Tỉ mỉ từng thao tác

Trực tiếp tham gia lấy mẫu tại các nghĩa trang liệt Tông Khao, Độc Lập và A1... Thiếu tá Triệu Hùng Tâm, Quân y Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh luôn cẩn thận kiểm tra từng lớp trang thiết bị bảo hộ trước khi bắt đầu công việc. Theo anh, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đã an táng hàng chục năm là công việc đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và độ chính xác cao.

“Mỗi thao tác đều phải thực hiện thật chậm, thật chính xác. Chỉ cần để xảy ra nhiễm chéo hoặc sai sót trong quá trình lấy mẫu, bảo quản thì cơ hội xác định danh tính của liệt sĩ có thể không còn. Vì vậy, sau mỗi lần lấy mẫu, kỹ thuật viên phải thay găng tay, khử khuẩn toàn bộ dụng cụ, vệ sinh khu vực thao tác và kiểm tra lại quy trình trước khi chuyển sang phần mộ tiếp theo” - Thiếu tá Triệu Hùng Tâm chia sẻ.

Trong toàn bộ quy trình, yêu cầu khắt khe nhất là kiểm soát nguy cơ tạp nhiễm ADN. Kỹ thuật viên phải đeo khẩu trang kín, mặc quần áo bảo hộ, sử dụng nhiều lớp găng tay chuyên dụng. Mỗi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng, hạn chế tối đa mồ hôi, hơi thở hay bất kỳ yếu tố ngoại lai nào tiếp xúc với mẫu, bảo đảm độ tinh sạch trước khi đưa vào phòng thí nghiệm tách chiết ADN.

Từng mẫu sinh phẩm sau khi thu thập được niêm phong, ghi mã số và đối chiếu với hồ sơ ngay tại hiện trường. Những thao tác tưởng như đơn điệu ấy được lặp lại hàng chục lần trong ngày, đòi hỏi sự tập trung gần như tuyệt đối. Với các kỹ thuật viên, một sai sót rất nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cơ hội xác định danh tính của một liệt sĩ.

Đối với anh Nguyễn Đỗ Chuẩn, cán bộ Bệnh viện Y dược cổ truyền - Phục hồi chức năng, Sở Y tế, đây là lần đầu tiên anh trực tiếp tham gia lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang trên địa bàn tỉnh. Những chuyến công tác dài ngày, điều kiện làm việc khắc nghiệt không phải điều khiến anh trăn trở nhất. Điều anh quan tâm là làm sao để mỗi mẫu sinh phẩm được lấy ra đều giữ nguyên giá trị, phục vụ tốt nhất cho công tác giám định ADN.

Anh Chuẩn chia sẻ: “Hài cốt đã nằm trong lòng đất nhiều năm, chịu tác động của khí hậu, độ ẩm và điều kiện thổ nhưỡng nên chúng tôi lo mẫu sinh phẩm có thể không đủ điều kiện để phân tích ADN. Tuy nhiên, qua thực tế lấy mẫu tại các nghĩa trang, hài cốt của hầu hết các liệt sĩ vẫn còn tương đối nguyên vẹn. Vì vậy, việc lấy mẫu khá thuận lợi, đầy đủ, bảo đảm tỷ lệ mẫu đạt yêu cầu giám định cao. Đây là kết quả bước đầu đáng ghi nhận trong điều kiện triển khai còn nhiều khó khăn”.

Tỷ lệ mẫu đạt cao trở thành niềm vui, động lực để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục vượt qua sự nặng nhọc của công việc. Bởi mỗi mẫu sinh phẩm không đơn thuần là một yêu cầu kỹ thuật. Đó còn là hy vọng xác định được một tên gọi, tìm được quê hương, bớt một gia đình đã chờ đợi thông tin về người thân suốt nhiều năm tháng.

Mỗi dòng dữ liệu, thêm một hy vọng

Cùng với khai quật, lấy mẫu, công tác số hóa dữ liệu cũng được triển khai đồng thời. Thông tin về nghĩa trang, phần mộ, mẫu ADN và hồ sơ liệt sĩ được cập nhật trên hệ thống số hóa, tạo thuận lợi cho việc xây dựng ngân hàng ADN và đối chiếu với mẫu thân nhân trong thời gian tới.

Ông Phan Hoài Sơn, cán bộ Sở Nội vụ cho biết, mỗi ngày những cán bộ phụ trách công tác số hóa dữ liệu phải theo sát từng phần mộ, từng mẫu sinh phẩm. Mã số, vị trí, hình ảnh, thông tin phần mộ, hồ sơ liệt sĩ... được cập nhật lên hệ thống và kiểm tra nhiều lần. Một con số nhập sai hay một thông tin gắn nhầm với mẫu khác đều có thể gây khó khăn cho quá trình đối chiếu sau này.

Lẽ vậy, xuyên suốt các quy trình những cán bộ phụ trách số hóa gần như không rời màn hình điện thoại và các biểu mẫu điện tử trên hệ thống phần mềm Quản lý thông tin hài cốt liệt sĩ. Mỗi mã số, vị trí phần mộ, hình ảnh, thông tin liên quan đều được kiểm tra, đối chiếu nhiều lần trước khi cập nhật. Sự phối hợp giữa những đôi tay cẩn trọng lấy mẫu và những bàn tay miệt mài cập nhật từng dòng dữ liệu đã tạo thành một quy trình khép kín, chặt chẽ và chính xác.

Thượng tá Lê Đình Hải, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: Từ ngày 6/6 - 27/8, xuyên suốt 81 ngày, các tổ lấy mẫu đã phối hợp với các lực lượng hoàn thành việc lấy mẫu tại 4.607/4.607 phần mộ liệt sĩ. Trong đó, 4.341/4.607 mẫu đủ điều kiện lấy mẫu giám định, thắp thêm hy vọng xác định danh tính cho những liệt sĩ còn thiếu thông tin, góp phần đưa các anh trở về với đúng tên tuổi sau nhiều thập kỷ.

Đến nay, tỉnh Điện Biên đã tổ chức 5 đợt bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin cho Viện Pháp y Quân đội, Bộ Quốc phòng để giám định ADN, với tổng số 3.498 mẫu đã bàn giao. Hiện còn 843 mẫu được lưu trữ, bảo quản tại Trung tâm Pháp y tỉnh Điện Biên. Dự kiến, sau ngày 2/9, những mẫu sinh phẩm cuối cùng sẽ được bàn giao cho Viện Pháp y Quân đội. Thông qua giám định ADN, cơ quan chức năng sẽ đối chiếu mẫu sinh phẩm từ hài cốt với mẫu của thân nhân liệt sĩ.

Hành trình tìm lại danh tính cho các liệt sĩ có thể còn cần thêm thời gian để chờ những kết quả giám định, đối sánh. Nhưng với những mẫu sinh phẩm được nâng niu, bảo quản và những dữ liệu được cập nhật chính xác, hy vọng đang được nối dài. Phía sau mỗi mẫu vật, mỗi mã số tưởng chừng khô khan là sự tận tâm của những người chọn làm việc lặng thầm để trả lại cho các anh một điều thiêng liêng nhất: Một cái tên, một quê hương và một nơi để người thân tìm về.