Mỗi độ cuối thu, khi nước sông Đà dâng cao, Mường Lay lại khoác lên mình một vẻ đẹp riêng. Mặt hồ mênh mang trải rộng giữa những dãy núi xanh thẳm, phản chiếu mây trời và những nếp nhà sàn mái đá đặc trưng của đồng bào Thái trắng. Trong không gian khoáng đạt ấy, những con thuyền nhẹ nhàng rẽ sóng, đưa du khách khám phá cảnh sắc thiên nhiên và nhịp sống bình dị của người dân vùng lòng hồ.

Được thiên nhiên ưu đãi với cảnh quan lòng hồ rộng lớn, Mường Lay có điều kiện thuận lợi để phát triển loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm sông nước. Đặc biệt, mùa nước nổi thường kéo dài từ cuối tháng 9, đầu tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau, mực nước dâng cao tạo nên khung cảnh sông nước bao la, mở ra những tuyến tham quan hấp dẫn. Từ bến thuyền, du khách có thể bắt đầu hành trình khám phá lòng hồ, ngắm nhìn những dãy núi nối tiếp nhau, những vạt rừng xanh soi bóng xuống mặt nước và những bản làng nép mình bên sườn núi. Mỗi khúc quanh của dòng sông mở ra một góc nhìn mới, đem đến cảm giác thư thái giữa thiên nhiên rộng lớn.

Ấn tượng trước vẻ đẹp thiên nhiên và kiến trúc truyền thống của vùng đất này, chị Vũ Thị Kim Quỳnh, du khách đến từ tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: Cảnh quan Mường Lay rất đẹp, có sông, có núi, đặc biệt là những dãy nhà sàn mang kiến trúc đồng nhất, tạo cảm giác yên bình, thư thái và đậm đà bản sắc dân tộc. Chính vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên và không gian văn hóa truyền thống đã khiến tôi ấn tượng sâu sắc về vùng đất bên dòng sông Đà.

Những năm gần đây, phát huy lợi thế cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa, phường Mường Lay chú trọng phát triển các sản phẩm du lịch gắn với lòng hồ thủy điện Sơn La. Hoạt động trải nghiệm mùa nước nổi trên sông Đà được tổ chức thường niên, từng bước trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Cuối tháng 10 vừa qua, tại Bến thuyền Cơ Khí, địa phương tổ chức chuỗi hoạt động du lịch mùa nước nổi trên sông Đà năm 2026 - 2027 với chủ đề “Sắc hoa bên dòng Đà giang”. Chương trình gồm nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trải nghiệm đặc sắc.

Tham gia chuỗi hoạt động mùa nước nổi Mường Lay, anh Trần Xuân Thành, phường Điện Biên Phủ, hào hứng chia sẻ: Đây là một trải nghiệm rất thú vị đối với tôi. Được ngồi trên thuyền, ngắm nhìn mặt hồ mênh mông, những dãy núi xanh và cảm nhận làn gió mát giữa không gian sông nước thực sự rất thư thái. Tôi cũng rất ấn tượng với các hoạt động văn hóa, thể thao, đặc biệt là đua thuyền đuôi én, tạo nên không khí sôi nổi, hấp dẫn.

Sức hấp dẫn của Mường Lay còn được bồi đắp bởi những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái trắng. Sau hành trình khám phá lòng hồ, du khách có thể ghé thăm các bản làng, tìm hiểu kiến trúc nhà sàn mái đá độc đáo, trải nghiệm các nghề thủ công truyền thống, thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị địa phương và hòa mình vào những điệu xòe duyên dáng. Những phong tục, tập quán được gìn giữ qua nhiều thế hệ như nghi lễ gội đầu truyền thống bên dòng Nậm Lay đã tạo nên dấu ấn văn hóa riêng có, góp phần làm phong phú các sản phẩm du lịch của vùng đất nơi ngã ba sông.

Góp phần làm phong phú sản phẩm du lịch lòng hồ, Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Quan Chiêng đẩy mạnh liên kết các hộ dân, cơ sở lưu trú và đơn vị cung cấp dịch vụ để xây dựng hành trình trải nghiệm gắn với cảnh quan sông nước và bản sắc văn hóa Thái trắng. Bà Lù Thị Toản, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng cho biết: HTX xác định phát triển du lịch theo chuỗi liên kết, trong đó mỗi thành viên đảm nhận một thế mạnh riêng, cùng nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Bên cạnh dịch vụ lưu trú, ẩm thực và trải nghiệm văn hóa truyền thống, HTX tăng cường hợp tác với các đơn vị vận tải, doanh nghiệp du lịch để mở rộng hoạt động tham quan, khám phá lòng hồ sông Đà. Qua đó, từng bước hình thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và quảng bá hình ảnh Mường Lay đến với du khách.

Sự phát triển của hoạt động du lịch mở ra cơ hội để người dân địa phương tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu sản phẩm truyền thống, từng bước nâng cao thu nhập. Những món bánh khẩu xén, chí chọp, sản phẩm thổ cẩm, đồ thủ công và ẩm thực dân tộc ngày càng có thêm điều kiện tiếp cận du khách. Việc kết hợp tham quan lòng hồ với trải nghiệm tại các bản du lịch cộng đồng góp phần kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng giá trị cho mỗi hành trình.

Tuy vậy, việc phát triển du lịch lòng hồ Mường Lay cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng các tuyến tham quan phù hợp và bảo đảm an toàn cho du khách khi tham gia hoạt động trên sông nước. Phát triển du lịch cần gắn với bảo vệ môi trường, giữ gìn cảnh quan tự nhiên và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư. Đây cũng là cơ sở để địa phương từng bước hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng, tạo sức hấp dẫn lâu dài và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Giữa nhịp sống hiện đại, hành trình khám phá lòng hồ Mường Lay mang đến cho du khách những phút giây thư thái, cơ hội gần gũi với thiên nhiên và cảm nhận chiều sâu văn hóa của vùng đất bên dòng sông Đà. Những con thuyền rẽ sóng trên mặt hồ mênh mang đang mở ra cơ hội phát triển du lịch, tạo sinh kế cho người dân, góp phần đưa Mường Lay trở thành điểm đến giàu bản sắc trên bản đồ du lịch Tây Bắc.