Những ngày đầu hè, bản du lịch cộng đồng Nà Sự, xã Mường Chà thêm nhộn nhịp. Trên con đường vào bản, cổng đá mới dựng nổi bật, những luống hoa men lối đi bung nở rực rỡ. Một số quầy đồ uống nhỏ hướng ra cánh đồng, bản làng đã được người dân đưa vào hoạt động phục vụ du khách. Đó là những thay đổi sau khi thành viên bản tham gia các chuyến học tập kinh nghiệm tại một số mô hình du lịch cộng đồng trong và ngoài tỉnh.
Điều người dân Nà Sự hướng tới không chỉ là làm đẹp cảnh quan hay mở thêm dịch vụ. Điều họ mong muốn hơn là giữ lại những nét sinh hoạt văn hóa vốn có của bản làng để tạo dấu ấn riêng cho điểm đến, đưa các yếu tố văn hóa truyền thống vào hoạt động du lịch. Du khách đến đây có thể thuê trang phục dân tộc để chụp ảnh, xem biểu diễn văn nghệ, tìm hiểu đời sống sinh hoạt của đồng bào địa phương, đặt khung cửi để phục vụ giới thiệu nghề dệt truyền thống, mở không gian giới thiệu nông sản địa phương... Qua góp ý của du khách đến thăm bản, Ban điều hành du lịch cộng đồng bản đang nghiên cứu tổ chức thêm các lễ hội truyền thống như lễ mừng cơm mới nhằm tạo thêm trải nghiệm cho du khách.
Chị Thùng Thị Lâm, Ban điều hành du lịch cộng đồng bản Nà Sự cho biết: “Qua các chuyến học tập kinh nghiệm, bà con nhận thấy muốn giữ chân du khách thì ngoài cảnh quan đẹp cần có bản sắc riêng. Vì vậy, bản đang cố gắng giữ gìn văn hóa truyền thống, nghiên cứu phục dựng lễ hội, khuyến khích bà con mặc trang phục dân tộc, duy trì văn nghệ và từng bước đưa nghề truyền thống vào phục vụ khách du lịch”. Với nỗ lực của cả cộng đồng, từ đầu năm đến nay, bản đã đón khoảng 1.500 lượt khách sử dụng dịch vụ ăn nghỉ, giao lưu.
Từ câu chuyện ở Nà Sự có thể thấy, nhiều bản du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh đã bắt đầu thay đổi tư duy làm du lịch. Tuy nhiên, những chuyển động này vẫn mới ở giai đoạn đầu và chưa đủ tạo khác biệt rõ nét. Điện Biên có nhiều lợi thế để phát triển du lịch cộng đồng với hệ thống bản làng còn lưu giữ nhiều nét văn hóa đặc sắc, cảnh quan thiên nhiên đa dạng cùng đời sống sinh hoạt mang đậm bản sắc các dân tộc. Song thực tế cho thấy, sản phẩm du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh hiện chưa đồng bộ, chưa phát huy rõ nét giá trị văn hóa, lịch sử và thế mạnh riêng của từng địa phương. Ông Phạm Văn Thăng, Trưởng phòng Quản lý Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẳng thắn nhận định: “Sản phẩm du lịch cộng đồng tại tỉnh ta chưa đa dạng và tính chuyên nghiệp chưa cao; chưa thu hút được sự tham gia đông đảo của cộng đồng vào phát triển du lịch; sự gắn kết, hợp tác với lữ hành, doanh nghiệp du lịch và công tác tổ chức các chương trình du lịch, công tác ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và hoạt động quảng bá, truyền thông sản phẩm, điểm đến du lịch còn nhiều mặt hạn chế...”.
Một thực trạng dễ nhận thấy là nhiều điểm du lịch cộng đồng phát triển theo hướng khá giống nhau. Không gian trải nghiệm chưa phong phú, sản phẩm du lịch thiếu tính riêng biệt, trong khi nhu cầu của du khách ngày càng thay đổi. Họ muốn được trải nghiệm văn hóa bản địa theo cách chân thực hơn. Trong khi đó, nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc chưa được khai thác hiệu quả để trở thành sản phẩm du lịch. Không ít nghề truyền thống, lễ hội dân gian, sinh hoạt văn hóa cộng đồng mới chỉ dừng ở mức bảo tồn, chưa gắn với hoạt động trải nghiệm cho du khách. Đây cũng là khoảng trống khiến nhiều điểm du lịch cộng đồng chưa tạo được dấu ấn riêng.
Trước thực tế đó, đầu năm 2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tổ chức đoàn công tác khảo sát, học tập kinh nghiệm phát triển du lịch cộng đồng, kinh doanh dịch vụ homestay tại Tuyên Quang với sự tham gia của bí thư chi bộ, trưởng bản và các hộ kinh doanh homestay tại 7 bản được xác định phát triển du lịch cộng đồng theo Nghị quyết số 12-NQ/TU. Qua chuyến khảo sát, nhiều kinh nghiệm thực tế đã được tiếp cận, từ cách xây dựng cảnh quan, tạo điểm check-in đến tổ chức sản phẩm du lịch, phục vụ khách và khai thác trải nghiệm bản địa. Thống kê giai đoạn 2021 - 2025, Sở đã tổ chức gần 30 lớp tập huấn, bồi dưỡng cho trên 1.200 lượt học viên là cán bộ quản lý, doanh nghiệp và người dân làm du lịch. Nội dung đào tạo gồm kỹ năng nghề, giao tiếp ứng xử, quản lý cơ sở lưu trú, truyền thông quảng bá, ứng dụng chuyển đổi số… Qua đó, người dân từng bước tiếp cận cách làm du lịch hiện đại hơn. Tuy nhiên, để thay đổi tư duy và nâng cao tính chuyên nghiệp vẫn cần thêm thời gian và sự đồng hành lâu dài.
Ông Phạm Văn Thăng thông tin thêm, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã hoàn thiện dự thảo nghị quyết của HĐND tỉnh quy định chính sách hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch trên địa bàn tỉnh, trong đó có nhiều nội dung hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng. Dự thảo đề xuất 13 nhóm chính sách hỗ trợ như: Xây dựng thiết kế tổng quan bản du lịch; cải tạo cảnh quan; xây dựng bãi đỗ xe, nhà vệ sinh công cộng; hỗ trợ xây dựng homestay; phát triển không gian biểu diễn văn hóa truyền thống; khôi phục nghề thủ công và xây dựng mô hình trải nghiệm cho du khách.
Tỉnh Điện Biên đang hướng tới cách làm bài bản, khoa học hơn thay vì để các điểm du lịch phát triển tự phát. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng tư duy phát triển dài hạn và sự chủ động từ chính cộng đồng dân cư. Phát triển du lịch cộng đồng không chỉ là đầu tư hạ tầng hay mở thêm dịch vụ, mà quan trọng hơn là giữ được “hồn cốt” văn hóa của mỗi bản làng. Khi những giá trị truyền thống được gìn giữ và khai thác đúng cách, đó không chỉ là nguồn lực phát triển kinh tế mà còn trở thành dấu ấn riêng của điểm đến.