ĐBP - Trong cấu trúc phát triển của tỉnh biên giới, cửa khẩu giữ vai trò “bản lề”, nơi quyết định khả năng kết nối của địa phương với các không gian kinh tế rộng lớn hơn. Với Điện Biên, cửa khẩu A Pa Chải đang dần hướng tới trục giao thương mới, mở ra triển vọng phát triển kinh tế - văn hóa.
Điện Biên có đường biên giới quốc gia tiếp giáp với Lào dài hơn 414km, với Trung Quốc gần 41km. Trên tuyến biên giới Việt - Lào hiện có cửa khẩu quốc tế Tây Trang - Pang Hốc, cửa khẩu quốc gia Huổi Puốc - Na Son, cửa khẩu phụ Si Pa Phìn - Huổi Lả và trên tuyến biên giới Việt - Trung, có lối mở A Pa Chải - Long Phú đang hoàn thiện các thủ tục mở cửa khẩu song phương.
Điện Biên hiện là tỉnh duy nhất của khu vực Tây Bắc có sân bay kết nối trực tiếp với hai trung tâm kinh tế lớn của cả nước là Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tạo lợi thế về giao thông đa phương thức. Khi kết hợp đường bộ, đường hàng không và hệ thống cửa khẩu, Điện Biên có điều kiện trở thành điểm trung chuyển hàng hóa, văn hóa giữa vùng kinh tế phía Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào, Thái Lan và tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Trong tổng thể đó, cửa khẩu A Pa Chải được xem là “mảnh ghép” quan trọng để hoàn thiện không gian giao thương đa hướng của tỉnh.
Lối mở A Pa Chải tại bản Tá Miếu, xã Sín Thầu, cách trung tâm tỉnh khoảng 260km. Xét dưới góc độ kết nối, A Pa Chải giữ vai trò cửa ngõ nối tỉnh Điện Biên với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) thông qua quốc lộ 4H. Tuyến đường dài khoảng 350km này là tuyến vành đai trọng yếu trong Quy hoạch mạng lưới đường bộ quốc gia thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Khi được khai thác đồng bộ, tuyến giao thông này sẽ góp phần giảm chi phí logistics, rút ngắn hành trình vận chuyển hàng hóa từ Tây Bắc Việt Nam sang thị trường Trung Quốc và ngược lại.
Đến thời điểm hiện tại, tỉnh Điện Biên hoàn thiện thủ tục nội bộ về việc mở chính thức cửa khẩu A Pa Chải theo quy định của pháp luật. Đồng thời, nhận thức rõ vai trò của hạ tầng giao thông, chính quyền hai bên Việt Nam - Trung Quốc đã sớm phối hợp khảo sát, thống nhất phương án đấu nối tại khu vực. Đến nay, Ủy ban Liên hợp biên giới trên đất liền Việt Nam - Trung Quốc đã phê chuẩn phương án xây dựng công trình đấu nối giao thông và vị trí đấu nối. Hai bên cũng thống nhất triển khai thi công vào đầu tháng 4/2026. Khi tuyến giao thông này hoàn thiện, A Pa Chải sẽ không còn là “điểm cuối” xa xôi, từng bước trở thành điểm khởi đầu của chuỗi logistics xuyên biên giới, tạo động lực thu hút thương nhân và doanh nghiệp.
Cùng với đấu nối giao thông, tỉnh Điện Biên đã hoàn chỉnh Quy hoạch phân khu xây dựng tỷ lệ 1/5.000 và Quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 khu chức năng cửa khẩu A Pa Chải. Các hạng mục về mặt bằng, hạ tầng kỹ thuật và công trình phục vụ hoạt động cửa khẩu đang được xúc tiến đầu tư theo đúng trình tự. Theo kế hoạch hợp tác giai đoạn 2025 - 2029, hai bên thống nhất phương châm triển khai song song giữa quy hoạch, xây dựng và hoạt động thương mại.
Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Phó Giám đốc Sở Công Thương, để tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, Sở Công Thương đã tham mưu UBND tỉnh xin ý kiến Chính phủ và các bộ, ngành cho phép triển khai hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa qua biên giới ngay trước thời điểm khai trương chính thức. Các bộ, ngành cơ bản nhất trí với chủ trương này.
Được biết, năm 2025, tổng giá trị xuất nhập khẩu và thương mại biên giới của Điện Biên ước đạt 141,8 triệu USD, trong đó xuất khẩu khoảng 96,6 triệu USD. Các mặt hàng vật liệu xây dựng và nông sản như: Cao su, gạo, chè, mắc ca, mía đang có nhu cầu lớn từ thị trường Trung Quốc. Hiện nay, Điện Biên là vùng trồng cà phê Arabica lớn thứ ba cả nước với hơn 8.100ha, sản lượng khoảng 6.140 tấn, định hướng mở rộng lên 20.000ha vào năm 2030. Đây là dư địa quan trọng để hình thành chuỗi giá trị nông sản gắn với xuất khẩu qua cửa khẩu A Pa Chải.
Trung tuần tháng 12/2025 vừa qua, Sở Công Thương Điện Biên và lãnh đạo huyện Giang Thành, TP. Phổ Nhĩ, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã có buổi làm việc tại phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên. Ông Hồ Hưng Hoa, Bí thư Huyện ủy Giang Thành khẳng định phía Trung Quốc rất coi trọng việc phát triển cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú: “Chúng tôi đang triển khai xây dựng cơ sở hạ tầng tại khu vực biên giới để sớm mở cửa khẩu song phương. Đối với đề xuất hợp tác về cà phê và mía, đây là những ngành hàng có nhiều điểm tương đồng, phù hợp với định hướng phát triển của cả hai bên”.
Cũng theo ông Hồ Hưng Hoa, TP. Phổ Nhĩ cũng là vùng trồng cà phê lớn của tỉnh Vân Nam, do đó hai địa phương có nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hợp tác, từ sản xuất đến chế biến và thương mại sản phẩm này.
Ở góc nhìn dài hạn, mở cửa khẩu A Pa Chải góp phần tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho cư dân biên giới, thúc đẩy giao lưu văn hóa, thương mại và dịch vụ. Khi kinh tế phát triển, đời sống người dân được cải thiện, khu vực biên giới sẽ hình thành vành đai ổn định, bền vững, đóng góp tích cực cho mục tiêu phát triển chung và bảo đảm an ninh - quốc phòng. Với các bước đi đang được triển khai đồng bộ, cửa khẩu A Pa Chải đang đứng trước thời điểm chuyển mình quan trọng, kỳ vọng mở ra trục phát triển kinh tế mới, góp phần đưa Điện Biên hòa nhập sâu hơn vào dòng chảy thương mại khu vực.