Hương núi, vị rừng trong từng món ăn

Những ngày này, khi Điện Biên vào mùa lễ hội với nhiều hoạt động văn hóa sôi nổi, lượng du khách trong, ngoài nước đến tham quan đông đảo. Và trong hành trình khám phá vùng đất lịch sử này, thưởng thức ẩm thực của đồng bào các dân tộc địa phương luôn là trải nghiệm khiến nhiều người nhớ mãi.

Ẩm thực Điện Biên gây ấn tượng ngay từ lần thưởng thức đầu tiên. Những món ăn từ kết tinh của thiên nhiên dưới đôi bàn tay khéo léo của con người đã trở thành dấu ấn khó quên đối với du khách. Từ những nguyên liệu dân dã như cá suối, gà đồi, măng rừng, rau dớn đến những loại gia vị đặc trưng như mắc khén, hạt dổi... tất cả hòa quyện tạo nên những hương vị rất riêng.

Người Điện Biên vẫn truyền nhau câu nói: “Rượu Mông pê, dê núi đá, cá sông Đà, gà xương đen” để nhắc đến những đặc sản nổi tiếng của vùng đất này. Mỗi dân tộc ở Điện Biên có một phong vị ẩm thực riêng. Nếu ẩm thực của người Mông gắn với những món ăn đặc trưng như: Thắng cố, rượu ngô cay nồng hay mèn mén làm từ ngô, thì đồng bào Hà Nhì ở vùng cực Tây lại có món dưa chua khô gò pạ gò ché, thường được xào với thịt ba chỉ gác bếp hay cá suối. Người Lào lại nổi tiếng với món lạp Lào trộn thịt băm cùng rau thơm, gạo rang và nước cốt chanh, hay món canh bon nấu da trâu đặc trưng.

Ẩm thực của đồng bào dân tộc Thái, lại mang sắc thái riêng với sự kết hợp tinh tế của các loại gia vị tự nhiên từ rừng núi. Đến Điện Biên, nhiều du khách thường truyền tai nhau rằng nhất định phải thưởng thức gạo Mường Thanh và các món ăn truyền thống của người Thái. Trong mâm cơm của đồng bào luôn có đĩa xôi nếp nương dẻo thơm, bát chẩm chéo thơm nồng hay những món rau rừng giản dị như rau dớn, măng đắng... Những món ăn tưởng chừng mộc mạc ấy lại chính là kết tinh của kinh nghiệm lâu đời, hòa hợp với thiên nhiên và cách chế biến phù hợp với đời sống sinh hoạt.

Ở các bản văn hóa như Phiêng Lơi, Nà Sự hay bản Mển.., du khách có thể thưởng thức nhiều món ăn hấp dẫn được chế biến theo cách truyền thống như: Gà nướng mắc khén, cá nướng - pa pỉnh tộp, thịt trâu gác bếp, lạp xườn hun khói, món mọ vịt độc đáo, lươn gói lá chuối nướng, xôi nếp nương hay măng đắng chấm chẩm chéo. Những món ăn ấy không bắt mắt về hình thức nhưng cầu kỳ về hương vị đậm đà của núi rừng.

Từ mâm cơm đến câu chuyện văn hóa

Ẩm thực Điện Biên không chỉ dừng lại ở chuyện thưởng thức món ngon. Trong từng món ăn quen thuộc của đồng bào còn ẩn chứa nếp sống, phong tục và ký ức cộng đồng. Từ gian bếp nhà sàn luôn đỏ lửa đến những bữa cơm quây quần trong ngày lễ, ngày mùa hay dịp cưới hỏi, mỗi món ăn đều gắn liền với câu chuyện văn hóa của cả cộng đồng.

Trong không gian nhà sàn truyền thống, những bữa cơm đậm bản sắc dân tộc khiến nhiều người thích thú. Các món ăn được bày biện trên chiếc bàn bằng gỗ hoặc đan bằng mây giản dị như: Xôi ngũ sắc, cá suối nướng ống tre, gà đồi, măng rừng, canh lá đắng hay rau dớn nộm... Mọi người ngồi quây quần xung quanh trong không khí ấm cúng, gần gũi.

Chị Lê Minh Hương, du khách đến từ tỉnh Quảng Trị chia sẻ rằng chuyến thăm bản văn hóa Phiêng Lơi đúng dịp Lễ hội Hoa Ban đã mang đến cho chị nhiều trải nghiệm thú vị. Bữa cơm của đồng bào dân tộc Thái trong nếp nhà sàn dưới bóng cây xanh mát bên bờ suối khiến cả đoàn rất ấn tượng. “Chúng tôi rất thích xôi nếp nương dẻo thơm cùng món thịt băm gói lá chuối nướng than hồng. Hương vị rất đặc biệt, vừa thơm vừa ngọt mềm” - chị Hương kể.

