Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm 6 tháng triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (Nghị quyết 57) diễn ra vào chiều nay (1/7). Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu chỉ đạo Hội nghị.

Tạo chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, sau 18 tháng triển khai, Nghị quyết 57 đã tạo ra chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của toàn hệ thống chính trị. Thể chế, cơ chế, chính sách đã từng bước được hoàn thiện, nhiều điểm nghẽn, nút thắt đã được giải quyết; nhiều cơ chế mới tạo thuận lợi phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã từng bước hình thành.

Chuyển đổi số quốc gia có nhiều kết quả tích cực. Hạ tầng số tiếp tục được đầu tư; mạng 5G đã phủ sóng rộng khắp trên lãnh thổ với hơn 91% dân số; truyền dẫn cáp quang đã kết nối đến 100% xã, phường. Các nền tảng số dùng chung bước đầu phát huy tác dụng. Cổng Dịch vụ công quốc gia đã công khai hơn 5.100 thủ tục hành chính, tích hợp hơn 3.700 thủ tục, cắt giảm 697 thủ tục và 1.754 điều kiện kinh doanh. Dữ liệu dân cư quốc gia được hoàn thiện; ứng dụng VNeID đã có hơn 71 triệu tài khoản định danh được kích hoạt, từng bước chuyển từ ứng dụng định danh sang nền tảng tích hợp các tiện ích thiết yếu phục vụ người dân.

Trong khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, đã xác định 10 công nghệ chiến lược gắn với 30 sản phẩm công nghệ chiến lược và 20 bài toán lớn của quốc gia. Các viện nghiên cứu, trường đại học, nhà khoa học trong và ngoài nước đã tích cực trong nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng; mô hình liên kết 3 Nhà bước đầu phát huy tác dụng, đưa sản phẩm nghiên cứu vào thực tiễn.

Một số doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu làm chủ công nghệ, có sản phẩm đưa ra thị trường, có sản phẩm xuất khẩu ra khu vực và thế giới. Thương mại điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong một số lĩnh vực đã tạo ra hiệu quả kinh tế-xã hội cụ thể.

Thực tế đã có nhiều mô hình hay, cách làm sáng tạo; nhiều địa phương đã bắt đầu tìm được cách đi phù hợp với điều kiện của mình bằng những công việc cụ thể. Hà Nội với nền tảng HanoiWork dùng chung phục vụ đến cấp xã. Cà Mau đưa công nghệ sinh học và tự động hóa vào nuôi tôm. Vĩnh Long đưa máy bay không người lái xuống đồng ruộng. Đồng Tháp ứng dụng dữ liệu số để giám sát sâu bệnh, giúp tiết kiệm chi phí cho nông dân. Ninh Bình, Tuyên Quang dùng AI để quản lý di sản và phát triển du lịch. Quảng Trị làm chủ các quy trình công nghệ sinh học để tạo ra sản phẩm OCOP. Thái Nguyên, Cần Thơ, Lào Cai, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Gia Lai ứng dụng khoa học công nghệ xây dựng chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thế mạnh của địa phương.

"Những ví dụ này cho thấy Nghị quyết 57 đã từng bước đi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Khoa học công nghệ không ở đâu xa, mà nằm ngay trong con tôm, cây lúa, hạt gạo, sản phẩm OCOP, dịch vụ du lịch, quy trình hành chính, nền tảng dữ liệu, doanh nghiệp sản xuất, trường học, bệnh viện, chính quyền cấp xã", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Khâu thực thi - Điểm cần đột phá mạnh mẽ hơn trong thời gian tới

Qua báo cáo và các ý kiến phát biểu tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ, bức tranh chung thực hiện Nghị quyết hiện nay là: Chủ trương đã rõ, thể chế đã từng bước hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, quyết tâm chính trị đã cao, khí thế hành động đã được khơi dậy; nhưng kết quả thực tế chưa tương xứng, chưa tạo được nhiều sản phẩm cụ thể, chưa đóng góp rõ nét vào tăng trưởng, năng suất và năng lực quản trị quốc gia.

Thẳng thắn chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất là khâu thực thi, là điểm cần đột phá mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý: "Trong giai đoạn vừa qua đã tập trung tạo lập nền móng; giai đoạn tới phải tập trung tạo ra kết quả. Phải chuyển mạnh từ xây dựng cơ chế chuyển sang tạo ra sản phẩm; từ hoàn thành nhiệm vụ chuyển sang tạo ra giá trị; từ chuẩn bị điều kiện chuyển sang đóng góp trực tiếp cho phát triển đất nước".

