Nếu trước đây, lựa chọn đại học thường xoay quanh danh tiếng của trường, mức điểm chuẩn hay cơ hội việc làm sau tốt nghiệp, thì nay, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang khiến nhiều gia đình nhìn nhận câu chuyện học đại học theo một cách khác. Việc chọn trường không còn chỉ là quyết định cho 4 năm học, mà là sự chuẩn bị cho một hành trình phía trước của mỗi học sinh. Nỗi băn khoăn không chỉ dừng ở chuyện chọn ngành “hot” hay trường “top”, mà là học gì để không bị tụt lại trong một thế giới mà công nghệ thay đổi từng ngày và không ai dám chắc ngành nghề nào sẽ an toàn tuyệt đối.

Đó không phải là nỗi lo vô cớ. Chỉ trong thời gian ngắn, AI đã hiện diện ở hầu hết lĩnh vực của đời sống. Những công việc từng được xem là ổn định cũng đứng trước khả năng thay đổi mạnh mẽ khi nhiều khâu có thể được tự động hóa hoặc hỗ trợ bởi công nghệ. Điều đó khiến không ít phụ huynh bắt đầu tự hỏi: Liệu những ngành nghề hôm nay còn giữ nguyên giá trị sau 4 hay 5 năm nữa, khi con ra trường? Chính vì vậy, nhiều gia đình đang có xu hướng tìm kiếm những trường đại học có môi trường giúp người trẻ phát triển tư duy, kỹ năng và khả năng thích nghi lâu dài, thay vì chỉ tập trung vào kiến thức chuyên môn thuần túy. Nhiều chuyên gia giáo dục cũng nhận định, trong bối cảnh AI ngày càng có thể hỗ trợ con người tiếp cận tri thức nhanh hơn, lợi thế của người trẻ không còn đơn thuần nằm ở việc “biết nhiều”, mà ở khả năng phân tích thông tin, đặt câu hỏi, tư duy phản biện, đưa ra phán đoán và giải quyết những vấn đề thực tế mà công nghệ chưa thể thay thế hoàn toàn. Nhiều doanh nghiệp hiện nay cũng đang thay đổi cách nhìn về nhân sự trẻ. Nếu trước kia bảng điểm hay kiến thức chuyên môn thường được đặt lên hàng đầu, thì hiện nay, không ít nhà tuyển dụng quan tâm nhiều hơn đến khả năng học hỏi, tinh thần chủ động, kỹ năng giao tiếp hay năng lực thích nghi với thay đổi.

Thực tế ấy đặt ra nhiều suy ngẫm cho giáo dục đại học. AI không làm mất đi giá trị của đại học, nhưng đang buộc đại học phải thay đổi. Nhiều trường trên thế giới đã bắt đầu thử nghiệm các mô hình đào tạo và đánh giá mới với sự hỗ trợ của AI, đồng thời chú trọng hơn tới trải nghiệm thực hành, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề của sinh viên thay vì chỉ kiểm tra khả năng ghi nhớ kiến thức.

Quay lại câu chuyện của mùa tuyển sinh năm nay, có lẽ điều nhiều học sinh và phụ huynh tìm kiếm không đơn thuần là một tấm bằng với nghề nghiệp ổn định mà kỳ vọng nhiều hơn vào môi trường đào tạo đủ để người trẻ rèn luyện được năng lực thích nghi, khả năng tự học và bản lĩnh bước qua những thay đổi mà ngay cả người lớn hôm nay cũng chưa thể hình dung hết.