Những “mái ấm” ở non cao

Nằm ở địa bàn vùng cao còn nhiều thử thách, xã Pu Nhi từ lâu đã trở thành điểm sáng trong công tác chăm lo cho sự học của con em đồng bào DTTS. Với địa hình chia cắt, đồi núi dốc và điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, việc duy trì sĩ số và đảm bảo chất lượng dạy học từng là bài toán nan giải. Song bằng sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành giáo dục, những nỗ lực thắp sáng tri thức ở đây đang mang lại những tín hiệu tích cực.

Hiện nay, toàn xã Pu Nhi có 8 trường, với 120 lớp, gần 3.200 học sinh theo học. Phần đa trong số đó là con em đồng bào DTTS sinh sống rải rác tại các bản vùng sâu. Để khắc phục khoảng cách địa lý, mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú (PTDTBT) đã phát huy hiệu quả, trở thành mái nhà chung ấm áp, tạo động lực để các em học sinh yên tâm bám trường, bám lớp.

Do nhà xa, đi lại khó khăn nên em Lường Phương Oanh, học sinh lớp 9D1, Trường PTDTBT THCS Pu Nhi từng có ý định dừng việc học khi hết thúc chương trình tiểu học. Được sự động viên của thầy cô giáo và nhà trường tạo điều kiện cho ăn, nghỉ nội trú tại trường nên Oanh tiếp tục đến trường và có thêm động lực phấn đấu. Em chia sẻ: “Được học tập và sinh hoạt tại trường giúp em và cả gia đình yên tâm hơn rất nhiều. Thầy cô không chỉ hướng dẫn em học, mà còn quan tâm đến từng bữa ăn, giấc ngủ, sinh hoạt hằng ngày của học sinh. Em quyết tâm học thật tốt để trở thành cô giáo trong tương lai”.

Còn tại Trường PTDTBT Tiểu học Nậm Ngám (xã Pu Nhi), năm học 2025 - 2026 có 14 lớp, với 328 học sinh, trong đó trên 90% là con em đồng bào DTTS. Thầy giáo Nguyễn Đức Long, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Nhờ có chế độ bán trú và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, học sinh được chăm lo đầy đủ từ bữa ăn đến giấc ngủ. Các em không còn phải vượt suối, băng rừng mỗi ngày trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt như trước, phụ huynh cũng thực sự yên tâm khi gửi gắm con em cho thầy cô”.

Cũng đóng chân trên địa bàn biên giới khó khăn, Trường Tiểu học và THCS Pa Thơm (xã Thanh Yên) là nơi học tập của 242 học sinh ở cả hai cấp học, trong đó phần đa là con em đồng bào DTTS. Dù không phải là trường PTDTBT, nhưng trước thực tế địa bàn rộng và điều kiện đi lại khó khăn của học sinh, nhà trường đã chủ động bố trí chỗ ăn, nghỉ và học tập tại trường cho hơn 90 em. Cách làm linh hoạt này không chỉ giúp duy trì tỷ lệ chuyên cần mà còn từng bước nâng cao chất lượng giáo dục vùng đặc biệt khó khăn.

Thầy giáo Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Pa Thơm cho biết, bên cạnh nâng cao chất lượng dạy và học, nhà trường đặc biệt chú trọng chăm lo đời sống sinh hoạt, bồi dưỡng kỹ năng sống và giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh. Các thầy cô giáo luôn nỗ lực tạo ra môi trường học tập thân thiện, an toàn, giúp các em thêm tự tin, mạnh dạn và rèn luyện toàn diện.

Sự quan tâm của nhà trường đồng thời cũng tạo được niềm tin sâu sắc đối với các bậc phụ huynh. Chị Lò Thị Thơm, có con đang theo học tại trường, xúc động chia sẻ: “Gia đình ở xa trung tâm, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn. Nhờ được thầy cô bố trí chỗ ăn, nghỉ ngay tại trường nên con tôi được chăm lo đầy đủ. Có điều kiện tốt, tôi động viên con chú tâm học hành ngày một tiến bộ. Chúng tôi rất yên tâm và tin tưởng vào chủ trương, chính sách chăm lo cho con em đồng bào DTTS của Đảng, Nhà nước và của tỉnh”.

