Diễn ra từ ngày 6 - 12/3, không gian trải nghiệm tái hiện bếp dã chiến năm xưa của bộ đội ta trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Giữa khuôn viên di tích, bếp được đào sâu dưới đất, nối liền là rãnh thoát khói phủ lớp cành cây và đất ẩm phía trên. Từ các rãnh này, làn khói mỏng tỏa ra rồi tan nhanh trong không khí. Nhiều du khách tỏ ra ngạc nhiên khi tận mắt thấy cách nấu cơm “không khói” mà bộ đội ta từng sử dụng.
Đặt chân đến mảnh đất Điện Biên đúng dịp Lễ hội hoa ban, ông Steve Karole (du khách người Mỹ) thích thú, trầm trồ khi trải nghiệm bếp Hoàng Cầm. Vừa nghe hướng dẫn viên giới thiệu, ông vừa cầm điện thoại ghi lại hình ảnh về mô hình bếp đặc biệt này. Ông Steve Karole chia sẻ: Đây là trải nghiệm mà tôi không ngờ đến, nó làm tôi hình dung ra giữa rừng sâu trong chiến tranh ác liệt có những chiếc bếp hậu cần không khói, rất khó phát hiện, đã góp phần làm nên chiến thắng cho Việt Nam. Trải nghiệm này cũng cho tôi nhiều điều mới, có thể học hỏi.
Không gian trải nghiệm thu hút nhiều gia đình đưa con cháu đến tìm hiểu lịch sử. Đại gia đình ông Bùi Quang Chi đến từ Hải Phòng, với hơn 20 thành viên đã dành khá nhiều thời gian tại khu bếp. Từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, ông Chi tranh thủ giải thích cho con cháu về cách bộ đội sử dụng bếp Hoàng Cầm trong những năm chiến tranh. Ông cho biết: “Các con, các cháu từng nghe nhắc đến loại bếp này nhưng chưa có dịp nhìn tận mắt. Nhờ trải nghiệm tại di tích, các cháu hiểu thêm về những khó khăn, sáng tạo và ý chí của cha ông. Đây thực sự là chuyến du xuân đầu năm ý nghĩa của gia đình”.
Là người dân địa phương, ông Dương Văn Toàn, phường Điện Biên Phủ, cũng dành thời gian đưa gia đình đến tham quan. Theo ông, việc đưa trải nghiệm bếp Hoàng Cầm vào chương trình lễ hội hoa ban giúp du khách có thêm cách tiếp cận lịch sử sinh động, gần gũi hơn so với việc chỉ nghe thuyết minh hay xem hiện vật trưng bày.
Nhiều du khách thích thú tự tay thử giữ lửa, chuẩn bị bữa ăn chiến sĩ. Những bắp ngô, củ khoai, măng rừng được luộc chín bằng bếp Hoàng Cầm sau đó mời du khách thưởng thức ngay tại chỗ. Bữa ăn mộc mạc nhưng gợi lên hình ảnh đời sống giản dị của người lính giữa chiến trường, giúp du khách thêm hiểu về cuộc sống của chiến sĩ năm xưa.
Hoạt động trải nghiệm này do Ban Quản lý di tích tỉnh chủ trì tổ chức. Bà Phạm Thị Thảo, Phó Giám đốc Ban cho biết: Mô hình bếp được tái hiện đúng với nguyên lý hoạt động trong lịch sử, do chính các chiến sĩ Trung đoàn 82 tự tay chuẩn bị. Bếp Hoàng Cầm xuất hiện từ Chiến dịch Hòa Bình (1951 – 1952), do anh nuôi Hoàng Cầm sáng tạo, sau đó được sử dụng rộng rãi trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Điểm đặc biệt của bếp là hệ thống rãnh dẫn khói nối với lò nấu. Khói đi qua các rãnh, gặp lớp đất ẩm phía trên sẽ loãng dần, chỉ còn hơi nước và nhanh chóng tan vào không khí. Nhờ vậy, bộ đội có thể nấu ăn ban ngày mà không bị máy bay đối phương phát hiện.
Không gian bếp nhỏ nằm giữa khu di tích nhưng lúc nào cũng rộn ràng. Người lớn chăm chú nghe giới thiệu, trẻ em hào hứng quan sát khói bếp. Trong làn khói mỏng bảng lảng, quá khứ dường như hiện về gần gũi hơn. Một bếp lửa, một bữa cơm giản dị nhưng mở ra cho du khách hành trình cảm nhận lịch sử bằng trải nghiệm thực tế, giúp mỗi người thêm hiểu về sự sáng tạo, ý chí và tinh thần vượt khó của bộ đội ta – những yếu tố góp phần làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ.