Từ thuyết minh truyền thống đến “kể chuyện số”

Hơn 10 năm gắn bó với nghề, chị Nguyễn Thị Lưỡng, hướng dẫn viên tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ là một trong những người cảm nhận rõ sự chuyển mình của nghề trong thời đại số. Từ những ngày đầu chủ yếu dựa vào trí nhớ, giáo án thuyết minh và tài liệu in, đến nay công việc của chị đã gắn liền với các thiết bị công nghệ hiện đại.

Theo chị Lưỡng, nếu chỉ “thuộc bài” như trước đây thì khó có thể giữ chân du khách, nhất là giới trẻ. Vì vậy, chị luôn chủ động tìm kiếm, chọn lọc thêm tư liệu, hình ảnh, video để làm phong phú nội dung thuyết minh. Trong mỗi buổi dẫn đoàn, thay vì thuyết minh theo lộ trình cố định, chị linh hoạt điều chỉnh cách tiếp cận phù hợp từng đối tượng. Với học sinh, sinh viên, chị lồng ghép câu hỏi tương tác, kết hợp hình ảnh trực quan; với khách lớn tuổi, chú trọng chiều sâu lịch sử; còn với khách quốc tế, tận dụng các ứng dụng dịch thuật và tư liệu hình ảnh để khắc phục rào cản ngôn ngữ.

Đặc biệt, chị Lưỡng còn hướng dẫn du khách, nhất là giới trẻ, trải nghiệm các ứng dụng công nghệ tại bảo tàng như: Phần mềm quản lý, tra cứu thông tin hiện vật; bảo tàng ảo; trình chiếu hiện vật dưới dạng 3D; phần mềm hướng dẫn tham quan; trò chơi thực tế ảo VR và công nghệ trình chiếu 3D mapping tương tác.

Chị Lưỡng cho biết: Việc ứng dụng công nghệ số góp phần làm sống động không gian trưng bày, giúp lịch sử trở nên gần gũi, dễ tiếp cận hơn. Tuy nhiên, cùng với sự hỗ trợ của công nghệ, điều cốt lõi vẫn là cảm xúc và sự am hiểu của người hướng dẫn viên. Khi thực sự hiểu và tự hào về lịch sử, mỗi câu chuyện được kể mới có chiều sâu, sức lan tỏa và chạm đến người nghe.

Cùng chung nhịp chuyển đổi, chị Trịnh Thị Hồng Nhung, hướng dẫn viên tại Ban quản lý di tích tỉnh Điện Biên cũng đang từng bước làm mới nghề. Với đặc thù dẫn khách tại các điểm di tích ngoài trời như Đồi A1, Hầm Đờ cát, nơi phần lớn chỉ còn dấu tích, công việc thuyết minh vẫn chủ yếu dựa vào lời kể, đòi hỏi hướng dẫn viên phải có kiến thức vững và khả năng truyền đạt cuốn hút.

Để tạo sức hấp dẫn cho mỗi hành trình, chị Nhung chú trọng đổi mới cách kể chuyện, lồng ghép các chi tiết đời thường, những câu chuyện bên lề để giúp du khách dễ hình dung và cảm nhận sâu hơn về lịch sử. Bên cạnh đó, chị chủ động “đưa di tích lên không gian số”. Trên các nền tảng mạng xã hội, chị thường xuyên đăng tải video ngắn giới thiệu di tích, chia sẻ những câu chuyện hậu trường hay các chi tiết ít được biết đến về chiến dịch Điện Biên Phủ. Những hình ảnh, câu chuyện tiếp tục được chia sẻ, góp phần lan tỏa giá trị các di tích lịch sử Điện Biên. “Thách thức lớn nhất hiện nay là du khách có nhiều nguồn thông tin và sự lựa chọn. Bởi vậy, hướng dẫn viên phải luôn cập nhật, phải có cách kể riêng, góc nhìn riêng thì mới tạo được ấn tượng.” - chị Nhung chia sẻ.

         

Khi người dân trở thành “hướng dẫn viên số”

Không chỉ ở các điểm du lịch trọng điểm, làn sóng 4.0 còn lan tỏa đến từng bản làng, nơi du lịch cộng đồng đang phát triển. Tại phường Mường Lay, chị Lù Thị Toản, chủ homestay Mường Lay đã mạnh dạn thay đổi cách làm du lịch theo hướng hiện đại.

Trước đây, hoạt động kinh doanh homestay của gia đình chị Toản chủ yếu phụ thuộc vào khách quen hoặc các đoàn do công ty lữ hành đưa đến. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, chị đã chủ động tìm hiểu, tận dụng các nền tảng mạng xã hội để quảng bá. Những video ngắn, hình ảnh ghi lại sinh hoạt đời thường, món ăn truyền thống hay khung cảnh yên bình của vùng hồ Mường Lay được đăng tải thường xuyên, thu hút nhiều lượt xem và tương tác.

Chị Toản cho biết: Nhờ thay đổi phương thức tiếp cận du khách, tập trung quảng bá trên các nền tảng số và mạng xã hội, lượng khách đặt phòng trực tiếp tăng rõ rệt, đặc biệt là khách trẻ và các nhóm nhỏ. Cùng với việc cung cấp dịch vụ lưu trú, tôi cũng chú trọng giới thiệu văn hóa bản địa, hướng dẫn du khách trải nghiệm như: Đi thuyền trên lòng hồ, thưởng thức ẩm thực dân tộc Thái, tham gia các hoạt động sinh hoạt cộng đồng.

Thực tế cho thấy, trong thời đại 4.0, ranh giới giữa hướng dẫn viên chuyên nghiệp và người làm du lịch cộng đồng đang dần mờ nhạt. Khi các lực lượng cùng chung tay quảng bá, giới thiệu điểm đến, nâng cao chất lượng dịch vụ, hình ảnh du lịch địa phương ngày càng được lan tỏa rộng rãi, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm. Lũy kế 2 tháng đầu năm 2026, Điện Biên đón khoảng 310.000 lượt khách, tăng 1,26 lần so với cùng kỳ năm 2025.

Trong hành trình phát triển du lịch, sự kết hợp hài hòa giữa giá trị truyền thống và công nghệ hiện đại chính là chìa khóa để địa phương phát triển bền vững, tạo dấu ấn riêng trong lòng du khách gần xa. Khi biết tận dụng công nghệ đúng cách, mỗi người, hướng dẫn viên hay người dân đều có thể trở thành “đại sứ du lịch” trên không gian số.

Bài, ảnh: Minh Thảo