Bài 2: Nơi rừng sâu còn người lính đợi về

Bài 1: Dưới mỗi lớp đất là một hy vọng

ĐBP - Hơn 7 thập kỷ sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, giữa những cánh rừng, dãy núi trùng điệp trên địa bàn tỉnh Điện Biên, vẫn còn những người lính nằm lại. Lớp đất thời gian phủ lên những dấu tích chiến tranh, các anh lặng lẽ yên nghỉ, chờ một ngày được trở về với đồng đội và người thân. Đó cũng là sứ mệnh thiêng liêng mà “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang hướng tới. Những người lính năm xưa đã hiến dâng tuổi xuân, không tiếc máu xương vì độc lập, tự do của Tổ quốc; nên thế hệ hôm nay tiếp tục vượt núi, băng rừng, quyết tâm tìm kiếm thông tin để đưa những người lính năm xưa trở về.

Những người lính trở về từ đỉnh Pha Đin

Cuộc quy tập đầu tiên trong Chiến dịch 500 ngày đêm bắt đầu từ đỉnh đèo Pha Đin (xã Quài Tở). Người lưu giữ thông tin suốt hơn 20 năm là Trung tá Nguyễn Ngọc Toan, Tiểu đoàn 97, Bộ Tham mưu Quân khu 2. Qua điện thoại, anh kể lại với cán bộ Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh về 2 ngôi mộ từng được cất bốc và an táng tạm thời trên đỉnh Pha Đin năm 2005. Những thông tin về vị trí cùng các dấu mốc anh còn nhớ được, đã trở thành căn cứ để lực lượng chức năng tổ chức xác minh.

Sau nhiều lần khảo sát, khu vực 2 phần mộ được khoanh vùng. Cuối tháng 7 vừa qua, tổ công tác của Bộ CHQS tỉnh Điện Biên đã có mặt trên đỉnh Pha Đin để tổ chức khai quật. Công việc được thực hiện hết sức cẩn trọng. Dưới những lớp đất, cùng với một phần hài cốt là nhiều di vật như mảnh vải dù, lọ pê-ni-xi-lin, cúc áo, chuôi đèn pin hoen gỉ... Những dấu tích còn sót lại sau hơn 70 năm, trở thành cơ sở quan trọng để xác minh danh tính các liệt sĩ.

Có mặt tại hiện trường hôm ấy, Trung tá Nguyễn Ngọc Toan lặng lẽ dõi theo từng công đoạn. Năm 2005, khi còn công tác tại Trạm Vi ba Pha Đin, anh chứng kiến lực lượng công binh phát hiện 2 ngôi mộ trong quá trình rà phá bom mìn phục vụ mở rộng quốc lộ 6. Do thời điểm đó chưa đủ điều kiện thực hiện quy tập theo quy định, 2 bộ hài cốt được đưa về an táng tại khu đất cạnh Trạm Vi ba để thuận tiện chăm nom, hương khói. Năm 2008, khi chuyển đơn vị, điều khiến anh day dứt nhất vẫn là 2 phần mộ ấy. Trung tá Nguyễn Ngọc Toan xúc động chia sẻ: “Hơn 20 năm qua, lòng tôi vẫn luôn không yên, chỉ mong có ngày các anh được đưa về nghĩa trang liệt sĩ yên nghỉ cùng đồng đội. Khi cả nước phát động “Chiến dịch 500 ngày đêm”, tôi liên hệ ngay với Bộ CHQS tỉnh Điện Biên để cung cấp thông tin. May mắn là thông tin mình lưu giữ góp phần đưa các anh trở về”.

Sau nhiều giờ làm việc, 2 bộ hài cốt cùng các di vật được cất bốc, hoàn thiện hồ sơ theo quy định và đưa về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập (xã Thanh Nưa). Hai liệt sĩ trên đỉnh Pha Đin đã trở về với đồng đội. Nhưng đó mới chỉ là điểm khởi đầu. Ở nhiều cánh rừng, triền núi, trong ký ức của những cựu chiến binh và người dân địa phương, vẫn còn những thông tin chờ xác minh. Mỗi nguồn tin được kiểm chứng lại mở thêm một hướng tìm kiếm những người lính chưa về.

Vượt núi, băng rừng tìm anh

Giữa những cơn mưa rừng tháng 7, hành trình tìm đồng đội vẫn tiếp tục. Từ nguồn tin của người dân bản Tâu, xã Thanh Nưa, tổ công tác của Bộ CHQS tỉnh bắt đầu bằng việc gặp gỡ các nhân chứng, đối chiếu từng chi tiết để làm rõ vị trí nghi chôn cất liệt sĩ. Với sự dẫn đường của bà con bản địa, cả đoàn men theo lối mòn khuất dưới tán rừng, lội suối, bám cây rừng vượt những con dốc trơn trượt sau mưa. Đến khi đôi bàn chân mỏi nhừ, đoàn mới tới khu đầu nguồn Huổi Tặc Te - nơi ông Lò Văn Pánh (62 tuổi) cho rằng có 1 phần mộ liệt sĩ. Ông Pánh kể: “Khi đi tìm ong trong rừng, tôi phát hiện có một ụ đất giống mộ đã hình thành từ lâu. Đồng bào quanh khu vực không có tập tục mai táng người đã mất ở nơi cao như vậy. Tôi nghe bố mẹ kể đây từng là điểm dừng chân của bộ đội, nên có nhiều niềm tin là mộ liệt sĩ”.