Khoa học, công nghệ là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới

Chỉ đạo nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh 4 yêu cầu lớn. Trước hết, phải tiếp tục quán triệt sâu sắc Nghị quyết 57 gắn với yêu cầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Phải nhận thức sâu sắc khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là động lực chủ yếu của mô hình phát triển, mô hình tăng trưởng mới. Đây không phải là sự lựa chọn, mà là con đường bắt buộc phải thực hiện để hiện thực hóa 2 mục tiêu 100 năm của đất nước.

Mỗi cấp ủy, tổ chức đảng, mỗi cán bộ, đảng viên, nhất là người đứng đầu, phải coi thực hiện Nghị quyết là nhiệm vụ chính trị quan trọng và thường xuyên của mình; không được coi đây chỉ là việc của cơ quan chuyên môn. Trung ương đã quyết liệt, địa phương cũng phải quyết liệt; tỉnh quyết liệt thì xã cũng phải chuyển động; các cơ quan trong hệ thống chính trị phải gương mẫu đi đầu để doanh nghiệp và người dân cùng tham gia thực hiện.

Phải chuyển mạnh sang tạo ra sản phẩm, kết quả và giá trị cụ thể, đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo đó, phải chuyển mạnh từ tư duy hoàn thành đầu việc sang tư duy tạo ra sản phẩm đầu ra. Các nhiệm vụ thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW chỉ được coi là hoàn thành khi có sản phẩm vận hành, dữ liệu kiểm chứng, người dùng thực tế và hiệu quả đo đếm được.

"Không chỉ báo cáo đã ban hành văn bản, đã tổ chức hội nghị, đã thành lập ban chỉ đạo, đã xây dựng kế hoạch, mà phải trả lời bằng sản phẩm cụ thể: Công nghệ nào được làm chủ, dữ liệu nào được kết nối, thủ tục nào được cắt giảm, doanh nghiệp nào lớn lên, ngành nào tăng năng suất, người dân được hưởng lợi gì, xã hội tiết kiệm được bao nhiêu, tăng trưởng được đóng góp bao nhiêu", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ.

Về chuyển đổi số quốc gia, bên cạnh việc tập trung cho chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, phải đẩy mạnh chuyển đổi số trong doanh nghiệp, trong toàn xã hội và phát triển kinh tế số, kinh tế dữ liệu.

Về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các công nghệ chiến lược quốc gia phải được tập trung nguồn lực để làm chủ và phát triển thành sản phẩm cụ thể, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, robot và tự động hoá, sinh học và y sinh, vật liệu và năng lượng, chip bán dẫn, an ninh mạng và lượng tử, thiết bị bay không người lái, công nghệ biển, đại dương và lòng đất… Phải đặt mục tiêu sau 1 năm, 3 năm, 5 năm, 10 năm, chúng ta làm chủ được công nghệ nào, có sản phẩm gì, xuất khẩu được gì, đóng góp được bao nhiêu cho tăng trưởng, quốc phòng, an ninh và năng lực tự chủ quốc gia. Bộ nào chủ trì dự án công nghệ chiến lược, bộ đó phải chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng; không chỉ chịu trách nhiệm về quy trình, thủ tục, mà phải chịu trách nhiệm về kết quả, hiệu quả và tác động thực tế.

Đồng thời phải đặc biệt quan tâm bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin, an ninh dữ liệu và chủ quyền số quốc gia. Mọi hệ thống số, cơ sở dữ liệu, nền tảng số phải được thiết kế theo yêu cầu an toàn, an ninh ngay từ đầu, không phải làm xong rồi mới bổ sung giải pháp bảo mật. Các cơ quan, đơn vị, địa phương phải chịu trách nhiệm chính về an ninh, an toàn của chính hệ thống của mình.

Thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách

Nhấn mạnh yêu cầu phải tạo được chuyển biến đồng bộ từ Trung ương tới địa phương; từ các cơ quan trong hệ thống chính trị ra toàn xã hội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các bộ, ngành Trung ương phải thực sự đóng vai trò kiến tạo phát triển ngành, lĩnh vực phụ trách; chủ động rà soát, hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; ban hành kịp thời các quy chuẩn, tiêu chuẩn, quy trình, kiến trúc tổng thể; tháo gỡ những rào cản, điểm nghẽn, khó khăn, vướng mắc. Việc thuộc thẩm quyền phải giải quyết ngay; việc vượt thẩm quyền phải chủ động đề xuất, không để ách tắc kéo dài. Đồng thời, phải hướng dẫn, hỗ trợ và đồng hành cùng địa phương. Đối với các bài toán lớn của quốc gia, các công nghệ chiến lược, các cơ sở dữ liệu quốc gia và những nhiệm vụ liên ngành, liên vùng, cơ quan được giao chủ trì phải trực tiếp chỉ đạo, tổ chức thực hiện đến cùng.

