ĐBP - Những năm gần đây, cùng với khai thác giá trị lịch sử gắn với Chiến thắng Điện Biên Phủ, tỉnh đang từng bước chuyển hướng sang phát triển du lịch dựa trên bản sắc văn hóa và đời sống cộng đồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp, vừa góp phần gìn giữ các giá trị truyền thống, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.
Tại bản du lịch cộng đồng Nà Sự, xã Mường Chà, thay vì “làm mới” bằng những công trình nhân tạo, địa phương lựa chọn tiếp cận theo hướng giữ nguyên phong tục, nếp sống và đưa thành sản phẩm du lịch. Không gian sống được bảo tồn gần như nguyên vẹn, từ kiến trúc nhà sàn, cách bài trí đến sinh hoạt thường ngày. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn trực tiếp tham gia vào đời sống của người dân như dệt thổ cẩm, đan lát, bắt cá suối, chế biến món ăn, hay tham gia giao lưu văn hóa, văn nghệ.
Chị Lèng Thị Vui, người dân bản Nà Sự chia sẻ: Khi được tự tay dệt vải, du khách không chỉ thấy thú vị mà còn hiểu rõ hơn về sự khéo léo và công sức của phụ nữ Thái. Trải nghiệm này tạo nên sự kết nối tự nhiên mà những mô hình du lịch mang tính “trình diễn” khó có thể đem lại. Với chị Trần Thị Phương Dung, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh thì việc trực tiếp tham gia vào quy trình dệt, được giải thích ý nghĩa từng họa tiết giúp chị cảm nhận sâu sắc hơn về đời sống văn hóa địa phương. Những chi tiết nhỏ, khi được đặt trong không gian phù hợp, lại trở thành điểm nhấn tạo nên sức hấp dẫn riêng.
Không chỉ ở Mường Chà, mô hình này đang được triển khai tại nhiều địa bàn khác trong tỉnh. Tại khu vực Mường Phăng, Homestay Phương Đức là một trong những cơ sở lưu trú do chính người dân bản địa vận hành, dần trở thành điểm đến quen thuộc với du khách. Điều đáng chú ý là cơ sở này không chạy theo xu hướng “hiện đại hóa” mà vẫn giữ nguyên kiến trúc nhà sàn truyền thống của người Thái, từ không gian nghỉ ngơi đến sinh hoạt chung. Du khách tìm đến đây không chỉ để lưu trú, mà để trải nghiệm cảm giác sống trong một không gian văn hóa bản địa đúng nghĩa.
Anh Lò Văn Đức, chủ Homestay Phương Đức cho biết: Gia đình chỉ tu sửa, nâng cấp trên nền nhà cũ nhằm đảm bảo vệ sinh, an toàn, còn nếp sinh hoạt vẫn giữ nguyên. Du khách quốc tế thường thích thú khi được chứng kiến, trải nghiệm cảnh sinh hoạt thường ngày như đi bộ trong bản, đạp xe quanh hồ, chèo thuyền, tìm hiểu các nghề truyền thống... Chính sự mộc mạc, chân thực ấy đã để lại ấn tượng sâu sắc. Bà Barbara Czesak, du khách đến từ Ba Lan, chia sẻ: Sự gần gũi, thân thiện của người dân khiến bà cảm thấy mình như một thành viên trong gia đình, từ đó hiểu rõ hơn về văn hóa bản địa.
Từ năm 2025 đến nay, Homestay Phương Đức đón khoảng 500 lượt khách. Theo anh Đức thì đối với khách nước ngoài thường tự tìm đến theo chỉ dẫn trên Googlemap và khách quốc tế thời gian lưu trú cũng dài hơn khoảng 7 - 10 ngày. Còn với những đoàn khách trong và ngoài tỉnh thì thường lưu trú khoảng 3 ngày 2 đêm. Sau khi lưu trú, đa số du khách đều đánh giá cao những trải nghiệm tại homestay.
Đến nay, tỉnh đã có 12 điểm du lịch được công nhận. Khi đến với các điểm du lịch, du khách được khám phá, trải nghiệm thực tế sinh hoạt, lao động sản xuất của bà con; tham gia giao lưu văn hóa, văn nghệ, thưởng thức ẩm thực địa phương, nghỉ ngơi tại các hộ gia đình.
Thực tế cho thấy, phát triển du lịch dựa trên phong tục, nếp sống không chỉ mang lại nguồn thu nhập trực tiếp cho người dân mà còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa. Tại các điểm du lịch cộng đồng người dân từ chỗ bỡ ngỡ nay đã từng bước làm quen với cách làm bài bản hơn, song vẫn giữ được nét hồn hậu, mến khách. Những năm gần đây hạ tầng nông thôn được đầu tư, cảnh quan môi trường được người dân quan tâm cải thiện, góp phần tạo diện mạo mới cho các vùng quê, thôn bản.
Tuy nhiên, để mô hình này phát triển bền vững, ngành du lịch tỉnh cần tiếp tục chú trọng đào tạo kỹ năng làm du lịch cho người dân, tránh tình trạng phát triển tự phát làm ảnh hưởng đến cảnh quan và bản sắc. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa các điểm đến, hình thành chuỗi sản phẩm du lịch hoàn chỉnh, nâng cao sức cạnh tranh. Quan trọng hơn, mỗi người dân cần trở thành một “hướng dẫn viên tại chỗ”, biết cách kể câu chuyện về chính văn hóa của mình, để những giá trị truyền thống không chỉ được gìn giữ mà còn lan tỏa một cách tự nhiên, bền vững.