Cách trung tâm phường Điện Biên Phủ hơn 100km, bản Lồng nằm nép mình giữa những dãy núi cao của xã Quài Tở. Từ Quốc lộ 6, khi xe gần đến đỉnh đèo Pha Đin, một tấm biển chỉ dẫn nhỏ đưa chúng tôi rẽ vào con đường bê tông dài khoảng 3km để đến bản. Càng đi sâu, khung cảnh càng trở nên yên bình. Những triền núi nối nhau xanh ngắt, không khí mát lạnh và trong lành. Đúng mùa hoa cà phê, cả sườn đồi phủ một màu trắng tinh khôi, tựa như mây đang tràn xuống núi. Dọc đường còn có những điểm săn mây, ngắm bình minh và check-in được nhiều bạn trẻ yêu thích.

Đón chúng tôi ở đầu bản là Trưởng bản Mùa A Sùng cùng chị Vàng Thị Chứ. Nụ cười hiền hậu và sự chân tình của người dân tộc Mông khiến khoảng cách giữa khách phương xa với người bản địa nhanh chóng được xóa nhòa. “Đến bản Lồng thì phải thử làm người Mông một ngày mới thấy hết cái hay của bản mình”, anh Sùng cười nói.

Điểm dừng chân đầu tiên của hành trình là căn bếp nhỏ của gia đình anh Vàng A Tính. Tại đây, chúng tôi trải nghiệm xay ngô bằng cối đá để làm món mèn mén truyền thống. Tưởng chừng chỉ cần dùng sức là có thể quay cối, nhưng khi trực tiếp trải nghiệm, chúng tôi mới cảm nhận hết sự tỉ mỉ và nhọc nhằn của công việc. Cối phải được quay đều tay, nhịp nhàng để hạt ngô nghiền mịn. Chỉ sau vài phút, đôi tay đã mỏi rã rời, trong khi chị Vàng Thị Chứ vẫn thoăn thoắt xoay cối bằng những động tác thuần thục, nhẹ nhàng. “Mèn mén là món ăn quen thuộc của người Mông từ bao đời nay. Trước đây, gia đình nào cũng phải tự xay ngô như thế này”, chị Chứ vừa làm vừa kể.

Rời căn bếp thơm mùi ngô mới, chúng tôi tiếp tục trải nghiệm thêu hoa văn trên trang phục truyền thống của người Mông. Trên nền vải lanh, từng mũi chỉ đỏ, xanh, vàng, tím dần kết thành những họa tiết tinh xảo dưới đôi bàn tay khéo léo của các chị em trong bản. Mỗi đường kim, mũi chỉ không chỉ tạo nên vẻ đẹp cho bộ trang phục mà còn gửi gắm câu chuyện về cuộc sống, tín ngưỡng và quan niệm thẩm mỹ của đồng bào. Để hoàn thành một bộ váy truyền thống, người phụ nữ phải dành nhiều thời gian miệt mài thêu thùa. Bởi với họ, đó không chỉ là trang phục để mặc, mà còn là niềm tự hào về bản sắc dân tộc, được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ.

Nếu thêu thổ cẩm giúp du khách cảm nhận sự khéo léo, kiên nhẫn của người phụ nữ Mông thì trải nghiệm xuống ruộng bắt ốc lại mang đến nhiều điều thích thú. Trái với suy nghĩ ban đầu rằng phải căng mắt tìm kiếm giữa bùn nước, người dân bản Lồng lại hướng dẫn chúng tôi một cách rất đặc biệt: “Không cần nhìn, chỉ cần dùng tay cảm nhận”.

Bước chân xuống thửa ruộng ngập nước, lớp bùn mềm lún sâu khiến ai cũng có chút bỡ ngỡ. Theo hướng dẫn, chúng tôi nhẹ nhàng xòe bàn tay, rà đều trên mặt bùn. Chỉ ít giây sau, đầu ngón tay chạm phải một vật cứng, tròn tròn – đó chính là con ốc đầu tiên. Cảm giác tự tay tìm được những con ốc giữa lớp bùn non khiến cả đoàn không giấu được sự phấn khích.

