Theo đó, thông tư quy định rõ nguyên tắc hướng nghiệp, phân luồng phải bảo đảm phù hợp với năng lực, sở thích, nguyện vọng của học sinh và nhu cầu nhân lực, yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước; bảo đảm quyền được lựa chọn hướng học tập, nghề nghiệp của học sinh.

Nói cách khác, việc hướng nghiệp, phân luồng; học lên cấp học tiếp theo hay đi học nghề phải dựa trên cơ sở nguyện vọng của học sinh, hoàn toàn do học sinh quyết định phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh, các địa phương, các cơ sở giáo dục không được ép buộc, không quy định tỷ lệ phân luồng “cứng”...

Trước đây, thực hiện Đề án “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018-2025”, được phê duyệt theo Quyết định số 522/QĐ-TTg ngày 14-5-2018 của Thủ tướng Chính phủ, bên cạnh những kết quả tích cực thì cũng nảy sinh không ít tồn tại, bất cập, khiến dư luận bức xúc.

Điển hình là nhiều địa phương đã triển khai những giải pháp nặng về hành chính, hình thức như đặt ra tỷ lệ phân luồng “cứng” nhằm đạt được mục tiêu đến năm 2025 ít nhất 40% học sinh tốt nghiệp THCS, 45% học sinh tốt nghiệp THPT được phân luồng vào học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Dưới áp lực “phân luồng”, có tình trạng nhà trường đã “vận động” theo hướng ép buộc học sinh không thi vào cấp học tiếp theo mà phải đi học nghề. Đặc biệt, với cấp học THCS, tỷ lệ phân luồng sau tốt nghiệp tăng cũng đồng nghĩa với tỷ lệ học sinh được vào học tại các trường THPT công lập giảm, khiến kỳ thi vào lớp 10 vô cùng áp lực, căng thẳng, không ít học sinh bị stress, ảnh hưởng tới sức khỏe tâm thần...

Trong khi đó, chất lượng đào tạo nghề lại chưa cao, chưa thực sự gắn với nhu cầu, nguyện vọng của học sinh và nhu cầu nhân lực của đất nước, từ đó xuất hiện tình trạng mặc dù thi trượt THPT nhưng nhiều học sinh vẫn không đi học nghề mà bước vào thị trường lao động với “3 không”: Không có sự chuẩn bị, không kiến thức, không kỹ năng nghề... Chính sách phân luồng “cứng” vì thế không những không hiệu quả mà thậm chí còn phản tác dụng.

Hướng nghiệp, phân luồng trên cơ sở phù hợp với nguyện vọng, năng lực, sở thích của học sinh, nhu cầu nhân lực của đất nước, không quy định tỷ lệ “cứng”, bảo đảm quyền được lựa chọn, quyền học tập của học sinh... là sự điều chỉnh chính sách hết sức cần thiết, vừa khoa học, vừa nhân văn. Đây cũng không phải là biểu hiện coi nhẹ công tác đào tạo nghề mà ngược lại, sẽ tạo điều kiện để giáo dục nghề nghiệp phát triển một cách thực chất, bền vững.

Để thực hiện hiệu quả chủ trương này, cần phải triển khai đồng bộ các giải pháp, từ tuyên truyền, vận động, tư vấn, hướng nghiệp nhằm giúp mỗi học sinh hiểu rõ năng lực, sở trường của mình, từ đó chọn hướng học tập phù hợp đến nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm, đầu tư xây dựng hệ thống trường lớp đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh, nhất là ở các đô thị lớn.