Giữa núi rừng Mường Pồn, trước đây, hơn 30 hộ dân đồng bào Mông ở bản Huổi Nhả chủ yếu sản xuất nông nghiệp, đời sống nhiều khó khăn. Thế nhưng, chính trong điều kiện cơ sở hạ tầng hạn chế, bà con trong bản đã dần thay đổi cách nghĩ, cách làm, tận dụng những lợi thế sẵn có để phát triển du lịch.

Năm 2023, người dân bản Huổi Nhả cùng nhau xây dựng bản du lịch cộng đồng. Không có nhiều kinh phí đầu tư những công trình quy mô lớn, bà con bắt đầu từ những cây gỗ, cây tre, đá sẵn có để làm cổng, chỉnh trang đường bản và sắp xếp, cải tạo cảnh quan, nhà cửa.

Đưa chúng tôi tham quan bản, anh Lầu A Minh chia sẻ: “Điều kiện kinh tế và hạ tầng bản còn hạn chế, thiếu thốn. Vì vậy, bà con đã tận dụng những gì sẵn có như gỗ, tre hoặc đá để xây dựng các điểm cổng, làm đường. Mình có gì thì làm cái đó trước, làm cho bản đẹp hơn, sạch hơn. Sau này khách đến sẽ thấy bản mình có nét riêng”.

Tháng 9/2026, bản du lịch cộng đồng Tù Lu Tìa Ló (xã Pu Nhi) với hơn 160 hộ, 100% là đồng bào Mông chính thức ra mắt. Nằm dưới chân khu vực núi Phù Lồng, ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển, Tìa Ló có khí hậu mát mẻ, cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ cùng nhiều nét văn hóa đặc trưng là những giá trị có thể tạo nên sản phẩm du lịch.

Từng bước hình thành cơ sở phục vụ du lịch, năm 2024, cấp ủy, chính quyền địa phương đã đầu tư hơn 170 triệu đồng xây dựng cổng chào cho bản. Năm 2025, hơn 7,1 tỷ đồng tiếp tục được đầu tư xây dựng nhà trưng bày, phòng giới thiệu sản phẩm, sân khấu, hệ thống điện chiếu sáng và các hạng mục kỹ thuật. Ngoài sự quan tâm đầu tư của địa phương, bà con dân bản góp hơn 1.000 ngày công, huy động 150 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa để xây dựng nhà văn hóa; từng gia đình chỉnh trang nhà cửa, vệ sinh môi trường, tạo cảnh quan và chuẩn bị các điều kiện đón và phục vụ khách tham quan, trải nghiệm.  

Chia sẻ niềm vui khi bản thành bản du lịch cộng đồng, anh Vừ Sĩ Di, người dân bản Tìa Ló cho biết: “Dù được nhà nước đầu tư nhưng bà con cũng chung tay, góp sức xây dựng bản. Bản làng mình đẹp thì khách mới muốn đến. Chúng tôi góp ngày công, góp tiền, cùng nhau làm nhà văn hóa, dọn dẹp bản. Có khách đến bản tham quan, trải nghiệm, bà con mình mới có thêm việc làm, bán được hàng, có thêm thu nhập”.

Nhận thức người dân về làm du lịch gắn với giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Đến nay, Tìa Ló có 15 hộ đăng ký làm du lịch, trong đó 5 hộ bước đầu phát triển homestay quy mô nhỏ và phục vụ ăn uống khi có khách.

Ông Đinh Quang Bạo, Chủ tịch UBND xã Pu Nhi cho biết: Điều quan trọng nhất là người dân phải xác định mình là chủ thể. Văn hóa của mình, cảnh quan của mình thì mình phải giữ. Khi khách đến trải nghiệm đời sống của bà con, thưởng thức món ăn, xem văn hóa, mua sản phẩm của bản thì người dân phải được hưởng lợi. Có như vậy bà con mới có động lực giữ gìn lâu dài. Đây chính là điểm cốt lõi trong phát triển du lịch cộng đồng.

Thực tế, Nhà nước quan tâm đầu tư hạ tầng, chính quyền định hướng để người dân phát triển du lịch cộng đồng, nhưng bà con phải là chủ thể trực tiếp tạo ra sản phẩm và quyết định sức sống của điểm đến. Sự thay đổi trong tư duy và cách làm của đồng bào người Mông ở 2 bản Huổi Nhả, Tìa Ló từng bước phát huy các giá trị văn hóa truyền thống đưa du lịch trở thành hướng sinh kế mới.

Theo Nghị quyết số 12 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh, đến năm 2030, Điện Biên phấn đấu xây dựng 7 bản du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh. Để hiện thực hóa mục tiêu đề ra, việc phát huy vai trò chủ thể của người dân có ý nghĩa quyết định, nhất là tại những địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống tập trung, nơi còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Từ những bản người Mông, hướng đi ấy đang dần được cụ thể hóa. Cùng với nguồn lực đầu tư của Nhà nước, sự đồng hành của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, chính quyền cơ sở, chính người dân đang góp phần tạo nên diện mạo mới cho bản làng.

Thông tin giới thiệu về bản du lịch cộng đồng Tù Lu Tìa Ló (xã Pu Nhi) bằng tiếng Mông.

Thời gian tới, các địa phương tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao kỹ năng phục vụ du khách, xây dựng sản phẩm đặc trưng, tăng cường liên kết các điểm đến và quảng bá hình ảnh du lịch. Đồng thời tập trung phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng để bảo tồn bản sắc văn hóa, giữ gìn môi trường, cảnh quan, tạo nền tảng phát triển du lịch bền vững.

Ông Nguyễn Văn Lương, Chủ tịch UBND xã Mường Pồn cho biết: “Với bản Huổi Nhả, bà con đã chú trọng khôi phục cảnh quan hiện có để làm du lịch cộng đồng. Với tinh thần chủ động của nhân dân, xã đã kêu gọi các nhà đầu tư vào Huổi Nhả hướng tới phát triển du lịch cộng đồng tại đây. Từ sự đồng thuận của người dân và định hướng của chính quyền, Huổi Nhả đang từng bước tạo dựng diện mạo điểm đến hấp dẫn…”.

Từ những bản người Mông, người dân bắt đầu khai thác giá trị văn hóa, cảnh quan thiên nhiên làm du lịch cộng đồng. Mỗi nơi một cách làm khác nhau nhưng cùng hướng đến làm chủ du lịch trên chính quê hương mình. Đó cũng là nền tảng để những bản người Mông ở Điện Biên gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống, mở ra sinh kế mới, từng bước trở thành những điểm đến hấp dẫn, xanh, sạch và giàu bản sắc giữa miền Tây Bắc.