Phát biểu chủ trì thảo luận, đồng chí Trần Tiến Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh, đề nghị các đại biểu tập trung góp ý vào những nội dung mới được sửa đổi, bổ sung so với luật hiện hành, trong đó có quy định về trách nhiệm giải trình bằng văn bản và công khai của cơ quan có thẩm quyền khi ban hành quyết định có nội dung khác với ý kiến của trên 50% Nhân dân có ý kiến. Đồng chí đề nghị làm rõ cách tính tỷ lệ này, dự báo những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện, đồng thời nghiên cứu kỹ các quy định về quyền tự quản và quyết định của cộng đồng dân cư.

Làm rõ trách nhiệm phản hồi, bảo đảm đóng góp tự nguyện

Đại biểu Tạ Thị Yên, Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Công tác đại biểu, ĐBQH tỉnh đánh giá cao việc dự thảo Luật bổ sung quyền được phản hồi của người dân, song cho rằng cần quy định cụ thể trách nhiệm thực hiện quyền này. Theo đại biểu, người dân có quyền biết ý kiến, kiến nghị của mình đã được xem xét hay chưa; nếu không được tiếp thu thì cần được giải thích rõ lý do.

Do đó, dự thảo Luật cần xác định rõ cơ quan, cá nhân có trách nhiệm phản hồi, thời hạn trả lời và cách thức xử lý, thông báo cho người dân trong trường hợp nội dung kiến nghị không thuộc thẩm quyền. Việc đánh giá thực hiện dân chủ ở cơ sở cũng cần dựa trên những tiêu chí thực chất như tỷ lệ kiến nghị được trả lời đúng hạn, việc giải trình đối với ý kiến không được tiếp thu và mức độ công khai thông tin, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng đơn thư, ý kiến khác biệt.

Liên quan đến nội dung gợi ý thảo luận của đồng chí Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh về quy định tại Điều 19 đối với trường hợp có trên 50% Nhân dân có ý kiến, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị làm rõ tỷ lệ này được tính trên tổng số người thuộc diện lấy ý kiến hay số người thực tế tham gia. Đồng thời, cần công khai số người thuộc diện lấy ý kiến, số người thực tế tham gia và các nhóm ý kiến cụ thể, bảo đảm thống nhất trong cách hiểu và áp dụng giữa các địa phương.

Đại biểu Tạ Thị Yên nhấn mạnh, ngưỡng trên 50% không thể trở thành ranh giới để xác định ý kiến nào được lắng nghe. Với những vấn đề tác động trực tiếp đến quyền lợi của một nhóm người, như thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, ý kiến của những người chịu ảnh hưởng trực tiếp vẫn phải được xem xét và trả lời đầy đủ. Theo đại biểu, tỷ lệ trên 50% nên là ngưỡng làm phát sinh yêu cầu giải trình công khai ở mức cao hơn, chứ không phải là ranh giới để xác định ý kiến nào được lắng nghe, ý kiến nào không.

Một nội dung khác được đại biểu lưu ý là các khoản đóng góp do cộng đồng dân cư bàn và quyết định. Đại biểu cho rằng quyền tự quản của cộng đồng không thể được sử dụng để biến khoản đóng góp tự nguyện thành nghĩa vụ tài chính bắt buộc khi pháp luật không quy định. Vì vậy, cần quy định rõ việc đóng góp tự nguyện không được gắn với giải quyết thủ tục hành chính, xác nhận giấy tờ hoặc cung cấp dịch vụ công.

Về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, đại biểu ủng hộ ứng dụng công nghệ nhưng nhấn mạnh số hóa phải mở rộng cơ hội tham gia, không thay thế các hình thức trực tiếp. Đối với người dân ở miền núi, vùng sâu, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người cao tuổi và những người chưa thành thạo công nghệ, cần duy trì các hình thức tham gia phù hợp, nhất là với những vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân.

Bảo đảm người dân được tiếp cận thông tin bình đẳng

Tham gia góp ý vào khoản 2 Điều 3 dự thảo Luật về nguyên tắc thực hiện dân chủ ở cơ sở, đại biểu Lỳ Mì Lé cho rằng quy định Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi để người khuyết tật, người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại các địa bàn đặc thù thực hiện dân chủ ở cơ sở chưa được cụ thể hóa đầy đủ trong các điều khoản của dự thảo, nhất là đối với người khuyết tật. Vì vậy, cần bổ sung các hình thức hỗ trợ phù hợp, bảo đảm những nhóm đối tượng này có điều kiện tiếp cận thông tin và tham gia thực hiện dân chủ ở cơ sở bình đẳng, thực chất.

Về quyền của công dân tại khoản 2 Điều 5, đại biểu đề nghị thay cụm từ “được công khai thông tin” bằng “được tiếp cận thông tin được công khai theo quy định của pháp luật”. Theo đại biểu, cách diễn đạt này giúp phân định rõ quyền tiếp cận thông tin của công dân với trách nhiệm công khai thông tin của cơ quan, tổ chức, đồng thời bảo đảm thống nhất với pháp luật về tiếp cận thông tin.

Đối với khoản 2 Điều 6 về nghĩa vụ của công dân, đại biểu đề nghị quy định rõ công dân có nghĩa vụ chấp hành các quyết định của cộng đồng dân cư, chính quyền địa phương, cơ quan, đơn vị, tổ chức có sử dụng lao động khi các quyết định đó được ban hành đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và quy định của pháp luật. Việc bổ sung điều kiện này nhằm bảo đảm tính chặt chẽ của quy định, tránh cách hiểu công dân phải chấp hành cả những quyết định không đúng pháp luật.

Đặc biệt, tại khoản 5 Điều 10 về các nội dung chính quyền địa phương cấp xã phải công khai, đại biểu đề nghị bổ sung từ “lãng phí” bên cạnh các nội dung liên quan đến tham nhũng, tiêu cực. Theo đại biểu, phòng, chống lãng phí là nhiệm vụ quan trọng, cần được thực hiện công khai, minh bạch để Nhân dân theo dõi, giám sát, đồng thời nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.