Lần đầu tiên được tổ chức tại Điện Biên, “Hành tinh 4.0” là bước đi cụ thể hiện thực hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đến năm 2030. Chương trình kỳ vọng trở thành cầu nối giữa giáo dục, công nghệ, truyền thông và thực tiễn giúp học sinh THPT trên địa bàn tỉnh tiếp cận gần hơn với khoa học bằng tâm thế chủ động, sáng tạo và hội nhập.
Nền tảng từ cuộc thi khoa học kỹ thuật
Những năm qua, cùng với việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, các trường THPT trên địa bàn tỉnh đã từng bước quan tâm thúc đẩy phong trào nghiên cứu khoa học kỹ thuật trong học sinh. Từ việc tham gia cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật cấp trường, cấp tỉnh đến sân chơi quy mô quốc gia, nhiều ý tưởng sáng tạo của học sinh đã hình thành, thử nghiệm và hoàn thiện.
Cùng với việc đào tạo, bồi dưỡng học sinh giỏi các cấp, Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn khuyến khích sự đổi mới, sáng tạo khoa học công nghệ trong học sinh. Ngoài các sản phẩm tham gia cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh, cấp quốc gia, nhà trường mới đầu tư phòng học Steam Innovation với hệ thống thiết bị chuyên sâu mở rộng không gian sáng tạo cho học sinh. Từ đây, nhiều ý tưởng nghiên cứu được nuôi dưỡng, phát triển thành sản phẩm cụ thể và từng bước khẳng định dấu ấn tại các cuộc thi.
Nhà giáo ưu tú Nguyễn Bích Ngọc, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn cho biết: Trong giai đoạn 2020 - 2025, Trường có 24 sản phẩm đạt giải cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp tỉnh, trong đó có 7 giải nhất, 8 giải nhì, 7 giải ba và 2 giải khuyến khích; 3 sản phẩm được cử dự thi cấp quốc gia. Trong cuộc thi sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh, nhà trường đã đạt 10 giải các loại và đạt 1 giải nhì cuộc thi ý tưởng sáng tạo khởi nghiệp thanh niên tỉnh Điện Biên.
Tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh, khoa học công nghệ được lồng ghép vào chương trình học chính khóa. Học sinh được tạo điều kiện tham gia nhiều hoạt động trải nghiệm, thi sáng tạo khoa học kỹ thuật. Điều này góp phần khơi dậy niềm đam mê, giúp các em từng bước tiếp cận với tư duy công nghệ hiện đại.
Em Dương Thị Duyên, học sinh Trường THPT Điện Biên Phủ tham gia cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật cấp quốc gia năm 2026 chia sẻ niềm yêu thích đặc biệt với công nghệ và rô bốt. Em cho rằng việc được học tập trên lớp kết hợp tìm hiểu qua internet và các cuộc thi đã giúp em nâng cao khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống một cách logic và khoa học.
Hiện nay, các trường THPT trên địa bàn tỉnh có không ít đề tài xuất phát từ chính nhu cầu cuộc sống, từ sản xuất nông nghiệp, bảo vệ môi trường đến mô hình ứng dụng công nghệ hiện đại. Điều đó cho thấy học sinh Điện Biên ngày càng mạnh dạn hơn trong tư duy nghiên cứu, biết vận dụng kiến thức vào thực tiễn thay vì chỉ dừng lại ở lý thuyết sách vở.
Làn gió mới giáo dục khoa học công nghệ
Trong bối cảnh cần phải có sự đổi mới về khoa học công nghệ, sự xuất hiện của “Hành tinh 4.0” được xem như một làn gió mới trong hoạt động giáo dục khoa học công nghệ tại Điện Biên. Lần đầu tiên, kiến thức khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được thể hiện dưới hình thức chương trình truyền thông, game show, là nơi học sinh được vận dụng lý thuyết với thực hành và sáng tạo.
