Năm 2025, khi mới 14 tuổi, G.T.C ở bản Phì Nhừ, xã Xa Dung đã kết hôn với S.A.V (sinh năm 2005). Đến nay, C. đã sinh con được hơn 3 tháng. Nghỉ học sớm, cuộc sống của gia đình C. phụ thuộc sản xuất trên nương và sự hỗ trợ của bố mẹ. Ở độ tuổi đáng lẽ đang được học tập, vui chơi cùng bạn bè, C. đã phải đảm nhận vai trò làm vợ, làm mẹ khi chưa có đủ kiến thức, kỹ năng và điều kiện kinh tế để tự lập.

C. chia sẻ, bản thân nhận thức được việc kết hôn khi chưa đủ tuổi là không đúng quy định và gia đình đã chấp hành nộp phạt hành chính. Sau khi lập gia đình, cuộc sống có nhiều khó khăn, nhất là việc chăm sóc con nhỏ trong khi kiến thức, kinh nghiệm còn hạn chế.

Trường hợp của C. không phải cá biệt. Năm 2026, bản Phì Nhừ ghi nhận 4 cặp tảo hôn. Theo anh Thào A Chua, Bí thư Chi bộ bản Phì Nhừ, dù đã phối hợp với chính quyền xã, Trạm Y tế và các trường học tổ chức nhiều hoạt động tuyên truyền, vận động, song do ảnh hưởng của quan niệm, tập quán lâu đời, nên việc thay đổi nhận thức của người dân vẫn còn nhiều khó khăn. Thời gian tới, bản tiếp tục vận động các gia đình quan tâm, tạo điều kiện cho con em đi học đầy đủ, học hết các bậc học. Qua đó, giúp thế hệ trẻ có thêm kiến thức, nhận thức rõ hơn về những hệ lụy của kết hôn sớm, từng bước thay đổi nếp nghĩ, xóa bỏ tập tục lạc hậu.

Thực trạng tại bản Phì Nhừ phản ánh những khó khăn trong công tác phòng, chống tảo hôn ở xã Xa Dung. Từ đầu năm 2026 đến nay, xã Xa Dung ghi nhận hơn 20 cặp tảo hôn. Trước tình trạng này, xã đã kiên quyết xử phạt hành chính 42 trường hợp có hành vi tổ chức lấy chồng, lấy vợ cho người chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật, với mức phạt 2 triệu đồng/trường hợp. Việc xử phạt nhằm bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, nâng cao tính răn đe, giúp người dân nhận thức rõ trách nhiệm trong việc chấp hành các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình về độ tuổi kết hôn.

Ông Sùng A Măng, Chủ tịch UBND xã Xa Dung cho biết: Xã đã ban hành các văn bản chỉ đạo, tổ chức hoạt động tuyên truyền vận động người dân không tảo hôn tại tất cả các thôn, bản. Cùng với đó, địa phương kiên quyết xử lý nghiêm, đúng quy định pháp luật đối với các trường hợp vi phạm để răn đe.

Thực tế cho thấy, dù công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, các trường hợp vi phạm được xử lý nghiêm, song tình trạng tảo hôn vẫn chưa được đẩy lùi triệt để. Những quan niệm, tập quán lâu đời cùng ý thức chấp hành pháp luật còn hạn chế ở một bộ phận người dân tiếp tục là trở ngại trong công tác phòng, chống tảo hôn. Vì vậy, cùng với xử lý vi phạm, các địa phương cần chủ động nắm bắt tình hình, phát hiện và ngăn ngừa nguy cơ từ sớm, nhất là trong nhóm thanh thiếu niên và các gia đình có con ở độ tuổi kết hôn.

Tại xã Si Pa Phìn, chính quyền địa phương chủ động chỉ đạo các trường học, Trạm Y tế phối hợp với đội ngũ cán bộ, đảng viên và người có uy tín trong cộng đồng rà soát, nắm tình hình, kịp thời phát hiện, tiếp cận và vận động các trường hợp có nguy cơ tảo hôn, giúp các em và gia đình nhận thức rõ hệ lụy của kết hôn sớm, tự giác chấp hành quy định về độ tuổi kết hôn. Nội dung tuyên truyền tập trung phổ biến Luật Hôn nhân và Gia đình, phân tích những ảnh hưởng của tảo hôn đối với sức khỏe, việc học tập và tương lai của trẻ em.

Trạm Y tế xã chủ động phối hợp với các lực lượng ở cơ sở để lồng ghép nội dung phòng, chống tảo hôn vào hoạt động chuyên môn; đồng thời theo dõi, nắm bắt tình hình phụ nữ mang thai, phụ nữ sinh con dưới 18 tuổi để kịp thời tư vấn, hỗ trợ. Bà Lò Thị Thoa, cán bộ Trạm Y tế xã Si Pa Phìn cho biết: Trạm phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội và ban điều hành bản tuyên truyền trực tiếp đến các gia đình có con trong độ tuổi vị thành niên, nhất là những trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Nội dung tuyên truyền được lồng ghép với kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên, giúp các em nhận thức rõ hệ lụy của việc kết hôn sớm, biết cách tự bảo vệ sức khỏe bản thân.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, xã Si Pa Phìn ghi nhận 13 trường hợp tảo hôn, giảm 4 trường hợp so với năm 2025. Dù số trường hợp đã giảm, nguy cơ tảo hôn vẫn hiện hữu, đòi hỏi các giải pháp phòng ngừa phải được duy trì thường xuyên, liên tục, nhất là tại những địa bàn có nguy cơ cao, hạn chế thấp nhất phát sinh trường hợp tảo hôn.

Bà Phạm Thị Ngân, Phó Chủ tịch UBND xã Si Pa Phìn cho biết: Phòng, chống tảo hôn muốn đạt hiệu quả phải bắt đầu từ việc phát hiện, ngăn ngừa sớm, không để đến khi các em đã chung sống như vợ chồng mới vào cuộc. Thời gian tới, xã tiếp tục phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong tuyên truyền, vận động các gia đình, nhất là những dòng họ có con em trong độ tuổi vị thành niên, nhằm nâng cao nhận thức, chủ động ngăn ngừa tảo hôn.

Dù các cấp, ngành đã triển khai nhiều giải pháp phòng, chống nhưng tình trạng tảo hôn vẫn còn xảy ra ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi quan niệm, tập quán lâu đời vẫn ảnh hưởng đến nhận thức của một bộ phận người dân. Thực tế đó đòi hỏi các địa phương tiếp tục kiên trì tuyên truyền, chủ động phòng ngừa từ sớm và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Đẩy lùi tảo hôn là góp phần xóa bỏ hủ tục, bảo vệ quyền học tập, chăm sóc sức khỏe và cơ hội phát triển của trẻ vị thành niên, để các em ngày càng trưởng thành, vững tin xây dựng tương lai.