Theo thống kê của Bộ Công an, 8 tháng đầu năm 2026, toàn quốc xảy ra 1.999 vụ cháy, nổ, làm 65 người chết, 91 người bị thương, thiệt hại khoảng 618,5 tỷ đồng. Tại Điện Biên xảy ra 6 vụ cháy, thiệt hại khoảng 641 triệu đồng. Nguyên nhân chủ yếu là sự cố hệ thống, thiết bị điện và sơ suất của người dân trong sử dụng điện, nguồn lửa, nguồn nhiệt.

Những con số ấy cho thấy nguy cơ cháy, nổ luôn hiện hữu trong đời sống. Đằng sau mỗi vụ cháy không chỉ là thiệt hại vật chất, mà có thể là tính mạng, sinh kế, tài sản của người dân. Bởi vậy, phòng cháy phải được đặt lên trước chữa cháy; phòng ngừa phải trở thành ý thức, trách nhiệm thường xuyên của từng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, hộ gia đình và mỗi người dân.

Trong công tác PCCC và CNCH, phương châm “4 tại chỗ” gồm lực lượng tại chỗ, phương tiện tại chỗ, chỉ huy tại chỗ và hậu cần tại chỗ, chính là giải pháp quan trọng để xử lý hiệu quả các tình huống ngay từ ban đầu. Một đám cháy nếu được phát hiện sớm, có người tổ chức chỉ huy, có phương tiện và lực lượng xử lý kịp thời sẽ hạn chế đáng kể nguy cơ lan rộng.

Muốn vậy, trước hết phải xây dựng lực lượng tại chỗ đủ mạnh. Theo định hướng đến năm 2030, mạng lưới Đội Chữa cháy và CNCH khu vực sẽ được mở rộng lên 12 Đội tại các trung tâm cụm xã, giúp lực lượng PCCC tiếp tục đến gần hơn với những địa bàn có nhu cầu. Lực lượng dân phòng, PCCC cơ sở và chuyên ngành phải được củng cố, kiện toàn, tập huấn thường xuyên, thực sự trở thành “cánh tay nối dài” của lực lượng chuyên nghiệp. Việc tỉnh yêu cầu trong năm 2026 tập huấn PCCC và CNCH cho 100% chủ cơ sở, nhà ở riêng lẻ, nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh và lực lượng dân phòng là nhiệm vụ cần được triển khai thực chất, tránh hình thức.

Cùng với lực lượng là phương tiện. Mỗi gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh cần chủ động trang bị bình chữa cháy và các dụng cụ cần thiết. Các xã, phường tiếp tục kiện toàn, nhân rộng mô hình “Tổ liên gia an toàn PCCC”, “Điểm chữa cháy công cộng”; rà soát những khu vực còn thiếu phương tiện, điểm chữa cháy, lối thoát nạn để có giải pháp khắc phục. Đối với nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh chưa có lối thoát nạn thứ hai cần vận động người dân chủ động mở lối qua ban công, logia, lối lên mái hoặc trang bị thang dây phù hợp.

“Chỉ huy tại chỗ” phải gắn với trách nhiệm của người đứng đầu. Cấp ủy, chính quyền, cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp… không thể xem PCCC là nhiệm vụ riêng của lực lượng Công an. Người đứng đầu phải trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, chịu trách nhiệm về công tác bảo đảm an toàn PCCC trong phạm vi quản lý. Những cơ sở có nguy cơ cháy cao như chợ, trung tâm thương mại, cơ sở kinh doanh gas, xăng dầu, kho chứa vật liệu nổ công nghiệp, khu dân cư đông người... phải được kiểm tra thường xuyên; tồn tại, vi phạm phải được chấn chỉnh, xử lý kịp thời.

“Hậu cần tại chỗ” cần được chuẩn bị chủ động. Đầu tư trang thiết bị, phương tiện PCCC và CNCH không phải là chi phí đơn thuần mà là đầu tư cho sự an toàn của cộng đồng. Những địa bàn khó khăn, xa trung tâm, giao thông chia cắt càng cần có phương án bảo đảm phương tiện và lực lượng đủ khả năng xử lý tình huống trong thời gian đầu, trước khi lực lượng chuyên nghiệp tiếp cận.

Quan trọng hơn cả là xây dựng phong trào toàn dân tham gia PCCC và CNCH. Công tác tuyên truyền phải chuyển từ “phổ biến quy định” sang “hướng dẫn kỹ năng”. Người dân phải biết cách phòng cháy, cách sử dụng bình chữa cháy, cách thoát nạn và cứu người khi có sự cố. Các cơ quan báo chí, MTTQ và tổ chức chính trị - xã hội tuyên truyền, phổ biến kiến thức PCCC đến từng khu dân cư, trường học, cơ quan, doanh nghiệp; đồng thời biểu dương những mô hình, cá nhân làm tốt và cảnh báo, phê phán hành vi chủ quan, thiếu trách nhiệm.

Hưởng ứng “Ngày toàn dân phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ - 4/10” vì thế không chỉ dừng ở các hoạt động tuyên truyền, mít tinh hay treo băng rôn, khẩu hiệu. Điều quan trọng là biến nhận thức thành hành động; biến mỗi khu dân cư thành một địa bàn chủ động phòng ngừa; biến mỗi gia đình thành một “điểm an toàn” về PCCC.

Phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm của toàn dân. Khi phương châm “4 tại chỗ” được thực hiện đồng bộ, thực chất; khi chính quyền sâu sát, người đứng đầu đề cao trách nhiệm và người dân chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng, phương tiện, thì nguy cơ và thiệt hại do cháy, nổ sẽ được giảm thiểu.