Giữa rừng tĩnh lặng, ụ đất cao có hình dáng giống phần mộ, phủ đầy lá mục, hiện ra dưới tán cây. Thượng tá Lê Hào Quang, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ CHQS tỉnh, thắp hương, thành kính khấn nguyện: “Nếu đây là nơi các anh yên nghỉ, xin phù hộ để đoàn sớm đưa các anh trở về bên đồng đội...”. Nén hương lặng lẽ tỏa khói giữa rừng. Tuy nhiên, để đi đến quyết định khai quật, mỗi nguồn tin đều phải trải qua quá trình xác minh chặt chẽ. Sau khi ghi lại tọa độ, chụp ảnh hiện trường, tổ công tác tiếp tục băng rừng tới khu đầu nguồn Nậm Ngọp, nơi có vị trí nghi chôn cất liệt sĩ theo thông tin do ông Quàng Văn Nam cung cấp. “Khu vực này có một hố đất rộng và sâu giống hố bom. Nhiều năm trước, khi bố mẹ tôi đi nương phát hiện, gần hố có mô đất cao giống phần mộ. Biết đến Chiến dịch 500 ngày đêm, mong muốn cơ quan chức năng sớm xác minh thông tin. Nếu đúng là liệt sĩ, thì đưa các anh trở về an táng, chăm lo hương khói” - Ông Quàng Văn Nam chia sẻ.

Lặng lẽ ghi chép từng vị trí, thông tin cần thiết vào cuốn sổ nhỏ luôn mang theo bên mình, Trung tá Đào Xuân Trường, Trợ lý Ban Chính sách, Bộ CHQS tỉnh cho biết: Những địa điểm xác minh trong chuyến đi này đều có nhiều dấu hiệu là nơi chôn cất liệt sĩ. Theo các tài liệu lịch sử, khu vực bản Tâu từng là trận địa của Tiểu đoàn 394, Trung đoàn 367 Pháo phòng không, Đại đoàn Công pháo 351 tham gia Chiến dịch Điện Biên Phủ; đồng thời là nơi đặt bệnh viện dã chiến. Riêng trong đợt này, tại bản Tâu ghi nhận nhiều nguồn tin do người dân cung cấp. Qua xác minh ban đầu, lực lượng chức năng đã khoanh vùng 5 vị trí nghi có mộ liệt sĩ. Tuy nhiên, trước khi tổ chức khai quật, mọi thông tin đều phải tiếp tục được đối chiếu, kiểm chứng.

Không chỉ ở Thanh Nưa, ngay sau khi Chiến dịch 500 ngày đêm được phát động, Bộ CHQS tỉnh liên tục tiếp nhận nguồn tin về nơi an táng liệt sĩ còn nằm rải rác trên địa bàn tỉnh. Dù chỉ là một ký ức mơ hồ hay vài chi tiết ít ỏi, mỗi thông tin đều được cán bộ làm công tác chính sách tiếp nhận, đối chiếu hồ sơ, khảo sát thực địa để xác minh. Thượng tá Lê Hào Quang, Phó Chủ nhiệm Chính trị cho biết: Cùng với các điểm tại Thanh Nưa, lực lượng chức năng đã và đang tiếp tục xác minh nhiều nguồn tin có giá trị tại Quài Tở, Tuần Giáo, Mường Pồn, khu vực gần Cửa khẩu Quốc tế Tây Trang (xã Sam Mứn)... Mỗi chuyến đi đều hướng tới việc tìm thêm các phần mộ chưa được quy tập.

Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ngày càng khó khăn. Không ít nguồn tin được cung cấp khi nhân chứng đã cao tuổi, ký ức không đầy đủ; nhiều dấu tích chiến tranh bị thời gian, mưa lũ và quá trình canh tác làm thay đổi. Sau hơn 70 năm, hài cốt các liệt sĩ không còn nguyên vẹn, di vật cũng bị mài mòn, khiến mỗi cuộc tìm kiếm đều đòi hỏi sự kiên trì, cẩn trọng và tỉ mỉ. Dù vậy, vượt lên những thử thách, những dốc núi, cánh rừng, cùng sự khắc nghiệt của thời tiết, bước chân người lính hôm nay vẫn lặng lẽ, kiên định với trách nhiệm thiêng liêng.

Hành trình ấy chưa khép lại khi phần mộ các anh chưa được tìm thấy. Để mỗi liệt sĩ được xác định danh tính, ngoài hồ sơ, di vật và mẫu sinh phẩm lấy từ hài cốt, còn cần một mảnh ghép đặc biệt quan trọng, đó chính là mẫu ADN của thân nhân. Chính mạch nguồn huyết thống ấy, sẽ nối quá khứ với hiện tại, để sau hơn 7 thập kỷ, những người lính năm xưa được gọi đúng tên của mình.

Bài, ảnh: Nguyễn Hiền

Bài 3: Niềm tin máu đào nối ngày đoàn viên