Ưu tiên nguồn lực cho giáo dục vùng khó

Nhiều năm qua, Điện Biên kiên định quan điểm phát triển giáo dục theo hướng hài hòa giữa mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng. Việc hoàn thiện cơ sở vật chất hướng tới xây dựng môi trường học tập toàn diện, tạo nền tảng phát triển lâu dài cho con em đồng bào DTTS.

Trên cơ sở đó, giáo dục vùng DTTS, vùng đặc biệt khó khăn được quan tâm toàn diện, từ tổ chức dạy học đến bảo đảm điều kiện học tập. Toàn tỉnh hiện có 9 trường PTDTBT THPT với 108 lớp, hơn 4.100 học sinh; 134 trường PTDTBT, trong đó cấp tiểu học có 73 trường (khoảng 26.700 học sinh), cấp THCS có 61 trường (hơn 21.700 học sinh). Bên cạnh đó, 85 trường phổ thông tổ chức học sinh bán trú, góp phần duy trì sĩ số và nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng khó khăn.

Dù là tỉnh miền núi, nguồn hỗ trợ từ ngân sách Trung ương chiếm trên 90%, song Điện Biên vẫn duy trì mức chi trên 20% ngân sách cho giáo dục - đào tạo hằng năm. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã bố trí khoảng 971,8 tỷ đồng vốn đầu tư công trung hạn cho lĩnh vực này. Song song với nguồn lực nhà nước, công tác xã hội hóa giáo dục được đẩy mạnh, huy động hàng trăm tỷ đồng đầu tư xây dựng trường lớp, khu nội trú, nhà công vụ tại các thôn, bản vùng sâu, vùng xa; đồng thời bảo đảm 100% học sinh có đủ sách vở, đồ dùng học tập.

Những nỗ lực đó góp phần cải thiện rõ rệt tỷ lệ huy động học sinh đến trường ở tất cả các cấp học. Trong đó, tỷ lệ trẻ 3 - 5 tuổi đến lớp đạt 99,81%; trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,91%; học sinh THCS đạt 98,39%. Đáng chú ý, tỷ lệ học sinh trong độ tuổi THPT và tương đương đạt trên 78%, vượt kế hoạch đề ra, cho thấy xu hướng học sinh vùng cao tiếp tục theo học lên cao ngày càng rõ nét.

Bà Hoàng Tuyết Ban, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho biết: Năm 2026, ngành giáo dục và đào tạo Điện Biên bước vào giai đoạn triển khai đồng bộ các mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết số 71-NQ/TW. Việc thực thi các luật và nghị quyết mới đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, mở ra cơ hội để Điện Biên triển khai các chính sách đặc thù cho vùng đồng bào DTTS và miền núi, nâng cao chất lượng giáo dục và bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

“Để đưa nghị quyết vào cuộc sống, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chủ động tham mưu Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Kế hoạch số 05-KH/TU, Đảng ủy UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 10-KH/ĐU, làm cơ sở cụ thể hóa và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện thực tiễn địa phương. Trên nền tảng đó, UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo xây dựng các kế hoạch, đề án, chương trình trọng điểm, tạo hành lang pháp lý và nguồn lực cho đổi mới giáo dục”, bà Ban thông tin.

Một điểm nhấn đáng chú ý là việc đầu tư hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới. Tỉnh đang triển khai xây dựng 15 trường, trong đó Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS xã Si Pa Phìn đã được khánh thành và đưa vào sử dụng đầu năm 2026, góp phần cải thiện rõ rệt điều kiện học tập, sinh hoạt cho học sinh khu vực biên giới. Hiện có 9 dự án đang được đẩy nhanh tiến độ, dự kiến hoàn thành trước ngày 31/8/2026, các dự án còn lại tiếp tục triển khai trong năm.