Người dân trong bản cho biết, vào mùa nước, ốc thường bò ngay trên bề mặt lớp bùn nên chỉ cần khéo léo cảm nhận bằng tay là có thể bắt được. Những con ốc lớn được giữ lại làm thực phẩm, còn ốc nhỏ tiếp tục được thả xuống ruộng để sinh trưởng, duy trì nguồn lợi cho những vụ sau. Cách khai thác tưởng chừng giản đơn ấy lại phản ánh kinh nghiệm canh tác lâu đời và ý thức gìn giữ nguồn tài nguyên tự nhiên của người dân bản Lồng, để mỗi mùa nước về, cánh đồng vẫn tiếp tục mang đến những sản vật đặc sản bình dị nhưng để lại nhiều ấn tượng trong lòng du khách.

Buổi chiều, anh Mùa A Sùng đưa chúng tôi men theo con đường nhỏ xuyên rừng đến thác Bản Lồng. Tiếng thác đổ vang vọng giữa núi rừng, dòng nước trắng xóa đổ từ vách đá, tạo nên không gian mát lành giữa thiên nhiên nguyên sơ. Không chỉ có thác nước, bản Lồng còn sở hữu nhiều điểm đến hấp dẫn như vách Hàm Rồng, hang Cọp, bãi đá nổi..., thích hợp cho các hoạt động khám phá, trekking và trải nghiệm.

Nếu đến bản vào đúng phiên chợ cuối tháng, du khách sẽ được hòa mình vào không gian văn hóa đặc sắc của người Mông. Từ sáng sớm, đồng bào trong những bộ trang phục rực rỡ mang đến chợ các sản vật địa phương như rau rừng, mật ong, rượu ngô, thổ cẩm, lê, táo mèo, mận... Chợ phiên không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là dịp gặp gỡ, giao lưu, lưu giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống.

Khi chiều buông, du khách lựa chọn nghỉ lại tại các homestay để cảm nhận trọn vẹn nhịp sống vùng cao. Hiện, bản Lồng có 4 hộ làm du lịch cộng đồng với sức chứa khoảng 20 khách mỗi đêm. Trong những ngôi nhà gỗ truyền thống, du khách quây quần bên bếp lửa, thưởng thức các món ăn đặc trưng của người Mông và hòa mình vào những điệu múa, tiếng khèn đậm bản sắc.

Với 116 hộ dân, 100% là đồng bào Mông, bản Lồng vẫn giữ được cảnh quan nguyên sơ, khí hậu mát mẻ cùng những giá trị văn hóa truyền thống. Dựa trên lợi thế đó, bản đã xây dựng tour trải nghiệm 2 ngày 1 đêm, kết hợp khám phá thiên nhiên, xay mèn mén, bắt ốc, thưởng thức ẩm thực, giao lưu văn nghệ và nghỉ tại homestay.

Ông Giàng A Dế, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Quài Tở cho biết: “Từ khi đưa vào khai thác, bản Lồng đã đón hơn 100 đoàn với trên 1.000 lượt khách đến tham quan, trải nghiệm. Đây là tín hiệu tích cực, khẳng định hướng phát triển du lịch cộng đồng phù hợp với lợi thế địa phương. Xã sẽ tiếp tục xây dựng bản Lồng thành mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu, tạo sinh kế bền vững cho người dân và từng bước nhân rộng mô hình tại các bản có tiềm năng”.

Rời bản Lồng khi nắng chiều phủ vàng sườn núi, điều đọng lại trong chúng tôi là vẻ đẹp của thiên nhiên và sự mộc mạc, hiếu khách của người dân tộc Mông nơi đây. Chính những trải nghiệm giản dị, chân thực ấy đã tạo nên sức hút riêng, để bản Lồng trở thành điểm đến đáng nhớ trên hành trình khám phá vùng cao ở Điện Biên.