ĐBP - Suốt nhiều năm qua, giữa cuộc sống thường nhật, vẫn có những người dân ở Điện Biên bền bỉ hương khói, chăm nom những phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Những ngôi mộ được gìn giữ bằng nghĩa tình và lòng biết ơn, cùng những câu chuyện, ký ức được người dân lưu giữ qua năm tháng, đang trở thành nguồn thông tin quý trong hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, những manh mối ấy mở thêm cơ hội để đưa các anh hùng liệt sĩ tìm lại tên tuổi, trở về với gia đình, quê hương.
Lặng lẽ tri ân
Năm 2006 trong lúc làm vườn tại tổ dân phố 6, phường Thanh Trường (TP. Điện Biên Phủ cũ), anh Phan Văn Hà, con trai bà Đoàn Thị Vân (xã Thanh Nưa), phát hiện một bọc vải dù được bó dài theo hình người. Khi mở ra, bên trong có xương cẳng tay, xương ống chân, xương trán, răng cùng một số di vật như bật lửa, thìa, dây chuyền và lọ penicillin. Tuy nhiên, phần giấy bên trong lọ đã bị hư hỏng, không còn đọc được thông tin. Gia đình bà Vân đã an táng hài cốt tại Nghĩa trang nhân dân Thanh Luông, xã Thanh Luông (cũ). Từ đó đến nay, mỗi dịp rằm, lễ, Tết hay ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, bà Vân vẫn đều đặn đến thắp hương, chăm sóc phần mộ như người thân trong gia đình.
Cũng từ một lần tình cờ phát hiện dấu tích hài cốt trong khu vườn nhà, bà Tào Thị Ngà (tổ dân phố Hữu Nghị, phường Điện Biên Phủ) đã dành sự quan tâm đặc biệt cho một phần mộ liệt sĩ suốt nhiều năm. Năm 2012, khi đào đất trong vườn tại tổ 4, phường Thanh Trường (cũ), bà phát hiện nhiều mảnh xương, mảnh vải dù bộ đội, sợi dây dù, mảnh đạn và một đoạn dây thép gai. Ngay sau đó, bà báo cáo tổ dân phố, chính quyền địa phương, đồng thời mua tiểu, nhờ người làm lễ và đưa hài cốt an táng tại Nghĩa trang nhân dân xã Thanh Luông.
Đến năm 2021, khi nghĩa trang được di chuyển để phục vụ xây dựng sân bay, bà Ngà tiếp tục di chuyển phần mộ về Nghĩa trang C1. Suốt 14 năm, bà Ngà đã hương khói, chăm sóc phần mộ và thờ cúng người đã khuất tại nhà như người thân.
Đặc biệt hơn, câu chuyện của vợ chồng anh Nguyễn Duy Thảnh và chị Lưu Thị Phượng (tổ dân phố Hữu Nghị, phường Điện Biên Phủ), khiến người nghe xúc động. Năm 2006, khi đào đất trong khu vườn tại số nhà 48, tổ 4, phường Thanh Trường (cũ), gia đình anh chị phát hiện 8 phần hài cốt, gồm xương sọ, xương chân... nằm thành từng đám. Xung quanh có nhiều mảnh vải dù, dép nhựa, lọ penicillin, dây thắt lưng và một số di vật khác. Sau đó, vợ chồng anh Thảnh, chị Phượng quyết định lập mộ ngay tại khu vườn, nơi các hài cốt được phát hiện. Suốt 20 năm, anh chị lặng lẽ chăm sóc, hương khói cho 8 phần mộ như những người thân đã khuất của gia đình.
Tháng 6/2026, khi quyết định chuyển về Hà Nội để thuận tiện công việc và chăm sóc các con ăn học, điều khiến anh chị trăn trở nhất là việc hương khói cho những phần mộ trong vườn. Biết đến Chiến dịch 500 ngày đêm với nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, anh chị quyết định thông tin đến cơ quan chức năng, mong muốn các liệt sĩ sớm được quy tập, trở về an nghỉ bên đồng đội.
