72 năm trước, Điện Biên Phủ là chiến trường khốc liệt giữa quân dân Việt Nam và quân viễn chinh Pháp. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, Bác Hồ và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cùng tinh thần “quyết chiến, quyết thắng” quân và dân ta đã làm nên chiến thắng lịch sử, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, mở ra bước ngoặt lớn cho phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.

Hiện nay, tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, trong không gian trưng bày chuyên đề về Chủ tịch Hồ Chí Minh với Chiến dịch Điện Biên Phủ có khá nhiều hình ảnh, tài liệu, thư từ và hiện vật quý tái hiện sâu sắc vai trò, tầm nhìn chiến lược của Bác đối với trận quyết chiến chiến lược năm 1954. Dù không trực tiếp có mặt tại chiến trường Điện Biên Phủ, song dấu ấn của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn hiện hữu trong suốt chiến dịch. Từ căn cứ địa Việt Bắc, Người thường xuyên theo dõi diễn biến mặt trận, gửi thư động viên, chỉ đạo chiến lược và tiếp thêm niềm tin chiến thắng cho cán bộ, chiến sĩ ngoài tiền tuyến.

Một trong những hiện vật tiêu biểu là lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” được Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi ra mặt trận ngay trước khi chiến dịch Điện Biên Phủ chính thức bắt đầu. Theo tài liệu lịch sử, đây chính là giải thưởng luân lưu khích lệ mỗi chiến sĩ vượt gian khó, hiểm nguy hăng hái thi đua, lập thành tích giết giặc. 

Nguồn gốc của lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” đó là cuối năm 1953, chuẩn bị cho chiến cuộc Đông Xuân 1953 - 1954, nhân dịp kỷ niệm 9 năm ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, Tổng cục Chính trị đề xuất với Hồ Chủ tịch về việc thêu cờ dùng làm giải thưởng luân lưu cho các đơn vị trong toàn quân thi đua giết giặc lập công, động viên bộ đội chiến đấu, giành thắng lợi cuối cùng.

Đồng chí Vũ Anh Tài, cán bộ Ban Thi đua thuộc Cục Tuyên huấn được giao nhiệm vụ phác thảo mẫu cờ. Đồng chí Lê Quang Đạo, Cục trưởng Cục Tuyên huấn lúc bấy giờ đem mẫu cờ xin ý kiến của Bác và được Bác đồng ý phê duyệt. Ngày 22 tháng 12 năm 1953, lá cờ "Quyết chiến quyết thắng" chính thức được sử dụng, trở thành giải thưởng luân lưu của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Với chiến công mở màn tại Him Lam, Đại đoàn Công pháo 351 là đơn vị đầu tiên nhận lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” của Bác Hồ. Sau đó, Đại đoàn 312 tiếp tục được trao và lưu giữ vĩnh viễn lá cờ thi đua này nhờ chiến công bắt sống tướng Đờ-cát, góp phần làm nên thắng lợi lịch sử Điện Biên Phủ.

Cùng với lá cờ “Quyết chiến quyết thắng”, để nâng cao tinh thần chiến đấu của bộ đội ta, Trung ương Đảng và Bác Hồ quyết định tặng cho các chiến sĩ tham gia chiến dịch Điện Biên Phủ một "món quà" đó chính là chiếc huy hiệu chiến sĩ Điện Biên.

Huy hiệu được thiết kế hình tròn, nổi bật với biểu tượng lá cờ đỏ sao vàng cùng dòng chữ “Quyết chiến quyết thắng”. Trung tâm của huy hiệu là hình ảnh người chiến sĩ quả cảm đội mũ nan lưới, tay cầm súng hướng về phía trước. Bên trái là nòng pháo cao xạ vươn cao, sẵn sàng nhằm thẳng quân thù mà bắn. Trên huy hiệu khắc họa núi rừng Tây Bắc cùng dòng chữ “Xuân 1954” để ghi dấu trận đánh quan trọng của chiến dịch Điện Biên Phủ.

Một trong những câu chuyện xúc động gắn với tình cảm của Bác dành cho chiến sĩ Điện Biên là câu chuyện về chiếc áo lụa Người trao tặng đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung, đội trưởng Đội công binh M83 vì thành tích phá bom mở đường vào trận địa.

Khi chiến dịch bước vào giai đoạn ác liệt tại cứ điểm A1, đội công binh M83 được giao nhiệm vụ đào đường hầm đặt khối bộc phá tiêu diệt cứ điểm. Công việc vô cùng gian khổ, thiếu dưỡng khí, nhiều chiến sĩ hy sinh. Trong hoàn cảnh đó, đồng chí Nguyễn Phú Xuyên Khung đã mặc chiếc áo lụa Bác tặng để động viên tinh thần đồng đội. Chiếc áo trở thành kỷ vật thiêng liêng, tiếp thêm sức mạnh để các chiến sĩ hoàn thành nhiệm vụ, góp phần làm nên chiến thắng lịch sử.

Trong suốt chiến dịch, Chủ tịch Hồ Chí Minh liên tục gửi thư, điện động viên bộ đội, dân công hỏa tuyến và theo dõi sát sao từng diễn biến ngoài mặt trận. Tháng 4/1954, khi cuộc chiến đấu ở Điện Biên Phủ đang diễn ra ác liệt, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đến chào Bác để đi dự Hội nghị Giơ-ne-vơ. Bác cho biết sẽ có một món quà quý tặng Đoàn đại biểu của ta. Và tin chiến thắng Điện Biên Phủ đã đến ngay chiều hôm trước ngày Hội nghị Giơ-ne-vơ khai mạc.

Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954) đã góp phần quyết định thành công của Hội nghị Giơ-ne-vơ. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, các nước trong phe xã hội chủ nghĩa và dân chủ bày tỏ lòng tự hào và ngưỡng mộ về Chiến thắng lịch sử này. Cụm từ: Việt Nam - Hồ Chí Minh - Điện Biên Phủ đã trở thành khẩu hiệu hành động đối với tất cả các dân tộc thuộc địa trên thế giới noi gương Việt Nam vùng lên đấu tranh giải phóng dân tộc.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng khẳng định: “Chiến thắng Điện Biên Phủ là công đầu thuộc Chủ tịch Hồ Chí Minh…”. Ngày nay, khi những năm tháng chiến tranh đã lùi xa, Điện Biên trở thành vùng đất lịch sử nơi hun đúc niềm tự hào dân tộc, giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Những câu chuyện, hiện vật và ký ức về Bác Hồ với Chiến thắng Điện Biên Phủ vẫn luôn là nguồn động lực tinh thần to lớn, nhắc nhở mỗi người tiếp tục phát huy ý chí, khát vọng dựng xây quê hương, đất nước ngày càng phát triển.

Lý Quỳnh