Đối với các địa phương, phải chuyển mạnh từ tư duy thụ động chờ hướng dẫn sang tư duy chủ động tổ chức thực hiện, sáng tạo trong khuôn khổ pháp luật và phân cấp, phân quyền của Trung ương. Mỗi địa phương cần xuất phát từ điều kiện thực tiễn, lợi thế so sánh và nhu cầu phát triển của mình để lựa chọn đúng trọng tâm, trọng điểm. Các địa phương mạnh dạn đăng ký đảm nhận các bài toán lớn; chủ động đề xuất cơ chế mới, mô hình mới, cách làm mới; phát hiện những vướng mắc từ thực tiễn để kiến nghị Trung ương sửa đổi, hoàn thiện thể chế.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, đào tạo nhân lực chất lượng cao và tham gia các chương trình công nghệ chiến lược quốc gia. Doanh nghiệp phải là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; là nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tạo ra giá trị mới cho nền kinh tế. Các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn kinh tế nhà nước và tư nhân cần phát huy vai trò dẫn dắt, tiên phong trong làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và hình thành các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa.

Đối với các viện nghiên cứu, trường đại học và đội ngũ các nhà khoa học, cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và nguồn nhân lực chất lượng cao. Các viện nghiên cứu, trường đại học tập trung mạnh hơn vào các bài toán thực tiễn của đất nước, ngành, địa phương và của doanh nghiệp; lấy hiệu quả ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa làm một trong những thước đo quan trọng của hoạt động nghiên cứu. Cần khắc phục tình trạng nghiên cứu xa rời thực tiễn, kết quả nghiên cứu nằm trong ngăn kéo hoặc không tìm được địa chỉ ứng dụng.

Đồng thời, phải có chính sách mạnh mẽ hơn nữa thu hút nhân tài, chuyên gia quốc tế và trí thức người Việt; hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh, kết nối mạng lưới trí thức Việt Nam toàn cầu. Hợp tác quốc tế trọng tâm không chỉ là thu hút vốn, mà phải chuyển sang thu hút tri thức, công nghệ và chuyên gia, góp phần nâng cao năng lực nghiên cứu phát triển trong nước.

Lưu ý một nhiệm vụ có ý nghĩa căn cơ, lâu dài là chuẩn bị nguồn nhân lực, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị ngay từ năm học mới tới đây, ngành giáo dục, đào tạo và các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp cần rà soát chương trình đào tạo, ưu tiên các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số, năng lực đổi mới sáng tạo và ứng dụng AI.

Kết quả thực hiện Nghị quyết phải là tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ

Nhấn mạnh yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ công tác lãnh đạo, chỉ đạo, kiểm tra, giám sát và đánh giá kết quả thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị người đứng đầu các cấp phải trực tiếp lãnh đạo, trực tiếp chỉ đạo, trực tiếp kiểm tra và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện Nghị quyết 57; việc thuộc thẩm quyền phải chủ động làm; việc vượt thẩm quyền phải kịp thời báo cáo, đề xuất, không chờ đợi, không đùn đẩy, không né tránh. Kết quả thực hiện Nghị quyết 57 phải là tiêu chí quan trọng để đánh giá cán bộ.

Nêu rõ Bộ Chính trị đã quyết định nâng tỉ lệ cán bộ có trình độ khoa học, công nghệ trong cấp ủy từ 5% lên 10-15%, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị các cấp uỷ, tổ chức đảng ở Trung ương và địa phương cần có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn bị nguồn cán bộ đáp ứng yêu cầu này.

Bộ Chính trị cũng đã ban hành quy định đánh giá cán bộ hằng quý; ai không đáp ứng yêu cầu công việc phải kịp thời thay thế, điều chuyển. Ủy ban Kiểm tra Trung ương và Ủy ban Kiểm tra các cấp cần vào cuộc giám sát thực hiện Nghị quyết 57, bảo đảm chủ trương của Đảng được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả.

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ trên thế giới đang diễn ra rất nhanh, nhấn mạnh yêu cầu không thể chậm trễ, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý việc thực hiện Nghị quyết 57 phải quyết tâm hơn nữa, mạnh mẽ hơn nữa, quan trọng nhất là phải thực chất hơn nữa và hiệu quả hơn nữa.

Đồng thời đề nghị ngay sau Hội nghị, các Thành viên Ban Chỉ đạo, các cấp ủy, tổ chức đảng, bộ, ngành, địa phương trực tiếp chỉ đạo rà soát nhiệm vụ thuộc phạm vi phụ trách, xác định rõ các điểm nghẽn, nguyên nhân, trách nhiệm, sản phẩm và thời hạn hoàn thành; khẩn trương cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch với mốc thời gian và trách nhiệm rõ ràng; quyết tâm đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành động lực phát triển mạnh mẽ của đất nước trong giai đoạn mới, góp phần đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, hùng cường và thịnh vượng.