ĐBP - Mùa nước nổi, phường Mường Lay khoác lên mình vẻ đẹp riêng của vùng sông nước giữa núi rừng Tây Bắc. Những con thuyền rẽ sóng đưa du khách thưởng ngoạn cảnh sắc sông Đà, ngắm những nếp nhà sàn ven bờ và khám phá nhịp sống của người dân địa phương. Sức hấp dẫn của Mường Lay còn được tạo nên bởi những lễ hội truyền thống, trang phục dân tộc, điệu múa dân gian và ẩm thực đặc trưng. Qua những trải nghiệm gần gũi, du khách có dịp tìm hiểu phong tục, tập quán, cảm nhận chiều sâu văn hóa và nét đẹp trong đời sống của đồng bào các dân tộc Mường Lay.
Bên suối Nậm Lay, những cô gái Thái trong trang phục truyền thống tấp nập bên dòng nước. Người chuẩn bị nước gạo, người sắp xếp vật dụng, người ân cần hướng dẫn từng bước thực hiện nghi lễ. Những mái tóc dài buông trên vai cùng sắc màu trang phục truyền thống, tạo nên khung cảnh đậm nét văn hóa bản địa.
Dưới sự hướng dẫn của các thành viên Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa Thái Mường Lay, lễ gội đầu truyền thống của đồng bào Thái trắng được thực hiện theo phong tục. Lời khấn bằng tiếng Thái vang lên bên dòng Nậm Lay, những mái tóc xõa dài trong làn nước mát. Nghi lễ mang ý nghĩa gột rửa những điều không may, tiễn biệt lo toan của năm cũ, gửi gắm mong ước về sức khỏe, bình an và may mắn trong năm mới. Qua từng lời khấn, động tác thực hành, du khách hiểu thêm về quan niệm và đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Thái.
Bà Lò Thị Lả, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa Thái Mường Lay cho biết: Lễ gội đầu có ý nghĩa quan trọng trong đời sống tinh thần của người Thái trắng, thể hiện mong muốn gột rửa những điều không may của năm cũ, đón năm mới với sức khỏe, bình an. Chúng tôi mong muốn thông qua việc tái hiện nghi lễ, thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình, từ đó có ý thức gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Đây là dịp để giới thiệu nét đẹp văn hóa Thái đến du khách, góp phần làm phong phú hoạt động trải nghiệm khi đến với phường Mường Lay.
Trong bộ trang phục truyền thống, em Lò Thị Phương, bản Bắc chăm chú theo dõi các bà, các mẹ hướng dẫn rồi tự tay thực hiện nghi thức bên dòng Nậm Lay. Lần đầu trực tiếp tham gia lễ gội đầu truyền thống, Phương không giấu được sự háo hức. Những điều trước đây em được nghe kể, nay trở nên gần gũi qua từng động tác, lời khấn và câu chuyện về phong tục, giúp em hiểu rõ hơn ý nghĩa của nghi lễ và nét đẹp văn hóa dân tộc mình. Với Phương, đó còn là cơ hội để tiếp nhận những giá trị truyền thống bằng trải nghiệm thực tế. Sự hướng dẫn tận tình của các bà, các mẹ giúp em hiểu hơn về phong tục của cha ông, từ đó thêm trân trọng và có ý thức gìn giữ những nét đẹp đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Trên dòng Nậm Lay, hành trình khám phá Mường Lay đưa du khách đến với những bản làng bình yên nép mình bên sông Đà. Bản Quan Chiêng gây ấn tượng bởi những nếp nhà sàn truyền thống và không gian văn hóa đậm nét Thái. Với khoảng 98% dân số là đồng bào Thái, bản Quan Chiêng lưu giữ những phong tục, tập quán và nếp sinh hoạt truyền thống, hiện diện trong đời sống thường ngày.
