ĐBP - Giáo dục Điện Biên đang đứng trước một cuộc “chuyển mình” lịch sử. Thực hiện sắp xếp, tinh gọn lại gần như cơ bản để phù hợp với bộ máy vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Hàng trăm ngôi trường không còn tên cũ; hàng trăm vị trí quản lý phải sắp xếp lại… Phía sau những phép cộng, trừ về con số trường lớp, nhân lực, là những lựa chọn, hy sinh và không ít trăn trở chưa thể trả lời bằng một quyết định hành chính, để mở ra quyền học tập bình đẳng, chất lượng cao cho trẻ em vùng khó. Với một tỉnh miền núi còn nhiều điểm nghẽn, Điện Biên sẽ làm gì để biến cuộc sắp xếp này thành cơ hội “chuyển mình” cho giáo dục?!

Bài 1: Mùa hè “chạy đua” của giáo dục vùng khó

Giữa những ngày hè, nhiều ngôi trường ở Điện Biên lại tất bật với một cuộc chuyển giao “siêu tốc”. Trường cũ sắp xếp lại, hồ sơ được bàn giao, nhân sự được phân công, những ngôi trường mới phải nhanh chóng định hình. Đó là một cuộc “chạy đua với thời gian” đầy quyết tâm của ngành giáo dục và cả hệ thống chính trị địa phương, với mục tiêu không để lỡ nhịp năm học mới.

Tinh gọn dồn nguồn lực

Những ngày giữa tháng 8, tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Nậm Ngám (xã Pu Nhi), công việc chuẩn bị cho năm học mới được gấp rút hoàn thành. Bàn ghế được kiểm tra, sắp xếp lại. Khuôn viên trường được chỉnh trang. Các điều kiện phục vụ dạy và học tiếp tục rà soát trước ngày học sinh trở lại trường. Nhưng mùa hè năm nay, công việc của cán bộ, giáo viên nhà trường nhiều hơn những năm trước.

Theo phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục của tỉnh, Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Nậm Ngám sáp nhập vào Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Pu Nhi. Điều đó đồng nghĩa với việc chuẩn bị cho năm học mới phải diễn ra song hành với quá trình tổ chức lại một đơn vị đang vận hành. Hồ sơ, tài sản, cơ sở vật chất cần được rà soát; nhiệm vụ của cán bộ, giáo viên phải phân công lại; hoạt động chuyên môn cần sớm thống nhất để khi năm học bắt đầu, sự thay đổi về tổ chức không trở thành khoảng trống trong công tác quản lý và dạy học.

Trước khi tổ chức lại mạng lưới, xã Pu Nhi có 8 cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông công lập do UBND cấp xã quản lý. Sau sắp xếp, địa phương còn 3 trường, gồm 1 trường mầm non, 1 trường tiểu học và 1 trường THCS; giảm 5 trường, tương đương 62,5%. Phía sau con số giảm về đầu mối là hàng loạt công việc cần được triển khai đồng bộ, từ sắp xếp, sử dụng cơ sở vật chất; tổ chức lại bộ máy quản lý; rà soát, bố trí đội ngũ cán bộ, giáo viên đến phân công nhiệm vụ, bảo đảm các nhà trường sau sắp xếp sớm ổn định và duy trì hoạt động dạy và học thông suốt.

Như nhiều địa bàn vùng cao, biên giới, việc tổ chức lại mạng lưới giáo dục ở Điện Biên đòi hỏi phải tính đến đặc điểm dân cư, địa hình và điều kiện giao thông của từng khu vực. Vì vậy, sắp xếp trường, lớp không đơn thuần là giảm đầu mối, mà là quá trình tổ chức lại bộ máy, đội ngũ và nguồn lực theo hướng phù hợp, hiệu quả, bảo đảm khả năng tiếp cận giáo dục của học sinh.

Theo bà Hoàng Tuyết Ban, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Điện Biên, phương án sắp xếp được xây dựng trên cơ sở thực tế từng địa bàn, nhất là những khu vực xa trung tâm, địa hình chia cắt, giao thông khó khăn. Mục tiêu là tinh gọn đầu mối nhưng không làm ảnh hưởng đến việc học tập của học sinh; đồng thời tạo điều kiện tập trung, sử dụng hiệu quả hơn cơ sở vật chất và đội ngũ.

Cùng với sắp xếp mạng lưới trường, lớp, toàn tỉnh rà soát, bố trí đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên phù hợp với tổ chức mới và thực tế từng địa bàn. Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh thiếu 2.009 giáo viên, trong đó 915 giáo viên mầm non, 522 giáo viên tiểu học, 406 giáo viên THCS và 166 giáo viên THPT. Vì vậy, việc sử dụng, phân bổ hợp lý nguồn nhân lực càng được chú trọng, góp phần bảo đảm các cơ sở giáo dục sớm ổn định hoạt động sau sắp xếp.

