Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 được xây dựng từ năm 1958 và đã trải qua nhiều lần tôn tạo, nâng cấp. Vì vậy, việc khai quật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN tại đây được xác định là một trong những nhiệm vụ khó khăn của Chiến dịch 500 ngày đêm trên địa bàn tỉnh. Kể từ đầu chiến dịch đến nay, A1 là nghĩa trang thứ 6 trong tổng số 7 nghĩa trang được triển khai thực hiện lấy mẫu.

Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 có 592 ngôi mộ cần lấy mẫu. Mỗi ngôi mộ sâu trung bình 1,2 - 1,5m, có mộ sâu tới 2m và lệch tâm so với bia. Để tiếp cận quách, các lực lượng phải lần lượt phá lớp bê tông dày, cạy 5 - 6 lớp gạch. Những người lính trẻ thay nhau làm việc, những đôi tay chai rộp sau nhiều giờ lao động, song từng lớp vật liệu được bóc tách trong sự khẩn trương nhưng hết sức cẩn trọng. Trung bình, mỗi ngôi mộ cần khoảng 3 giờ để hoàn tất việc khai quật và lấy mẫu.

Chiến sĩ Lù Tuấn Anh, Trung đoàn 741, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: “Đất cứng, phần mộ được xây dựng kiên cố, nhiều lớp gạch và bê tông nên việc tiếp cận quách mất nhiều thời gian. Tuy nhiên, chúng tôi đều xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt, liên quan đến việc tìm lại danh tính cho các anh hùng liệt sĩ, nên ai cũng cố gắng, làm việc với sự tỉ mỉ, chân thành, tri ân sâu sắc”.

Không chỉ lớp đất, bê tông và gạch đá gây khó khăn, việc di chuyển những tấm bia mộ nặng trên 3 tạ cũng đặt ra yêu cầu riêng. Nếu dùng sức người, cần 6 - 8 chiến sĩ mới có thể nâng, di chuyển, vừa tốn nhân lực, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn. Từ kinh nghiệm thực hiện tại các nghĩa trang trước, tổ công tác chủ động cải tiến hệ thống ba lăng xích nâng hạ bia mộ, điều chỉnh phù hợp với kết cấu Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1. Nhờ đó, 4 - 5 chiến sĩ có thể vận chuyển, lắp đặt và sử dụng thiết bị; thời gian đưa nắp bia ra, vào chỉ khoảng 2 phút mỗi lượt.

Cách làm này giúp giảm sức lao động, giữ nguyên vẹn bia mộ, đồng thời hạn chế tác động đến không gian xung quanh. Quan trọng hơn, thiết bị giúp tổ công tác rút ngắn thời gian thực hiện và đáp ứng yêu cầu về tiến độ của Chiến dịch.

Dẫu vậy, với công việc đặc biệt này, nhanh chưa bao giờ là yêu cầu duy nhất. Khi tiếp cận được quách, từng thao tác lấy mẫu sinh phẩm đều phải thực hiện đúng quy trình, cẩn trọng và chính xác. Đây cũng là thời điểm những nỗ lực của cả tổ công tác có thêm động lực, bởi chất lượng hài cốt tại Nghĩa trang Liệt sĩ A1 khá tốt, tạo thuận lợi cho việc lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Thiếu tá Triệu Hùng Tâm, quân y Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: “Hài cốt của hầu hết các anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 còn chắc chắn và tương đối nguyên vẹn. Vì vậy, việc lấy mẫu thuận lợi, đầy đủ, tỷ lệ mẫu đạt yêu cầu để giám định ADN cao, trên 98%”.

Tỷ lệ mẫu đạt cao trở thành động lực để cán bộ, chiến sĩ vượt qua những khó khăn trong quá trình lấy mẫu. Bởi hoàn thành mỗi mẫu sinh phẩm không đơn thuần là đáp ứng một yêu cầu kỹ thuật, mà còn gửi gắm hy vọng xác định được một cái tên, một quê hương, một gia đình đã chờ đợi thông tin về người thân suốt nhiều năm tháng.

Từ ngày 10 - 19/8, lực lượng thực hiện nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 đã khai quật 448/592 ngôi mộ, lấy mẫu sinh phẩm tại 440 mộ gửi giám định. Để bảo đảm tiến độ, tổ công tác huy động 78 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ, cùng 7 cán bộ, chiến sĩ công an bảo đảm an ninh và 3 đồng chí phục vụ. Công việc được triển khai từ sáng sớm, kéo dài đến khi trời tối, nhiều thời điểm phải làm thêm giờ để hoàn thành khối lượng công việc theo kế hoạch.

Trung tá Đặng Xuân Hòa, Phó Chủ nhiệm Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên, phụ trách tổ công tác tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 cho biết: “Với mục tiêu đẩy nhanh tiến độ, sớm hoàn thành việc khai quật, lấy mẫu, tổ công tác đã sinh hoạt, quán triệt và xác định tinh thần làm thêm giờ, tăng ca. Mỗi ngày, chúng tôi phấn đấu lấy 58 - 60 mẫu. Buổi sáng mở nắp bia hơn 30 mộ, có hôm làm đến 12 giờ trưa; buổi chiều có hôm thực hiện nhiệm vụ đến 19 giờ. Với tinh thần tri ân các anh hùng liệt sĩ và hướng tới Quốc khánh 2/9, cán bộ, chiến sĩ đều đồng lòng, nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ”.

Với quyết tâm đó, tổ công tác dự kiến hoàn thành khai quật, lấy mẫu tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 trong cuối tuần này. Một bộ phận tiếp tục ở lại hoàn nguyên các phần mộ; số còn lại sẽ di chuyển đến Nghĩa trang Liệt sĩ Thanh niên xung phong, nghĩa trang liệt sĩ của Chiến dịch “500 ngày đêm” trên địa bàn tỉnh.

Hơn 10 ngày để hoàn thành khai quật, lấy mẫu 592 ngôi mộ là chừng ấy thời gian cán bộ, chiến sĩ thực hiện nối tiếp nhiều phần việc từ mở bia, khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, đến hoàn nguyên từng phần mộ. Mỗi công đoạn đều được tiến hành cẩn trọng, chính xác, thể hiện sự tri ân đối với các anh hùng liệt sĩ. Trong không gian trang nghiêm của Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1, hành trình ấy được tiếp nối bằng niềm tin giản dị mà thiêng liêng: tìm lại tên tuổi, quê hương cho những liệt sĩ đã nằm lại nơi đây, để sự hy sinh của các anh được trở về trọn vẹn hơn với gia đình và Tổ quốc.