Từ phần mộ đầu tiên được khai quật tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo ngày 6/6, đến ngày 27/8, toàn bộ nhiệm vụ đã được hoàn thành trong 81 ngày cao điểm. Trong khoảng thời gian này, các tổ công tác đã lần lượt khai quật, lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN đối với 4.608 phần mộ tại 7 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh. Sau công tác khai quật, lấy mẫu sinh phẩm, các tổ công tác lại tiếp tục nhiệm vụ hoàn nguyên những phần mộ liệt sĩ về nguyên trạng.

Tại nghĩa trang liệt sĩ, công việc hoàn nguyên các phần mộ diễn ra lặng lẽ. Một viên đá được chỉnh lại, một tấm bia được đặt ngay ngắn, những khoảng đất quanh phần mộ được san phẳng, vệ sinh. Từng công đoạn đều được thực hiện cẩn trọng, bởi yêu cầu đặt ra không chỉ là sửa chữa mà phải trả lại hình dáng, kích thước và cảnh quan như trước khi khai quật.

“Công tác hoàn nguyên phần mộ đòi hỏi nhiều thời gian và yêu cầu kỹ thuật cao hơn so với quá trình khai quật, lấy mẫu. Mỗi phần mộ đều phải được xử lý cẩn trọng, tỉ mỉ, từ khâu kiểm tra, sửa chữa đến chỉnh trang, bảo đảm giữ được sự nguyên vẹn, trang nghiêm và gần nhất với hiện trạng ban đầu. Đây cũng là công việc đòi hỏi người thợ phải đặt sự cẩn trọng, trách nhiệm và lòng thành kính lên hàng đầu”, Trung tá Nguyễn Đức Thân, Trung đội Vệ binh - Kiểm soát quân sự, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên chia sẻ.

Với những phần mộ có nắp bị nứt, vỡ, lực lượng thực hiện phải đúc nắp mới, sau đó cẩn trọng tháo dỡ và thay thế, bảo đảm đúng kích thước, vị trí. Những phần mộ chỉ bị sứt mẻ, hư hỏng nhẹ được cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xử lý, gia cố và chỉnh sửa để khôi phục gần nhất với hiện trạng ban đầu. Mỗi phần mộ là nơi an nghỉ của một liệt sĩ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bởi vậy, với những người thực hiện, đây không đơn thuần là công việc mà còn là sự tri ân. Mỗi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng, chính xác, với sự trân trọng và lòng thành kính đối với những người đã nằm lại.

Khối lượng công việc lớn, trong khi yêu cầu về tiến độ, kỹ thuật và an toàn luôn được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi các tổ công tác phải liên tục tìm tòi, cải tiến phương pháp thực hiện. Từ thực tiễn công việc, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã chủ động nghiên cứu, đưa sáng kiến vào từng khâu, từng phần việc. Máy mài đá, ba lăng xích di động và khuôn đúc nắp phần mộ là 3 sáng kiến được đưa vào sử dụng hiệu quả, góp phần giảm sức lao động, nâng cao độ chính xác, an toàn trong quá trình hoàn nguyên các phần mộ liệt sĩ. Những sáng kiến xuất phát từ thực tế ấy đã giúp công việc được triển khai khoa học, nhanh chóng hơn, nhưng trên hết vẫn bảo đảm sự cẩn trọng cần thiết đối với từng phần mộ.

Thượng úy Hoàng Duy Hiếu, Phó Đại đội trưởng, Đại đội 2, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 741, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên cho biết: “Mục đích của các sáng kiến là giảm nhân công, tiết kiệm thời gian và bảo đảm an toàn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Từ những cải tiến này, các tổ công tác có thêm công cụ hỗ trợ, giảm sức lao động và chủ động hơn trong từng công đoạn”.

Với phương châm “thực hiện đến đâu, gọn gàng đến đó”, lực lượng Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã hoàn thành hoàn nguyên tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo, Nghĩa trang Liệt sĩ Tủa Chùa và Khu tưởng niệm Liệt sĩ Thanh niên xung phong. Hiện nay, các tổ công tác đang tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia A1, Nghĩa trang Liệt sĩ Độc Lập, Nghĩa trang Liệt sĩ Tông Khao và Nghĩa trang Liệt sĩ Him Lam.

Trung tá Đặng Xuân Hòa, Phó Chủ nhiệm Hậu cần - Kỹ thuật, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết: “Chúng tôi quyết tâm hoàn thành công việc hoàn nguyên trước ngày 30/11/2026, bảo đảm trả lại nguyên trạng hình dáng, kích thước phần mộ và cảnh quan các nghĩa trang”.

Trong hành trình Chiến dịch 500 ngày đêm, nhiệm vụ khai quật và lấy mẫu sinh phẩm là những công việc nhằm tìm kiếm thông tin, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Sau mỗi lần khai quật, các tổ công tác lại tiếp tục hành trình trả lại nơi an nghỉ của các liệt sĩ dáng hình vốn có.

Nếu khai quật là hành trình mở từng lớp đất để tìm kiếm những dấu tích còn lại của quá khứ, thì hoàn nguyên là hành trình đưa từng phần mộ trở về dáng hình vốn có, giữ trọn sự trang nghiêm nơi các liệt sĩ an nghỉ. Vì thế, với những người lính trực tiếp thực hiện, hoàn nguyên không đơn thuần là hoàn tất một công việc kỹ thuật, mà còn là hoàn thành một phần việc trong hành trình tri ân những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Mỗi phần mộ được hoàn nguyên cũng là thêm một dấu mốc của Chiến dịch 500 ngày đêm được hoàn tất. Từng viên gạch, tấm bia, nắp mộ được chỉnh sửa, từng chi tiết được hoàn thiện với một mong muốn giản dị để những người đã ngã xuống được an nghỉ trong không gian trang nghiêm, trọn vẹn và xứng đáng với những hy sinh mà các anh đã dành cho Tổ quốc.