Thăm các bản, du khách còn có thể cùng chủ nhà chuẩn bị bữa cơm bên bếp lửa. Được ra ao bắt cá cùng chủ nhà làm món cá nướng. Mùi thơm của cá quyện với hương mắc khén lan tỏa khiến ai từng thưởng thức đều khó quên. Cũng bên bếp lửa ấy, những miếng thịt trâu được tẩm ướp gia vị rồi treo lên gác bếp hun khói qua nhiều ngày tạo màu nâu sẫm, thơm mùi khói và vị cay nhẹ của gia vị núi rừng, trở thành món ăn đặc sắc. Có lẽ vì thế mà du khách không chỉ cảm nhận được hương vị độc đáo của ẩm thực vùng cao mà còn thấy thấp thoáng trong đó nhịp sống của bản, cảm nhận sâu hơn nét đẹp văn hóa của vùng đất Điện Biên.

Và những món quà trọn tình đất, tình người

“Du lịch Điện Biên, khi về nhà nhớ mang quà Tây Bắc” - câu slogan mộc mạc nhưng chứa đựng thông điệp đầy tình cảm. Không chỉ thưởng thức tại chỗ, nhiều du khách khi rời Điện Biên còn mang theo những đặc sản của vùng đất này làm quà. Bởi với họ, những món quà ấy không chỉ đơn thuần là thực phẩm mà còn chứa đựng hương vị và ký ức của chuyến đi.

Điện Biên có nhiều sản phẩm nông sản, đặc sản và sản phẩm OCOP được du khách yêu thích như: Gạo nếp tan Mường Phăng, gạo lứt Séng Cù, gạo lứt tam sắc, mật ong rừng, chè Tủa Chùa, cà phê Mường Ảng, rượu táo mèo, rượu sâu chít, lạc đỏ Na Son, lạc Chà Nưa hay bánh khẩu xén, chí chọp của Mường Lay... Sau chuyến tham quan các thôn, bản, di tích lịch sử hay trải nghiệm lễ hội, nhiều du khách thường ghé các cửa hàng đặc sản để lựa chọn quà mang về.

Những ngày cao điểm du lịch, các cửa hàng đặc sản, gian hàng OCOP tại Điện Biên tấp nập khách ra vào. Tại Shop Quà Tây Bắc - Đặc sản Điện Biên ở phường Điện Biên Phủ, nhân viên luôn bận rộn tư vấn, đóng gói đặc sản để gửi cho khách. Theo chị Nguyễn Thị Phương, quản lý cửa hàng, du khách thường lựa chọn những món quà vừa mang hương vị đặc trưng của vùng cao, vừa thuận tiện vận chuyển như thịt trâu gác bếp, lạp xườn hun khói, gạo nếp nương, măng khô hay mật ong rừng. Đặc sản Điện Biên được đóng gửi đi tận TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Mũi Né, Phú Yên...

Rời Điện Biên, trong hành trang của nhiều du khách không chỉ có những bức ảnh kỷ niệm hay dư âm của chuyến đi, mà còn có cả những món quà mộc mạc như gói ghém trong đó vị ngọt của đất, hương của rừng và tình người Điện Biên. Chuyến du lịch cũng là dịp để chị Lê Minh Hương mang chút hương vị Điện Biên về làm quà. Chị đã mua 10 lọ chẩm chéo tặng bạn bè và vài hộp cà phê Mường Ảng cho chồng. “Biết tôi lên Điện Biên chơi, mấy người bạn nhắn nhớ mua chẩm chéo vì rất thích thức chấm đặc trưng này” - chị Hương chia sẻ.

Ngày nay, dịch vụ vận chuyển cũng rất thuận tiện. Với những du khách không thể mang theo nhiều quà trong hành trình tiếp theo, các cửa hàng sẽ đóng gói và gửi đặc sản đến tận địa chỉ của khách. Nhờ vậy, đặc sản Điện Biên không chỉ theo chân du khách đến nhiều tỉnh thành trong nước mà còn ra cả nước ngoài.

Mỗi món quà khi được mở ra ở một miền đất khác lại gợi nhớ về vùng đất nơi Tây Bắc Tổ quốc. Đó không chỉ đơn thuần là đặc sản, mà như những “sứ giả” thầm lặng của Điện Biên, mang theo câu chuyện về một vùng đất giàu bản sắc, để hương vị núi rừng lan toả theo bước chân du khách.