Giữ nhịp cho năm học mới

Những ngày đầu tháng 8, khi phương án sắp xếp mạng lưới trường, lớp và đội ngũ giáo viên đang được triển khai, tại Điểm trường bản Háng Trợ, thuộc Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học Nậm Ngám, cô giáo Lê Thị Xuyến vẫn miệt mài với lớp học. Từng nét chữ, âm đọc, cách cầm bút, giao tiếp bằng tiếng Việt được cô hướng dẫn cho những học sinh dân tộc thiểu số chuẩn bị bước vào lớp 1.

Sự thay đổi về tổ chức không làm gián đoạn công việc của người giáo viên. Với cô Xuyến, học sinh vẫn là ưu tiên trước hết. Dù được phân công ở đâu, đảm nhiệm nhiệm vụ nào, điều quan trọng là hoàn thành tốt công việc, giúp các em có đủ kỹ năng và tâm thế để bắt đầu năm học mới.

Đến cuối tháng 8, cùng với việc hoàn tất những phần việc của quá trình sắp xếp, các trường học trong tỉnh bước vào giai đoạn chuẩn bị cuối cùng cho năm học 2026 - 2027. Từ phân công nhiệm vụ, ổn định đội ngũ đến tổ chức dạy học, những yêu cầu của mô hình mới từng bước được cụ thể hóa, để hoạt động giáo dục không bị ngắt quãng trong quá trình chuyển tiếp.

Tại Trường Tiểu học Mường Ảng, việc sáp nhập 4 trường tiểu học hình thành một đơn vị mới với trụ sở chính và 3 phân hiệu đặt ra yêu cầu tổ chức lại hoạt động trên quy mô lớn hơn. Nhà trường chủ động chuẩn bị điều kiện về cơ sở vật chất, đội ngũ và phương án tổ chức dạy học, đồng thời tăng cường sự phối hợp giữa trường chính và phân hiệu.

Thầy giáo Ngô Trọng Định, Phó Hiệu trưởng phụ trách Phân hiệu Tiểu học Hua Nguống cho biết: Trong giai đoạn đầu sau sắp xếp, điều quan trọng là tạo sự đồng thuận trong đội ngũ và phân công nhiệm vụ phù hợp. Khi mỗi cán bộ, giáo viên xác định rõ trách nhiệm, yên tâm công tác và cùng hướng về mục tiêu chung, những thay đổi về tổ chức sẽ từng bước được chuyển hóa thành hiệu quả trong thực hiện nhiệm vụ.

Ở các xã biên giới, chủ trương xây dựng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS của Đảng, Nhà nước đang được ngành giáo dục và cả hệ thống chính trị địa phương khẩn trương cụ thể hóa. Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh có 15 trường tại 15 xã biên giới; theo phương án sắp xếp tổng thể, 10 trường được đưa vào hoạt động ngay trong năm học này.

Thời gian chuẩn bị chỉ gói gọn trong những tháng nghỉ hè, nhưng khối lượng công việc lớn, từ hoàn thiện cơ sở vật chất, bố trí đội ngũ đến chuẩn bị các điều kiện dạy học, ăn ở, sinh hoạt cho học sinh. Từng phần việc được triển khai đồng thời, bám sát tiến độ, với yêu cầu hoàn thành đúng thời gian để những ngôi trường mới có thể đón học sinh ngay khi năm học bắt đầu. Đó là một cuộc “chạy đua với thời gian” đầy quyết tâm của ngành giáo dục và cả hệ thống chính trị địa phương, nhằm đưa chủ trương mới nhanh chóng vào thực tiễn.

Sau một mùa hè khẩn trương, những phần việc lớn của quá trình sắp xếp mạng lưới giáo dục ở Điện Biên từng bước hoàn tất. Tuy nhiên, sắp xếp tổ chức mới chỉ là bước khởi đầu. Để những thay đổi thực sự đi vào cuộc sống, mỗi địa phương, mỗi nhà trường cần chủ động đưa ra cách làm phù hợp với điều kiện thực tế, biến yêu cầu mới thành những giải pháp cụ thể, tạo nền tảng để năm học mới vận hành ổn định và hiệu quả. Và ở đó, sự chủ động từ cơ sở sẽ là yếu tố quyết định để biến một mô hình mới thành một khởi đầu mới.

Hà Linh - Minh Thảo

Bài 2: Chủ động để không bị động