Sau sắp xếp, Điện Biên có 45 xã, phường trong đó 15 xã biên giới. Diện tích rộng, dân cư sinh sống không tập trung, địa hình núi cao đường đi ngoằn ngoèo gây khó khăn trong sinh hoạt, đi lại của người dân và học tập của trẻ em. Không chỉ địa bàn biên giới, ngay tại các xã vùng cao, đường sá đi lại không thuận lợi; cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giảng dạy, học tập chưa đảm bảo khiến việc tiếp cận giáo dục toàn diện với trẻ vùng cao gặp không ít khó khăn. Tại các điểm trường, lớp học chưa xây dựng kiên cố, chủ yếu dùng ván gỗ dựng lớp. Thiếu thiết bị dạy học giáo viên khó đổi mới phương pháp giảng dạy. Học sinh tại các điểm trường ít, địa bàn phân tán nên cơ hội giao lưu, học hỏi hạn chế. Giữ thói quen sinh hoạt tại gia đình, nhiều học sinh chưa có kỹ năng ăn ở, giữ gìn vệ sinh khi học tập, sinh hoạt tập trung tại trường nội trú. Bên cạnh đó, ở một số địa bàn, dân tộc vẫn xảy ra tình trạng tảo hôn, học sinh bỏ học giữa chừng…
Về đội ngũ giáo viên, toàn tỉnh thiếu hơn 1.700 giáo viên, đặc biệt giáo viên tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật thiếu nguồn tuyển. Cơ sở vật chất, thiết bị dạy học chưa đảm bảo quy định; hạ tầng mạng máy tính thiếu, hết niên hạn sử dụng, một số trường chưa có điện lưới quốc gia, internet. Phòng ở nội trú kiên cố đạt 61,21%, phòng công vụ giáo viên 42,48%; nhiều công trình nước sạch, vệ sinh, bếp ăn xuống cấp...
Trước những khó khăn thực tế tại địa phương, các giải pháp huy động học sinh, đầu tư cơ sở vật chất và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện được tỉnh triển khai đồng bộ, hiệu quả, phù hợp thực tiễn. Đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lý đã trực tiếp xuống thôn, bản, tới từng gia đình tuyên truyền, phổ biến chính sách đối với giáo dục; vận động phụ huynh cho con em đi học. Để đảm bảo cơ sở vật chất, trường lớp, tỉnh đã lồng ghép hiệu quả nguồn vốn từ ngân sách địa phương, chương trình mục tiêu quốc gia và vốn đầu tư công xây dựng trường lớp từng bước kiên cố. Sách giáo khoa, thiết bị học tập ngoài trang bị theo chính sách còn có sự hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh cùng sự chung tay góp sức của nhân dân. Đặc biệt, chủ trương xây dựng trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại địa bàn biên giới triển khai từ năm 2025 đã mang lại cơ hội lớn để giảm bớt khó khăn trong công tác giáo dục ở vùng cao, biên giới.
Năm học 2025 - 2026 toàn tỉnh triển khai sắp xếp trường, lớp gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân và yêu cầu đổi mới giáo dục. Đến ngày 30/6/2026 toàn tỉnh có 484 trường, 7.366 lớp với trên 208.000 học sinh, sinh viên. Tỷ lệ huy động trẻ 3 - 5 tuổi học mẫu giáo đạt 99,82%; trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,91%, trẻ 11 tuổi vào lớp 6 đạt 98,75%; trẻ 15 tuổi học THPT đạt 77,68% đều vượt kế hoạch tỉnh giao. Toàn tỉnh có 383 trường mầm non và phổ thông đạt chuẩn quốc gia, duy trì đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi, phổ cập giáo dục tiểu học mức độ 3, xóa mù chữ mức độ 2…
Thực hiện Thông báo số 81-TB/TW của Bộ Chính trị về chủ trương xây dựng trường học cho các xã biên giới, Điện Biên là tỉnh đầu tiên trong cả nước xây dựng và khánh thành Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Si Pa Phìn đầu năm 2026. Trên diện tích 6,88ha trường có 31 phòng học, 14 phòng chức năng và hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ dành cho hơn 1.000 học sinh. Trang thiết bị, phòng chức năng phục vụ giảng dạy, học tập được đầu tư xây dựng tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện. Học sinh được ở nội trú tại trường, không phải đi xa, leo dốc, vượt suối đến trường. Phòng STEM với những bàn thực hành, máy tính, thiết bị học tập; phòng âm nhạc, sân tập thể thao sẵn sàng cho học sinh học tập, rèn luyện sức khỏe. Điều khiến học sinh miền núi vùng cao ngạc nhiên, thích thú khi ngay tại trường học ở Si Pa Phìn có bể bơi. Đây là điều kiện để học sinh vùng cao tiếp cận, trải nghiệm và rèn luyện kỹ năng bơi, thoát nạn khi qua suối, mưa lũ.
Ngay sau xây dựng trường học tại xã biên giới Si Pa Phìn, các trường học khác ở xã biên giới đồng loạt khởi công; trong đó 9 trường phấn đấu hoàn thành đưa vào sử dụng ngay khi khai giảng năm học 2026 - 2027. Sẽ không còn những dãy nhà nội trú ẩm thấp, bên trong là những chiếc giường sắt han gỉ, phòng ở chật chội, đồ dùng đơn sơ. Thay vào đó, trường học xây dựng kiên cố khang trang với đầy đủ phòng bộ môn, chức năng và khu rèn luyện thể chất; khu nhà ở nội trú cùng chế độ ăn ngủ tại trường... Những đứa trẻ vùng cao lần đầu tiếp xúc với thiết bị hiện đại, nếp sinh hoạt mới không tránh khỏi bỡ ngỡ. Với mục tiêu tạo điều kiện tốt nhất cho trẻ vùng cao được học tập, nuôi dưỡng ước mơ, các trường học thực hiện học lý thuyết kết hợp thực hành; thầy cô giáo hướng dẫn, chỉ bảo các em giữ gìn vệ sinh, kỹ năng sống, kỹ năng ăn ở. Bằng sự dìu dắt của thầy cô, các em dần bỏ thói quen rác vương khắp nơi, đồ đạc lộn xộn tiếp cận với nếp sinh hoạt ở nội trú gọn gàng trong không gian hiện đại. Dạy và học, sinh hoạt, ăn ở trong điều kiện thuận lợi, đủ đầy là môi trường để trẻ vùng cao tiếp cận học tập tốt hơn, nâng cao chất lượng giáo dục.
Tinh thần để mọi trẻ em được tới trường, tiếp cận giáo dục toàn diện được cấp ủy, chính quyền và ngành giáo dục quyết tâm triển khai bằng kế hoạch, giải pháp cụ thể. Công tác giáo dục xác định đổi mới tư duy tạo chuyển biến mạnh mẽ đạt kết quả thực chất đảm bảo quyền học tập của mọi trẻ em.
Hà Anh