Với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp, không gian văn hóa đặc sắc cùng lợi thế lòng hồ thủy điện, Mường Lay dần trở thành điểm sáng trong phát triển du lịch cộng đồng. Nhiều hộ dân mạnh dạn cải tạo nhà ở, phát triển mô hình homestay, mở rộng dịch vụ trải nghiệm gắn với đời sống thường nhật, từng bước hình thành những sản phẩm du lịch mang đậm bản sắc địa phương. Bên cạnh dịch vụ lưu trú và ẩm thực, du khách được trải nghiệm đi thuyền trên lòng hồ, đánh bắt cá, chế biến món ăn truyền thống, tham quan di tích lịch sử, làng nghề và hòa mình vào không gian văn hóa của đồng bào các dân tộc.

Ông Lù Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND phường Mường Lay cho biết: Hiện phường có hơn 30 hộ tham gia làm du lịch cộng đồng với quy mô lưu trú gần 500 khách, tập trung chủ yếu tại khu vực ven sông Đà. Hàng năm, địa phương quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, chỉnh trang đô thị, cải thiện môi trường cảnh quan; đồng thời phối hợp tổ chức lớp tập huấn về kỹ năng đón tiếp khách, chế biến món ăn, quảng bá sản phẩm và phát triển dịch vụ du lịch cho người dân. Các sự kiện văn hóa - thể thao như Lễ hội đua thuyền đuôi én, Ngày hội Văn hóa - Thể thao các dân tộc, hội chợ thương mại… được duy trì thường niên, trở thành điểm hẹn thu hút đông đảo nhân dân và du khách.

Mường Lay đặc biệt chú trọng bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Những chương trình nghệ thuật được dàn dựng công phu, giàu bản sắc không chỉ phục vụ đời sống tinh thần của người dân mà còn tạo dấu ấn đối với du khách. Tiêu biểu là màn trình diễn “Vũ điệu đoàn kết bên dòng Đà giang” trong khuôn khổ Lễ hội đua thuyền đuôi én phường Mường Lay lần thứ XI năm 2026 được xác lập Kỷ lục Việt Nam, góp phần lan tỏa hình ảnh vùng đất, con người Mường Lay đến với bạn bè trong và ngoài tỉnh.

Không chỉ ở Mường Lay, nhiều địa phương trên địa bàn tỉnh từng bước đưa những giá trị văn hóa truyền thống thành sản phẩm du lịch đặc trưng. Được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2024, Tết té nước Bun Huột Nặm của đồng bào dân tộc Lào đã trở thành điểm nhấn trong bức tranh văn hóa đa sắc màu của xã Núa Ngam. Hằng năm, lễ hội được tổ chức với đầy đủ nghi lễ truyền thống đan xen hoạt động văn hóa, văn nghệ, trò chơi dân gian. Trong đó nghi thức té nước mang ý nghĩa cầu chúc may mắn, bình an luôn thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia trải nghiệm.

Ông Cao Văn Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Núa Ngam cho biết: Qua nhiều năm tổ chức, không chỉ đồng bào dân tộc Lào mà các dân tộc khác trên địa bàn cũng tích cực tham gia, góp phần làm phong phú không gian lễ hội, tăng cường tinh thần đoàn kết cộng đồng và từng bước đưa lễ hội trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng của địa phương.

Với 19 dân tộc cùng chung sống, những năm qua, tỉnh Điện Biên luôn quan tâm bảo tồn, phát huy giá trị các lễ hội truyền thống gắn với phát triển du lịch. Nhiều lễ hội được phục dựng và duy trì như: Lễ hội Gầu Tào của dân tộc Mông ở xã Nà Bủng; Lễ hội Tra hạt của dân tộc Khơ Mú tại xã Búng Lao; Lễ hội Thành Bản Phủ ở xã Thanh An; Lễ Xên bản, Xên mường của đồng bào Thái tại các xã vùng lòng chảo Điện Biên… Cùng với việc khôi phục các nghi lễ truyền thống, những tập quán không còn phù hợp từng bước được rà soát, điều chỉnh theo hướng văn minh, tiết kiệm. Nhiều địa phương lồng ghép hoạt động trình diễn trang phục, dân ca, dân vũ, nhạc cụ dân tộc, ẩm thực truyền thống trong ngày hội văn hóa, thể thao và du lịch, ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc ở khu dân cư. Qua đó, không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng được khôi phục, tạo điều kiện để người dân trực tiếp thực hành, gìn giữ và lan tỏa những giá trị bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Ông Quàng Văn Phong, Chủ tịch UBND xã Na Son cho biết: Hội đấu bò được địa phương duy trì vào dịp Tết Nguyên đán hằng năm. Ban đầu, hoạt động chỉ diễn ra tự phát với quy mô nhỏ, phục vụ nhu cầu vui xuân của người dân. Qua thời gian, hội đấu bò từng bước được tổ chức bài bản, gắn với các hoạt động văn hóa, thể thao mừng Đảng, mừng xuân. Những năm gần đây, sự kiện ngày càng mở rộng về quy mô và chất lượng, thu hút đông đảo người dân, du khách trong và ngoài xã đến tham quan, cổ vũ, góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Na Son.

Nhằm tạo động lực phát triển du lịch trong giai đoạn mới, ngày 31/12/2025, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh ban hành Nghị quyết về phát triển du lịch giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 7 điểm du lịch cộng đồng được công nhận, 1 điểm đạt chuẩn du lịch cộng đồng ASEAN; 50% điểm du lịch có sản phẩm OCOP và quảng bá trên các nền tảng số, phương tiện truyền thông chính thống.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh tập trung nâng cao nhận thức về phát triển du lịch; hoàn thiện cơ chế, chính sách; xây dựng hệ thống sản phẩm đa dạng, mang bản sắc riêng và có sức cạnh tranh. Cùng với đó là đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển doanh nghiệp du lịch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và hiệu quả quản lý nhà nước. Khi những giá trị văn hóa được bảo tồn đúng hướng, cộng đồng trở thành chủ thể sáng tạo và hưởng lợi từ du lịch, bản sắc văn hóa sẽ không chỉ là di sản cần gìn giữ mà trở thành thế mạnh, tạo dấu ấn riêng cho du lịch Điện Biên trên hành trình phát triển bền vững.