ĐBP - Trong xu thế hội nhập và phát triển hiện nay, việc bảo tồn, phát huy giá trị di sản không dừng lại ở nhiệm vụ “giữ vốn cổ”, mà cần biến “trầm tích văn hóa” thành những trải nghiệm du lịch khác biệt, thành nguồn tài nguyên vô giá để khẳng định thương hiệu du lịch bền vững, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Là nơi sinh sống của 19 dân tộc; mỗi dân tộc có những nét đặc trưng văn hóa riêng, đưa Điện Biên trở thành địa phương có hệ thống di sản văn hóa phong phú, là điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước. Toàn tỉnh hiện có 463 di sản văn hóa phi vật thể thuộc 7 loại hình; trong đó, 24 di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 2 di sản được UNESCO ghi danh.
Ông Phạm Văn Thăng, Trưởng phòng Quản lý du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: “Ngành văn hóa đã và đang chú trọng định hướng khai thác các giá trị di sản văn hóa gắn với phát triển du lịch, từng bước hình thành những sản phẩm mang bản sắc riêng của Điện Biên. Bên cạnh đó, phát huy vai trò của cộng đồng dân cư, coi người dân là hạt nhân trong bảo tồn, gìn giữ và giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống đến du khách, góp phần nâng cao sức hấp dẫn và tính bền vững của du lịch địa phương”.
Được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2024, “Nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Lào” tại xã Núa Ngam mở ra triển vọng phát triển du lịch bền vững. Trong hành trình đó, Hợp tác xã Thổ cẩm Nang Bua chính là điểm tựa kết nối bảo tồn di sản với phát triển du lịch, tạo dựng sinh kế.
Em Hoàng Yến Vy, bản Na Sang, xã Núa Ngam chia sẻ: Gắn bó với Hợp tác xã Thổ cẩm Nang Bua, em không chỉ được các bà, các mẹ truyền dạy kỹ thuật mà còn học được cách giới thiệu sản phẩm đến du khách. Thấy khách du lịch yêu thích và tìm mua những sản phẩm thổ cẩm do chính tay mình dệt ra, em càng thêm tự hào và quyết tâm giữ gìn bản sắc dân tộc mình”.
Từ đầu năm 2026 đến nay, Hợp tác xã Thổ cẩm Nang Bua đã đón tiếp trên 2.500 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm và xuất bán hàng trăm sản phẩm thổ cẩm các loại, mang lại thu nhập ổn định từ 10 triệu đồng/tháng cho các thành viên. Những tín hiệu vui ấy chính là luồng sinh khí mới, tiếp thêm động lực để cấp ủy, chính quyền cùng bà con dân bản thêm tự tin giữ nghề, truyền nghề. Gắn di sản với du lịch trải nghiệm không chỉ mở ra hướng đi phát triển kinh tế bền vững, mà còn đưa thổ cẩm trở thành món quà vùng cao khó quên trong lòng du khách.
Hòa cùng nhịp sống hiện đại và sự giao thoa văn hóa, ở không ít thôn bản, nhiều giá trị cổ truyền đứng trước nguy cơ mai một. Thế nhưng tại Sính Phình, nét văn hóa gắn liền với chiếc khèn Mông vẫn được bà con nâng niu, gìn giữ và từng bước biến thành tài sản du lịch độc đáo. Với đồng bào nơi đây, tiếng khèn không chỉ là âm điệu của núi rừng mà còn là tâm hồn, là niềm tự hào gửi gắm qua bao thế hệ.
“Nghệ thuật chế tác và múa khèn của người Mông tỉnh Điện Biên” được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2022; trở thành nền tảng quan trọng để địa phương khai thác giá trị văn hóa, thúc đẩy phát triển du lịch bền vững. Nghệ nhân ưu tú Sình A Tâu, thôn 2 xã Sính Phình chia sẻ: Nhằm lan tỏa văn hóa truyền thống, không để tiếng khèn mai một theo thời gian, tôi thành lập đội khèn xã Sính Phình được hơn 10 năm nay; ngoài việc luyện tập, đội cũng biểu diễn, góp mặt trong hội xuân, giao lưu, biểu diễn nhằm lan tỏa văn hóa và truyền dạy cho thế hệ sau.
Chính từ tâm huyết và sự kiên trì trao truyền của Nghệ nhân Sình A Tâu cùng Đội khèn Sính Phình, tiếng khèn Mông luôn hiện diện rộn ràng và đầy sức sống trong mọi sinh hoạt cộng đồng ở Tủa Chùa.
Giữa núi đá trùng điệp, hình ảnh người nghệ nhân già miệt mài gieo từng nhịp khèn, truyền từng bước múa cho lớp trẻ chính là biểu tượng đẹp đẽ của lòng nhiệt huyết và niềm tin vào di sản. Những hạt nhân văn hóa giàu tâm huyết như ông Tâu chính là sợi dây kết nối vô hình, vừa gìn giữ mạch nguồn cổ truyền cho mai sau, vừa góp phần đưa nét đẹp tiếng khèn Mông trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn, lan tỏa sức sống văn hóa nơi đại ngàn Tây Bắc.
Có thể thấy, với kho tàng di sản đồ sộ và rực rỡ sắc màu, Điện Biên đang từng bước khẳng định tiềm năng kinh tế từ chính giá trị truyền thống của mình. Sức sống ấy hiện diện đầy sinh động qua nhiều loại hình di sản độc đáo được bà con nâng niu, giữ gìn và trao truyền qua nhiều thế hệ.
Có thể kể đến Nghệ thuật Xòe Thái - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại với những vòng xòe đong đầy tinh thần đoàn kết. Đó là nét tinh xảo trong nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Lào, sự tỉ mỉ qua từng đường thêu hoa văn của phụ nữ Mông, hay tri thức dân gian nghề làm bánh Khẩu xén, bánh Chí chọp dẻo thơm của người Thái trắng. Mỗi nét đẹp ấy không chỉ giữ trọn hồn cốt cổ truyền mà đang trở thành những sản phẩm du lịch đặc trưng, giàu sức hút, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan, trải nghiệm.
Thời gian tới, Điện Biên tiếp tục đẩy mạnh chính sách bảo tồn gắn với sinh kế, khuyến khích vai trò chủ thể của cộng đồng và tăng cường thu hút đầu tư, hoàn thiện hạ tầng, quy hoạch các vùng di sản trọng điểm. Đưa di sản trở thành tài sản, tỉnh từng bước khẳng định bản sắc riêng, tạo đòn bẩy bứt phá để trở thành trung tâm du lịch hàng đầu vùng Tây Bắc, đóng góp tích cực vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.