Làm rõ cơ chế đặc thù, nguyên tắc áp dụng pháp luật

Phát biểu chủ trì phiên thảo luận, đồng chí Trần Tiến Dũng đề nghị các đại biểu quan tâm góp ý về hệ thống hình thức văn bản quy phạm pháp luật trong dự thảo Luật. Dự thảo đã lược bỏ 5 hình thức văn bản gồm nghị quyết của Quốc hội, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, quyết định của Chủ tịch nước, nghị quyết của Chính phủ và nghị quyết liên tịch. Từ thực tế đã ban hành các nghị quyết về thí điểm, đại biểu đề nghị làm rõ phương án xử lý trong thời gian tới, trong đó xem xét hình thức luật thí điểm.

Về cơ chế đặc thù, đại biểu cho biết Điều 12 và Điều 14 bổ sung quy định giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội hoặc Chính phủ ban hành văn bản để điều chỉnh quy định của luật trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách khi Quốc hội không thể họp; đồng thời, Điều 20 bổ sung loại hình văn bản quy phạm pháp luật quy định thí điểm chính sách. Đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị làm rõ tiêu chí xác định trường hợp khẩn cấp, cấp bách, điều kiện Quốc hội không thể họp và những nội dung không được áp dụng cơ chế đặc biệt, nhất là các vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền con người, quyền công dân, tội phạm, hình phạt và chính sách lớn về thuế, ngân sách.

Đối với nguyên tắc áp dụng pháp luật, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng quy phạm pháp luật điều chỉnh trực tiếp, cụ thể hơn theo ngành, lĩnh vực; làm rõ trường hợp nhiều luật cùng điều chỉnh một vấn đề thì luật nào được ưu tiên áp dụng. Đại biểu cũng nhấn mạnh công tác tổ chức thi hành pháp luật cần được quan tâm hơn, nhất là trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp và hệ thống pháp luật đang được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện để phục vụ kiến tạo phát triển.

Rà soát quy định, bảo đảm thống nhất và khả thi

Góp ý các quy định cụ thể, đại biểu Lò Thị Luyến, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh đề nghị làm rõ phạm vi, tiêu chí kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật tại khoản 6 Điều 3, trong đó bổ sung yêu cầu xem xét sự phù hợp với điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và việc tuân thủ thẩm quyền, nội dung, hình thức, trình tự, thủ tục ban hành văn bản. Tại khoản 9 Điều 3, đại biểu đề nghị chỉnh lý khái niệm pháp điển theo hướng bao quát đầy đủ văn bản do cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền ở Trung ương ban hành; đồng thời, bổ sung quy định giao Chính phủ quy định chi tiết Điều 7 về ngôn ngữ, thể thức, kỹ thuật trình bày và dịch văn bản.

Đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị bổ sung cụm từ “và các tổ chức chính trị - xã hội” sau cụm từ “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam” tại điểm b khoản 3 Điều 29, quy định rõ trường hợp các chủ thể này tổ chức phản biện xã hội thì cơ quan chủ trì soạn thảo có trách nhiệm gửi hồ sơ theo quy định của Luật và cử đại diện tham gia cuộc họp phản biện xã hội. Việc bổ sung nhằm bảo đảm thống nhất với khoản 1 Điều 6 của dự thảo Luật, đồng thời làm rõ trách nhiệm phối hợp của cơ quan chủ trì soạn thảo đối với các chủ thể thực hiện phản biện xã hội.

Về tổ chức thi hành và rà soát văn bản, đại biểu Lò Thị Luyến đề nghị quy định HĐND, UBND cấp xã báo cáo HĐND, UBND cấp tỉnh; cấp tỉnh tổng hợp, báo cáo Chính phủ, thay vì yêu cầu các cấp báo cáo trực tiếp cho Chính phủ. Theo đại biểu, quy định này sẽ xác định rõ đầu mối báo cáo, hạn chế trùng lặp, thuận lợi cho công tác theo dõi, tổng hợp và đánh giá.

Nâng cao chất lượng chính sách, khắc phục vướng mắc từ thực tiễn

Liên quan việc thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15, đại biểu Tạ Thị Yên cho biết, theo báo cáo của Chính phủ, đã có 786 phản ánh, kiến nghị về khó khăn, vướng mắc do quy định pháp luật; xử lý xong 556 trường hợp, trong đó 44 trường hợp phải sử dụng cơ chế đặc biệt, còn 230 trường hợp đang tiếp tục xử lý. Chính phủ đã ban hành 26 nghị quyết tháo gỡ khó khăn, vướng mắc; riêng 5 nghị quyết về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư kinh doanh giúp giảm 53% thời gian, 55% chi phí tuân thủ, tương đương khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm cho người dân, doanh nghiệp.

Từ thực tiễn này, đại biểu đề nghị xử lý tốt vấn đề chuyển tiếp, tránh để những vướng mắc vừa tháo gỡ lại phát sinh trở lại. Trong số 26 nghị quyết đã ban hành, có 317 văn bản quy phạm pháp luật cần tiếp tục nghiên cứu, sửa đổi, trong đó có 77 luật. Đại biểu cơ bản đồng tình với việc kéo dài hiệu lực các văn bản đã ban hành theo cơ chế đặc biệt tối đa đến hết ngày 31/12/2027, nhưng yêu cầu phải có kế hoạch cụ thể, xác định rõ văn bản cần sửa đổi, cơ quan chủ trì và thời hạn hoàn thành.

Về quy trình xây dựng pháp luật, đại biểu Tạ Thị Yên đề nghị phân biệt giữa giảm thủ tục và giảm lớp kiểm soát chất lượng chính sách; có thể rút ngắn thời gian, thực hiện song song một số nội dung hoặc ứng dụng công nghệ, nhưng cần giữ chức năng thẩm định chính sách độc lập, thực chất. Đại biểu cũng đề nghị cụ thể hóa Điều 65 về đánh giá hiệu quả thi hành và phản ứng chính sách, bổ sung các trường hợp bắt buộc đánh giá lại quy định khi liên tục phát sinh kiến nghị, nhiều địa phương có cách hiểu khác nhau hoặc chi phí tuân thủ tăng bất hợp lý. Kết quả đánh giá cần xác định rõ văn bản phải sửa đổi, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.