Chương trình “Hành tinh 4.0” có 4 phần thi gồm: Chào hỏi, Cánh cổng tri thức, Robocon xếp hình và Chinh phục khoa học công nghệ. Chương trình tạo ra môi trường cạnh tranh tích cực cho 6 đội chơi đến từ các trường THPT trên địa bàn tỉnh được tranh tài, giao lưu và thể hiện bản lĩnh, khả năng sáng tạo trong lĩnh vực khoa học công nghệ.
Điểm nổi bật của “Hành tinh 4.0” là biến kiến thức vốn được xem là khô khan thành các thử thách trực quan, sinh động, gắn với thực tế đời sống. Học sinh không chỉ trả lời câu hỏi mà phải vận dụng tư duy logic, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng sáng tạo để giải quyết vấn đề.
Ông Đặng Hải Triều, Phó Giám đốc Báo và phát thanh, truyền hình Điện Biên cho biết: Ngay từ khi xây dựng ý tưởng, Ban Tổ chức đã xác định đây là chương trình hoàn toàn mới, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nội dung, nhân lực và kỹ thuật. Việc phối hợp chặt chẽ giữa các ngành khoa học công nghệ, giáo dục và truyền thông đã giúp xây dựng một sân chơi vừa đảm bảo chuyên môn, vừa hấp dẫn về hình thức.
Nội dung được mong đợi nhất tại “Hành tinh 4.0” là phần thi Robocon xếp hình. Ở phần chơi này, các đội chơi trực tiếp điều khiển rô bốt từ vị trí xuất phát, sau đó vượt chướng ngại vật di chuyển vào khu vực cánh đồng Mường Thanh để cấy lúa. Rô bốt vận chuyển từng cây lúa về kho thóc và cắm vào vị trí hợp lệ để ghi điểm. Đây là phần thi giúp học sinh tiếp cận khoa học công nghệ thông qua điều khiển rô bốt, khơi dậy niềm đam mê sáng tạo, tư duy chiến thuật và tinh thần làm việc nhóm. Thông qua hình ảnh vận chuyển cây lúa, phần thi tái hiện sinh động hoạt động lao động trên cánh đồng Mường Thanh.
Phần thi Robocon xếp hình được xem là phần thi mang tính thực hành cao, giúp học sinh tiếp cận trực tiếp với công nghệ rô bốt, lập trình và tư duy logic. Phần thi là thử thách kỹ thuật đòi hỏi khả năng phối hợp đồng đội, xử lý linh hoạt và sáng tạo trong từng tình huống. Đáng chú ý, “Hành tinh 4.0” là chương trình kết hợp linh hoạt giữa trực tuyến và trực tiếp, tạo điều kiện để các đội thi được hướng dẫn từ xa, tháo gỡ khó khăn trong quá trình chuẩn bị sản phẩm trước khi ghi hình.
Ngay sau khi chương trình được phát động, nhiều trường học khẩn trương thành lập đội tuyển, lựa chọn học sinh có tố chất về khoa học công nghệ, xây dựng kế hoạch tập luyện bài bản với sự đồng hành của giáo viên, đoàn thanh niên và cố vấn chuyên môn. Không khí hào hứng ấy đã cho thấy “Hành tinh 4.0” không chỉ là một sân chơi trí tuệ trên truyền hình mà thực sự đang tạo nên phong trào đổi mới sáng tạo trong trường học.
Em Nguyễn Huy Hoàng, học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn bày tỏ sự háo hức khi được tham gia sân chơi mới “Hành tinh 4.0”. Theo em, đây là cơ hội để học sinh thỏa sức với đam mê sáng tạo khoa học công nghệ, vận dụng kiến thức đã học vào thực tế và phát triển toàn diện.
Trong đợt tranh tài đầu tiên của “Hành tinh 4.0” là sự tham gia của 6 trường THPT gồm: Chuyên Lê Quý Đôn, Điện Biên Phủ, Phan Đình Giót, Thanh Nưa, DTNT THPT tỉnh, THCS và THPT Lương Thế Vinh. Không khí chuẩn bị cho cuộc thi tại các trường đang diễn ra khẩn trương, gấp rút, thể hiện quyết tâm sẵn sàng đổi mới, sáng tạo và giành thành tích cao ở sân chơi trí tuệ “Hành tinh 4.0”.