Mường Pồn là một trong 10 xã có tỷ lệ tảo hôn cao nhất ở tỉnh Điện Biên nhiều năm qua. Theo thống kê của Sở Y tế, 3 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ tảo hôn trên tổng số cặp kết hôn của xã lên tới 50%. Phần lớn các trường hợp đều là trẻ em gái vị thành niên. Đơn cử như trường hợp L.N.H ở bản Mường Mươn, xã Mường Pồn. Mới 16 tuổi, đang học lớp 9, H bỏ dở việc học vì yêu sớm và có thai ngoài ý muốn. Bà Q.T.L (bà ngoại của L.N.H) cho biết: “Ở bản ngày xưa 16 - 17 tuổi là lấy chồng rồi. Các cháu đã yêu nhau thì hai gia đình đành giúp con cháu mọi việc. Có rau thì ăn rau, có cháo thì ăn cháo vậy! Sau này cháu sẽ phải học nghề để kiếm sống”.

Theo UBND xã Mường Pồn, việc phát hiện, ngăn chặn tảo hôn gặp nhiều khó khăn do các gia đình thường che giấu. Đến khi chính quyền hoặc cán bộ y tế nắm được thông tin thì các em đã chung sống như vợ chồng. Ông Nguyễn Gia Tuấn, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Pồn cho biết: “Hầu hết các trường hợp tảo hôn họ đều che giấu, khi chính quyền xã hoặc y tế phát hiện thì việc cũng đã xảy ra rồi. Xã chủ yếu tập trung vận động, tuyên truyền để người dân hiểu việc làm như vậy là vi phạm Luật Hôn nhân và Gia đình. Đồng thời giao trưởng thôn, bản chủ động nắm tình hình để kịp thời vận động, ngăn chặn các trường hợp tảo hôn ngay từ cơ sở”.

Mường Phăng cũng là xã có tỷ lệ tảo hôn cao. Trong 3 tháng đầu năm 2026, xã có 5 trường hợp tảo hôn. Nhiều trẻ em gái yêu sớm, mang thai ngoài ý muốn nên phải bỏ dở việc học. Các em chưa kịp tìm hiểu kiến thức về sức khỏe sinh sản và kỹ năng làm mẹ. Mang thai khi chưa đủ tuổi trưởng thành, cơ thể trẻ vị thành niên chưa phát triển hoàn thiện, rất dễ gặp các biến chứng nguy hiểm như: Sinh non, tai biến sản khoa hoặc trẻ nhẹ cân. Em T.T.V ở bản Lọng Luông có thai ngoài ý muốn và lập gia đình chưa tròn 16 tuổi. Trong thời gian mang thai, do sức khỏe yếu, em có nguy cơ sinh non khi thai mới gần 30 tuần. May mắn được thăm khám và phát hiện chuyển tuyến kịp thời, cả mẹ và con đều an toàn. V chia sẻ: “Lúc có thai em ốm yếu. Bé sinh non, nên nhiều lần phải vào viện. Em giờ ở nhà trông con. Chồng em đi làm gửi tiền về nuôi hai mẹ con”.

Tảo hôn là hành vi vi phạm pháp luật và mang lại nhiều hệ lụy cho xã hội. Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nam phải đủ 20 tuổi, nữ đủ 18 tuổi mới được kết hôn. Theo Nghị định số 82/2020/NĐ-CP của Chính phủ: Hành vi tảo hôn hoặc tổ chức tảo hôn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính từ 1 triệu đến 3 triệu đồng. Duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn sẽ bị phạt tiền từ 3 triệu đến 5 triệu đồng. Điều 183, Bộ luật Hình sự cũng quy định: Người tổ chức tảo hôn bị xử phạt vi phạm hành chính mà còn vi phạm, sẽ bị phạt từ 10 triệu đến 30 triệu đồng, hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm. Pháp luật đã quy định rõ, nhưng thực trạng tảo hôn vẫn đang diễn ra ở nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh. Theo thống kê của Sở Y tế, năm 2025, tỷ lệ cặp tảo hôn trên tổng số cặp kết hôn toàn tỉnh là 31,9%; trong 3 tháng đầu năm 2026, con số này tăng lên 32,5%. Riêng xã Nậm Nèn, tỷ lệ tảo hôn lên tới 100%.

Luật sư Bùi Đình Minh, Đoàn Luật sư tỉnh Điện Biên cho biết: Tảo hôn có xảy ra, nhưng số vụ việc bị xử lý rất ít. Nguyên nhân của tình trạng này do diễn ra âm thầm trong cộng đồng. Không có người tố giác, tố cáo, nên chính quyền và cơ quan chức năng không kịp thời can thiệp. Nguyên nhân khác là do phong tục tập quán lạc hậu, thiếu hiểu biết về các quy định của pháp luật và các chế tài đi kèm. “Chỉ khi chính quyền vào cuộc quyết liệt, nhận thức của người dân được nâng lên, tình trạng tảo hôn mới được hạn chế và ngăn chặn” - Luật sư Minh nêu rõ quan điểm của mình.

Tảo hôn khiến trẻ vị thành niên phải bỏ học sớm, đồng thời kéo theo những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe bà mẹ, trẻ em, chất lượng dân số và cơ hội thoát nghèo của mỗi gia đình. Phòng, chống tảo hôn cần có sự chung tay của chính quyền, nhà trường và cả cộng đồng; qua đó tạo điều kiện để mỗi trẻ em đều có cơ hội học tập, trưởng thành trước khi bước vào cuộc sống hôn nhân khi đã đủ tuổi và hoàn thiện về thể trạng, tâm lý và kỹ năng làm cha, làm mẹ.