Từ không gian sống thành điểm đến du lịch

Tỉ mỉ nhóm bếp, chuẩn bị những món ăn từ cá sông, rau rừng, chị Quàng Thị Hoa, người phụ nữ Dao tại xã Tủa Thàng tất bật nấu nướng đón khách. Bên cạnh cầu Pa Phông, homestay của chị nổi bật với ngôi nhà mái đá đặc trưng, nép mình giữa không gian núi rừng và sông nước, mang vẻ đẹp mộc mạc, gần gũi. Để có được homestay đón khách lưu trú là cả một hành trình được chị Hoa kiên trì vun đắp, bắt đầu từ mong muốn giữ gìn nếp nhà, giữ văn hóa của dân tộc mình.

Sinh ra và lớn lên bên vùng lòng hồ Thủy điện Sơn La, cuộc sống gia đình chị Hoa trước đây chủ yếu dựa vào nương rẫy và đánh bắt thủy sản. Nhận thấy cần có hướng đi mới, chị Hoa dần nhìn ra “tài sản” quý giá là cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa độc đáo của người Dao. Từ đó, chị mạnh dạn chuyển hướng, bắt tay xây dựng mô hình du lịch cộng đồng ngay trên chính nếp nhà của mình.

Không có vốn lớn, cũng chưa có kinh nghiệm làm du lịch, chị Hoa bắt đầu chỉnh trang lại nhà cửa, học cách đón tiếp, phục vụ du khách. Tận dụng kiến trúc nhà mái đá đặc trưng, chị Hoa bổ sung những tiện nghi cần thiết để phù hợp với nhu cầu của du khách. Cùng với việc chỉnh trang chỗ nghỉ, chị Hoa chú trọng tạo dựng những trải nghiệm mang đậm dấu ấn bản địa. Từ bữa cơm dân dã với cá sông, rau rừng đến những câu chuyện về phong tục, tín ngưỡng của người Dao, tất cả đều được tỉ mỉ chuẩn bị, trực tiếp chia sẻ nhằm giúp du khách không chỉ “đến xem” mà thực sự “sống cùng” người dân bản địa.

Nhờ sự kiên trì và cách làm linh hoạt, đổi mới tư duy, Homestay Pa Phông dần trở thành điểm dừng chân quen thuộc của du khách. Vào dịp cao điểm, homestay có thể đón khoảng 50 khách, mang lại nguồn thu ổn định cho gia đình. Chị Hoa chia sẻ: Phát triển du lịch theo hướng xanh gắn với bảo tồn văn hóa là điều tôi luôn hướng tới. Tôi mong mỗi du khách khi đến đây không chỉ tham quan, tìm hiểu văn hóa mà còn trân trọng hơn cuộc sống, con người vùng cao.

Tại phường Mường Lay, nhiều ngôi nhà sàn của đồng bào Thái trắng đang được “đánh thức” để trở thành những homestay hấp dẫn. Những nếp nhà vẫn giữ nguyên kiến trúc truyền thống với sàn gỗ, cầu thang gỗ, mái nhà rộng thoáng, nhưng được chỉnh trang gọn gàng, sạch đẹp, tạo cảm giác vừa gần gũi vừa tiện nghi cho du khách.

Đứng sau sự chuyển mình đó là vai trò kết nối của chị Lù Thị Toản, Giám đốc Hợp tác xã du lịch cộng đồng Quan Chiêng. Nhận thấy tiềm năng du lịch ở địa phương rất lớn nhưng chưa được khai thác bài bản, chị Toản đã vận động các hộ dân tham gia, trực tiếp hướng dẫn cách sắp xếp không gian, giữ gìn vệ sinh môi trường, nâng cao kỹ năng đón tiếp khách.

