ĐBP - Mỗi phần mộ liệt sĩ chưa biết tên là một nỗi day dứt chưa khép lại. Mỗi hài cốt chưa được xác định danh tính là một lời hẹn còn dang dở với gia đình và Tổ quốc. Vì vậy, "Chiến dịch 500 ngày đêm" về tìm kiếm, quy tập và xác định ADN hài cốt liệt sĩ không chỉ là một nhiệm vụ chuyên môn. Đó là chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước, là sự tiếp nối đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", là lời tri ân sâu sắc đối với những người đã hiến trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của dân tộc.
Tại Điện Biên, từ ngày 6/6/2026, việc khai quật, lấy mẫu ADN được triển khai, bắt đầu từ Nghĩa trang Liệt sĩ Tuần Giáo, sau đó đến Tủa Chùa, Him Lam, Tông Khao và Độc Lập. Toàn tỉnh có 4.594 phần mộ tại 7 nghĩa trang liệt sĩ cần lấy mẫu ADN để xác định danh tính. Đến ngày 15/7, lực lượng thực hiện đã khai quật được 1.940 phần mộ, lấy 1.822 mẫu bàn giao cơ quan chức năng phục vụ giám định ADN. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành khai quật lần thứ nhất trong tháng 12/2026 (vượt kế hoạch Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đề ra 4 tháng).
Thông tin trên cho thấy, khối lượng công việc đơn vị chức năng tập trung thực hiện thời gian qua là rất lớn và qua nhiều khâu, nhiều bước. Để việc lấy mẫu đạt kết quả cao nhất, mọi quy trình đều phải được thực hiện khoa học, chính xác và tuyệt đối cẩn trọng.
Khai quật mộ liệt sĩ là công việc diễn ra trong không gian linh thiêng, nơi những người đã ngã xuống vì Tổ quốc đang yên nghỉ. Do vậy, từng cán bộ, chiến sĩ làm nhiệm vụ đều phải giữ sự trang nghiêm trong từng lời nói, cử chỉ và động tác. Mỗi lần mở nắp mộ, lấy mẫu, làm sạch mẫu xương… đều phải thực hiện với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Vì rằng, sự tỉ mỉ hôm nay sẽ quyết định độ chính xác của kết quả giám định ngày mai. Chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến cả quá trình xác định danh tính liệt sĩ.
Theo lãnh đạo Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, trong quá trình triển khai Chiến dịch 500 ngày đêm, lực lượng chức năng gặp không ít khó khăn. Phần lớn các anh hùng, liệt sĩ hy sinh, đang yên nghỉ tại các nghĩa trang là từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Sau nhiều thập kỷ, các mẫu xương đã bị phân hủy mạnh, các vật phẩm để đối sánh còn lại không nhiều. Không ít nghĩa trang đã qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, khiến vị trí tiểu có sự xê dịch, lệch tâm, gây khó khăn cho quá trình khai quật và lấy mẫu. Thêm vào đó, thời tiết mùa mưa ở Điện Biên diễn biến thất thường, nắng mưa xen kẽ, ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ khai quật.
Nhưng thách thức lớn nhất vẫn là thời gian. Mỗi ngày trôi qua, các nhân chứng lịch sử ngày càng ít đi. Những dấu tích cuối cùng đang dần bị xóa nhòa. Nếu chậm thêm một bước, chúng ta có thể đánh mất cơ hội cuối cùng để tìm lại danh tính của những người đã hy sinh. Vì vậy, chạy đua với thời gian hôm nay cũng chính là chạy đua để giữ gìn ký ức lịch sử.
Để hoàn thành mục tiêu chiến dịch, ngoài quyết tâm của các lực lượng trực tiếp thực hiện lấy mẫu tại các nghãi trang, cần những giải pháp đồng bộ và lâu dài. Trọng tâm hiện nay phải chuyển mạnh sang xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trên nền tảng ngân hàng gen và cơ sở dữ liệu quốc gia. Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và Bộ Nội vụ cần tiếp tục đồng bộ dữ liệu về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, thân nhân liệt sĩ và ngân hàng gen nhằm rút ngắn thời gian đối chiếu, nâng cao tỷ lệ xác định danh tính.
Bên cạnh đó, cần xây dựng mạng lưới phản ứng nhanh về dữ liệu, ứng dụng mạnh mẽ chuyển đổi số trong quản lý thông tin và kết nối cơ sở dữ liệu. Đồng thời, cần có cơ chế xã hội hóa phù hợp để huy động doanh nghiệp công nghệ tham gia hỗ trợ thiết bị, hạ tầng số và các giải pháp phân tích dữ liệu hiện đại. Khi sức mạnh của khoa học công nghệ được kết hợp với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và sự đồng lòng của nhân dân, chiến dịch sẽ có thêm động lực để về đích đúng tiến độ.
"Chiến dịch 500 ngày đêm" không đơn thuần là một kế hoạch hành động. Đó là lời hứa mang tính lịch sử của thế hệ hôm nay với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc. Lời hứa ấy chỉ thực sự trọn vẹn khi mỗi liệt sĩ đều có cơ hội được gọi đúng tên mình, mỗi gia đình có thêm hy vọng đoàn tụ, mỗi sự hy sinh đều được đất nước ghi nhớ bằng những hành động thiết thực. Đó cũng là cách để đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và truyền lại cho các thế hệ mai sau.