Khơi nguồn tin, mở hy vọng
Không phải mọi phần mộ liệt sĩ đều được an táng tại nghĩa trang hay có đầy đủ thông tin về đơn vị, quê quán, thời gian hy sinh. Qua năm tháng, nhiều dấu tích về nơi chôn cất ban đầu, di vật và những câu chuyện liên quan có nguy cơ mai một nếu không được kịp thời thu thập, xác minh. Bởi vậy, mỗi thông tin do người dân cung cấp đều có ý nghĩa quan trọng đối với công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ.
Nhận thức rõ điều đó, trong triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Điện Biên đã đẩy mạnh tuyên truyền sâu rộng về ý nghĩa chính trị, nhân văn của chiến dịch trên các phương tiện thông tin đại chúng và các ứng dụng nền tảng mạng xã hội, trang thông tin điện tử của lực lượng vũ trang và chính quyền địa phương. Nội dung tuyên truyền tập trung phổ biến quy trình phối hợp xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp giám định ADN theo Quyết định số 51/QĐ-BCĐQG; kế hoạch triển khai và các chính sách bảo đảm cho thân nhân liệt sĩ.
Từ sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và địa phương, công tác tuyên truyền từng bước khơi dậy trách nhiệm cộng đồng, khuyến khích người dân chủ động cung cấp những thông tin liên quan đến phần mộ liệt sĩ. Đến nay, Ban Chỉ đạo tỉnh đã tiếp nhận trên 35 nguồn tin có giá trị về liệt sĩ, đơn vị và nơi an táng ban đầu. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng tiến hành xác minh, đối chiếu, mở rộng phạm vi tìm kiếm. Từ đầu chiến dịch đến nay, Ban Chỉ đạo tỉnh đã tìm kiếm, quy tập 27 hài cốt liệt sĩ. Đặc biệt, trong 2 ngày 29 và 30/10, sau khi tiếp nhận, xác minh thông tin theo đúng quy trình, quy định, Ban Chỉ đạo tỉnh đã hoàn tất cất bốc, quy tập 10 hài cốt liệt sĩ.
Chia sẻ về ý nghĩa của việc cung cấp thông tin, bà Tào Thị Ngà cho biết: “Tôi luôn tâm nguyện rằng, còn sống, tôi còn thờ cúng, hương khói cho cụ. Song khi Nhà nước thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, tôi đã thông tin cho lực lượng chức năng được biết để quy tập, an táng cụ về với đồng đội, được các cấp, các ngành và nhân dân tri ân mãi mãi”.
Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ là hành trình nhiều khó khăn, bởi chiến tranh đã lùi xa, địa hình thay đổi, nhiều nhân chứng không còn, những thông tin về nơi an táng ban đầu ngày càng ít. Đặc biệt, với những hài cốt chưa có thông tin hoặc thiếu thông tin, việc xác định danh tính đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng, thân nhân liệt sĩ và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết: “Tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ quan trọng trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Ban Chỉ đạo tỉnh mong muốn tiếp tục nhận được thông tin về những phần mộ liệt sĩ còn nằm trong khu dân cư, thửa ruộng, cánh rừng và các địa điểm khác”.
Chiến tranh đã lùi xa, song trách nhiệm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính những người đã hy sinh vẫn luôn hiện hữu. Bởi phía sau mỗi phần mộ chưa xác định được thông tin là một gia đình mong ngóng, một quê hương chờ đón và một cuộc đoàn tụ chưa trọn vẹn. Mỗi thông tin được xác minh thêm một cơ hội để các anh được trở về với tên tuổi, gia đình và đồng đội. Đó cũng chính là giá trị nhân văn sâu sắc mà Chiến dịch 500 ngày đêm hướng tới.