Để tạo dựng sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng, chị khuyến khích bà con khôi phục nghề dệt thổ cẩm, duy trì sinh hoạt văn hóa cộng đồng như múa xòe, đánh chiêng, tổ chức giao lưu văn nghệ phục vụ du khách. Chị Toản còn tích cực quảng bá hình ảnh du lịch Mường Lay thông qua mạng xã hội, liên kết với các công ty lữ hành để đưa khách về địa phương. Nhờ đó, lượng khách đến với các homestay ở Mường Lay ngày càng tăng, giúp nhiều hộ dân có thêm thu nhập.

Biến di sản thành sinh kế bền vững

Rời Mường Lay, chúng tôi đến bản Huổi Lèng (xã Mường Tùng), nơi có ngôi nhà sàn của chị Lò Sử Hóa, người phụ nữ Xạ Phang. Ngôi nhà vừa là không gian sinh hoạt gia đình, vừa là nơi lưu giữ nghề giày thêu truyền thống. Tại căn nhà gỗ mộc mạc ấy, một hành trình bền bỉ vượt khó để phát triển kinh tế và làm du lịch đã được chị Hóa âm thầm gây dựng suốt nhiều năm qua.

Hơn 20 năm gắn bó với cây kim, sợi chỉ, chị Hóa đã tự tay làm ra hàng trăm đôi giày. Có thời điểm, sản phẩm làm ra khó tiêu thụ, thu nhập bấp bênh, nhiều người trong bản dần bỏ nghề thêu giày nhưng chị Hóa vẫn kiên trì theo đuổi. Chị vừa làm vừa tìm cách cải tiến mẫu mã, giữ gìn từng đường thêu, từng họa tiết truyền thống. Quyết tâm giữ nghề, chị Hóa mạnh dạn tìm hướng đi mới khi nhận ra giá trị văn hóa truyền thống hoàn toàn có thể gắn với phát triển du lịch. Dù điều kiện kinh tế khó khăn, chị quyết định vay 100 triệu đồng để xây dựng homestay Sần Sú Tề ngay tại nhà. Homestay vừa là nơi lưu trú vừa là không gian để chị trưng bày, giới thiệu những đôi giày thêu truyền thống của dân tộc Xạ Phang. Du khách đến đây có thể trực tiếp quan sát từng công đoạn làm giày, tìm hiểu về văn hóa, đời sống của người dân bản địa. Nhờ sự kết hợp này, sản phẩm thủ công trở thành trải nghiệm văn hóa độc đáo với mỗi du khách khi đến Huổi Lèng.

“Từ khi làm du lịch, khách đến đều hơn, có cả khách nước ngoài, khách Trung Quốc và khách trong nước. Nhiều người thấy sản phẩm đẹp thì mua luôn tại nhà. Nhờ đó, thu nhập gia đình được cải thiện rõ rệt, mở ra hướng phát triển mới từ chính di sản văn hóa”, chị Hóa chia sẻ.

Những câu chuyện trên là minh chứng tiêu biểu, đại diện cho nhiều phụ nữ vùng cao khác đang dám nghĩ, dám làm, quyết tâm phát triển du lịch bằng chính bản sắc văn hóa và tiềm năng sẵn có của địa phương. Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Pờ Diệu Ninh cho biết: Từ những người chỉ gắn bó với ruộng nương, nhiều chị em đã mạnh dạn chuyển mình, từng bước xây dựng mô hình du lịch từ chính nền tảng văn hóa dân tộc. Hành trình khởi nghiệp của những người phụ nữ dân tộc thiểu số đã góp phần "đánh thức" tiềm năng du lịch cộng đồng nơi vùng cao. Quan trọng hơn, đó là câu chuyện truyền cảm hứng về nghị lực, khát vọng vươn lên của phụ nữ Điện Biên làm giàu trên chính quê hương.

Từ đôi bàn tay khéo léo, từ nếp nhà thân thuộc, họ đang biến bản sắc văn hóa dân tộc thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần tạo nên diện mạo mới cho du lịch cộng đồng vùng cao - nơi mỗi người phụ nữ chính là một “đại sứ văn hóa”, đưa quê hương đến gần hơn với bạn bè trong và ngoài nước.

Minh Thảo