Tỉnh Điện Biên - mảnh đất lịch sử gắn với chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy - hiện có 7 nghĩa trang liệt sĩ với tổng số 7.165 phần mộ. Trong đó, số mộ có đầy đủ thông tin 715 mộ; 653 mộ có một phần thông tin; đặc biệt có tới 5.273 mộ chưa có thông tin. Đây là con số lớn nhất trong các tỉnh thuộc Quân khu 2, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy mạnh công tác xác định danh tính liệt sỹ, đáp ứng nguyện vọng chính đáng của thân nhân và toàn xã hội.
Thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ”, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 2, Ban Chỉ đạo 515 các tỉnh trong khu vực đã triển khai kế hoạch lấy mẫu ADN đối với các phần mộ chưa xác định được thông tin trong các nghĩa trang liệt sĩ. Theo kế hoạch, từ nay đến tháng 7/2027, toàn Quân khu sẽ hoàn thành việc lấy mẫu đối với 11.733 mộ chưa xác định danh tính tại 179 nghĩa trang liệt sĩ. Riêng tại Điện Biên, sẽ tiến hành lấy mẫu đối với 5.273 mộ chưa có thông tin tại 7 nghĩa trang liệt sĩ.
Giai đoạn tiếp theo, từ tháng 7/2027 đến tháng 7/2030, chiến dịch tiếp tục được mở rộng, tập trung vào các phần mộ có một phần thông tin nhưng chưa xác định được danh tính. Tổng số mộ cần lấy mẫu trong giai đoạn này là 1.362 mộ tại 68 nghĩa trang; trong đó, tỉnh Điện Biên có 54 mộ có một phần thông tin và 720 mộ chưa có thông tin tại 2 xã, phường. Đây là bước đi bài bản, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Quân khu 2 trong việc hoàn thành sứ mệnh lịch sử đầy thiêng liêng.
Tuy nhiên, quá trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đặc biệt tại khu vực miền núi, biên giới như Điện Biên đang đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Phần lớn các liệt sĩ hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, đến nay đã trên 70 năm. Trải qua thời gian dài, cùng với tác động của điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, nhiều hài cốt đã bị xuống cấp, khiến việc thu thập mẫu ADN gặp nhiều hạn chế. Nhiều mẫu phẩm không còn đủ điều kiện để giám định, hoặc kết quả phân tích không đạt độ tin cậy cao. Bên cạnh đó, công nghệ giám định ADN tuy đã phát triển nhưng chi phí cao, thời gian phân tích kéo dài, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều cơ quan chuyên môn. Việc thu thập mẫu sinh phẩm từ thân nhân liệt sĩ cũng gặp trở ngại do nhiều gia đình đã di chuyển, thông tin liên hệ không còn đầy đủ.
Trước thực tiễn đó, để thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm và mục tiêu đến năm 2030 cơ bản xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ, tỉnh Điện Biên cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của các cấp, ngành và nhân dân về ý nghĩa nhân văn của việc xác định danh tính liệt sĩ; vận động thân nhân cung cấp thông tin, tham gia lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN.
Cùng với đó, cần tăng cường rà soát, hoàn thiện hệ thống hồ sơ, dữ liệu về liệt sĩ; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, kết nối thông tin giữa các cơ quan chức năng. Việc phối hợp chặt chẽ với các viện nghiên cứu, trung tâm giám định ADN có uy tín là yếu tố then chốt nhằm nâng cao độ chính xác và rút ngắn thời gian phân tích mẫu.
Mặt khác, cần bảo đảm nguồn lực tài chính, trang thiết bị và nhân lực cho nhiệm vụ đặc biệt này. Việc huy động sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, các doanh nghiệp và toàn xã hội sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng ngân sách, đồng thời lan toả mạnh mẽ giá trị nhân văn của chương trình.
Không chỉ là nhiệm vụ chính trị, việc xác định danh tính hài cốt liệt s còn là hành trình tìm lại ký ức, nối liền quá khứ với hiện tại, xoa dịu nỗi đau chiến tranh. Mỗi phần mộ được “trả lại tên” là một gia đình được đoàn tụ về mặt tinh thần, là sự tri ân sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Với quyết tâm cao của Quân khu 2, sự vào cuộc đồng bộ của tỉnh Điện Biên và cả hệ thống chính trị, tin tưởng rằng đến năm 2030, công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng ADN sẽ đạt được những kết quả quan trọng, góp phần hoàn thành nghĩa vụ thiêng liêng, khẳng định rõ nét hơn nữa bản chất nhân văn, cao đẹp của chế độ ta.