Từ Tà Si Láng, Nặm Cứm đến Chiêu Ly hay Na Ư... những cánh rừng ban cổ đã tạo nên dấu ấn riêng cho vùng đất cực Tây Tổ quốc. Khi Lễ hội Hoa Ban đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, gắn với định hướng phát triển du lịch cộng đồng bền vững vào mỗi mùa ban nở, việc phát huy giá trị của những cánh rừng ban cổ càng trở nên cấp thiết.
Đầu tháng Ba, chúng tôi đến thôn Tà Si Láng, xã Tủa Thàng. Từ quốc lộ 6A, đi thêm chừng 30km theo cung đường uốn lượn, rừng ban cổ Tà Si Láng dần hiện ra trắng tinh khôi bồng bềnh giữa núi rừng.
Người đồng hành cùng chúng tôi thăm rừng ban cổ là ông Hạng A Sử, nguyên Bí thư Đảng ủy xã Tủa Thàng. Theo ông Sử, trải qua tháng năm, dù cuộc sống nhiều khó khăn nhưng cộng đồng thôn Tà Si Láng vẫn kiên trì bảo vệ những cây ban cổ.
“Ngày còn nhỏ, tôi thường đi chăn trâu trên các sườn đồi. Bóng mát của những cây ban là nơi nghỉ quen thuộc của những đứa trẻ trong thôn. Lớn lên, cây ban vẫn gắn bó với cuộc sống của người dân. Giờ dù tuổi đã cao nhưng mỗi mùa ban nở tôi vẫn thích lên đây ngắm hoa nở trắng cả sườn núi”, ông Sử chia sẻ. Với ông Sử và người dân Tà Si Láng, rừng ban cổ đã trở thành một phần ký ức của mỗi người dân nơi đây qua nhiều thế hệ.
Rời thôn Tà Si Láng khi sắc ban vẫn phủ trắng sườn núi, theo quốc lộ 279, chúng tôi đến rừng ban cổ thụ ở bản Nặm Cứm, xã Nà Tấu. Bản nhỏ nép mình giữa núi rừng trùng điệp với hơn 80 hộ, gần 400 nhân khẩu đồng bào dân tộc Mông sinh sống. Bao quanh khu dân cư là quần thể hơn 1.200 cây ban cổ thụ. Nhiều cây ban cổ thụ ngay sát nếp nhà người dân, tán ban vươn rộng, tỏa bóng mát quanh năm. Từ trên cao nhìn xuống, Nặm Cứm chìm trong sắc trắng tinh khôi, cảnh đẹp như miền cổ tích giữa núi rừng.
Ông Mùa A Lầu, Trưởng bản Nặm Cứm kể rằng: Theo lời cha ông truyền lại, năm 1995 những hộ dân đầu tiên về đây dựng nhà, lập bản. Khi ấy, sườn núi quanh bản đã phủ kín hoa ban. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng người dân nơi đây chưa từng nghĩ đến việc chặt bỏ những cây ban để mở rộng đất sản xuất hay dựng nhà. Với bà con, rừng ban được gìn giữ như báu vật chung của bản. Bà con trong bản nhắc nhau cùng giữ rừng ban, tạo cảnh đẹp để mọi người đến chụp ảnh.
Biết nắm bắt vẻ đẹp của thiên nhiên và nét văn hóa bản địa, vài năm trở lại đây, một số hộ dân đã xây dựng mô hình homestay đón khách đến lưu trú, trải nghiệm đời sống của người dân bản địa và ngắm sắc ban nở trắng núi rừng. Nặm Cứm giờ đây đã trở thành điểm dừng chân hấp dẫn du khách muôn phương đến trải nghiệm.
Không chỉ ở Tà Si Láng hay Nặm Cứm, ở Điện Biên còn có nhiều cánh rừng ban cổ khác ở bản Chiêu Ly, xã Na Sang và trên các dãy núi ở khu vực bản Na Ư, thuộc xã biên giới Sam Mứn. Nhờ được chính quyền và người dân bảo vệ giữ gìn những rừng ban vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ. Chính quyền địa phương thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân gìn giữ rừng ban, không chặt phá cây rừng quanh khu vực. Đồng thời tích cực trồng bổ sung cây ban tại những vị trí mới, để mở rộng diện tích rừng ban hướng tới phát triển du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng.
Nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của loài hoa đặc trưng vùng Tây Bắc, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết số 17-NQ/TU ngày 10/9/2018 về bảo vệ và phát triển cây hoa ban, cây hoa anh đào đến năm 2020, định hướng đến năm 2025. Từ nghị quyết này, các sở, ngành và địa phương trong tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân chung tay gìn giữ cây ban tự nhiên. Đồng thời tăng cường kiểm tra, ngăn chặn tình trạng khai thác, đào bứng cây ban gốc từ rừng tự nhiên về trồng.
Đến nay, toàn tỉnh đã quản lý, bảo vệ trên 1.566ha rừng có cây hoa ban. Hơn 83.000 cây ban đã được trồng bổ sung trên các tuyến đường, khuôn viên cơ quan, trường học, điểm du lịch và không gian công cộng; gần 94ha cây ban được trồng tập trung hoặc trồng xen trong rừng...
Chủ trương và kết quả cụ thể mở rộng diện tích trồng cây ban đã và đang góp phần gìn giữ, phát huy giá trị của hoa ban, loài hoa đặc trưng của Điện Biên và Tây Bắc. Để mỗi tháng Ba về, sắc trắng tinh khôi của những cánh rừng ban cổ tiếp tục khoe sắc, trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong hành trình khám phá miền đất hoa ban Điện Biên.