Dạo quanh bản làng sạch đẹp, du khách có dịp tìm hiểu cuộc sống của người dân, thưởng thức món ăn truyền thống, nghe kể chuyện phong tục, tập quán và hòa mình vào những lời ca, điệu múa dân gian. Sự mộc mạc trong nếp sống, nét đặc trưng trong văn hóa và sự thân thiện của người dân tạo nên sức hấp dẫn riêng cho bản làng ven sông.
Với những giá trị văn hóa đặc trưng, bản Quan Chiêng được UBND tỉnh công nhận là điểm du lịch. Đây là cơ hội để địa phương quảng bá hình ảnh, phát huy lợi thế cảnh quan và từng bước phát triển sản phẩm du lịch gắn với cộng đồng.
Giữa không gian bản làng ven sông, chị Hoàng Thị Quỳnh Trang tới từ phường Mường Thanh, hòa mình vào điệu múa sạp cùng người dân, thưởng thức những món ăn truyền thống của đồng bào Thái như cá nướng, bánh khẩu xén, chí chọp... Những trải nghiệm mộc mạc giúp chị cảm nhận rõ hơn nhịp sống và nét văn hóa đặc trưng của bản Quan Chiêng.
Chị Trang chia sẻ: Đến bản Quan Chiêng, tôi rất ấn tượng với cảnh quan sông nước và không gian bản làng bình yên, gần gũi. Được trực tiếp trải nghiệm và tìm hiểu phong tục của đồng bào Thái khiến chuyến đi thú vị hơn. Tôi cảm nhận được sự thân thiện, mến khách của người dân và hiểu thêm về những nét đẹp văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Mong rằng bản Quan Chiêng sẽ ngày càng thu hút nhiều du khách, để mọi người có cơ hội trải nghiệm, khám phá văn hóa và con người Mường Lay.
Sắc màu văn hóa Mường Lay thể hiện đậm nét qua hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian. Những điệu múa truyền thống, lời ca mang âm hưởng dân tộc hòa cùng tiếng cười nói, nhịp chân múa sạp và những quả còn tung lên giữa không trung, tạo nên không khí vui tươi, đậm đà bản sắc. Đặc biệt, đua thuyền đuôi én trên sông Đà mang đến những màn tranh tài sôi nổi, thể hiện sức mạnh, sự khéo léo và tinh thần đoàn kết của người dân vùng sông nước.
Phát huy lợi thế cảnh quan sông Đà và bản sắc văn hóa các dân tộc, phường Mường Lay từng bước xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng. Địa phương chú trọng bảo tồn phong tục, phát huy vai trò của người dân trong đón tiếp, giới thiệu văn hóa với du khách; đồng thời khai thác phù hợp cảnh quan sông nước, không gian bản làng và hoạt động trải nghiệm.
Chủ tịch UBND phường Mường Lay Nguyễn Đạt Long cho biết: Mường Lay có lợi thế về cảnh quan sông Đà, lòng hồ thủy điện Sơn La cùng bản sắc văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc, nhất là văn hóa Thái và Mông. Đây là những điều kiện thuận lợi để địa phương phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng gắn với trải nghiệm văn hóa truyền thống. Với định hướng đó, chuỗi hoạt động du lịch mùa nước nổi trên sông Đà mở đầu mùa du lịch trải nghiệm tại Mường Lay, tạo cơ hội quảng bá cảnh quan, bản sắc văn hóa và con người địa phương đến với du khách. Qua đó, từng bước đưa du lịch trở thành hướng phát triển kinh tế, tạo thêm sinh kế cho người dân, góp phần quảng bá hình ảnh Mường Lay.
Với lợi thế cảnh quan sông nước cùng bản sắc văn hóa đặc trưng, phường Mường Lay từng bước khẳng định sức hút của điểm đến, nơi du khách được khám phá thiên nhiên, trải nghiệm phong tục và cảm nhận nhịp sống của đồng bào các dân tộc bên dòng Đà giang.