ĐBP - Từ một chủ trương nhân văn, Điện Biên đã có 10 trường phổ thông nội trú liên cấp hoàn thành, đưa vào sử dụng. Từ đầu năm học 2026 - 2027, hàng nghìn học sinh được học tập, nuôi dưỡng toàn diện dưới những mái trường mới. Các em sẽ là những chủ nhân tương lai của vùng đất biên thùy, mỗi học sinh trưởng thành cũng sẽ trở thành một “cột mốc mềm”, góp phần dựng xây bản làng, giữ gìn biên cương Tổ quốc.

Bài 1: Từ chủ trương đến những ngôi trường nơi biên giới

Chủ trương đầu tư xây dựng trường học tại các xã biên giới đất liền mở ra cơ hội để Điện Biên giải quyết bài toán tồn tại nhiều năm, đó là: tạo điều kiện cho học sinh ở những bản xa được đưa về học tập, ăn, ở và rèn luyện trong môi trường ổn định. Sau Trường phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn, đến đầu tháng 9/2026, Điện Biên có thêm 9 trường phổ thông nội trú liên cấp hoàn thành, phục vụ gần chục nghìn học sinh trong năm học 2026 - 2027.

Điện Biên là tỉnh miền núi biên giới, địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều bản xa trung tâm xã. Những năm qua, mạng lưới trường lớp ở vùng cao, biên giới từng bước được củng cố. Thầy cô bám trường, bám lớp, kiên trì vận động học sinh đến trường. Nhiều điểm trường được duy trì để đưa con chữ đến gần hơn với trẻ em các dân tộc. Dẫu vậy, khoảng cách địa lý vẫn là trở ngại lớn. Ở nhiều nơi, học sinh phải dậy từ sớm, vượt qua những cung đường dài để đến được lớp. Mùa mưa, đường trơn trượt, có nơi bị chia cắt, hành trình đi học càng thêm vất vả. Một số trường còn thiếu phòng học, chỗ ở bán trú, bếp ăn hoặc các công trình phục vụ sinh hoạt chưa đồng bộ.

Ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị ban hành Thông báo kết luận số 81-TB/TW, thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng trường học tại các xã biên giới đất liền. Đây là quyết sách có ý nghĩa đặc biệt đối với những địa bàn còn nhiều khó khăn, hướng tới tạo điều kiện để học sinh được học tập, rèn luyện, sinh hoạt trong môi trường tốt hơn; từng bước thu hẹp khoảng cách về giáo dục giữa các vùng.

Với mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở, học sinh ở các bản xa được đưa về học tập, ăn ở và sinh hoạt trong cùng một khuôn viên. Khi việc đi lại hằng ngày không còn là nỗi lo thường trực, các em có thêm thời gian học tập, rèn luyện; phụ huynh yên tâm lao động sản xuất; giáo viên cũng thuận lợi hơn trong tổ chức dạy học và chăm sóc học sinh.

Tại Điện Biên, chủ trương được cụ thể hóa bằng 15 dự án trường phổ thông nội trú liên cấp, với tổng mức đầu tư được giao gần 3.900 tỷ đồng. Quy mô đầu tư lớn, song giá trị của những công trình ấy được đo bằng những thay đổi rất gần gũi: quãng đường đến lớp bớt nhọc nhằn, việc học không bị gián đoạn bởi mưa lũ và trẻ em ở những bản xa có thêm điều kiện theo đuổi con chữ.

Trong hành trình đưa chủ trương vào cuộc sống, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn trở thành dấu mốc mở đầu. Dự án được UBND tỉnh phê duyệt ngày 27/8/2025. Ngày 31/1/2026, sau hơn 5 tháng thi công, với tổng mức đầu tư 284,5 tỷ đồng, công trình được khánh thành, đưa vào hoạt động, trở thành ngôi trường đầu tiên trong cả nước hoàn thành theo chương trình xây dựng trường học tại các xã biên giới. Giữa núi rừng Si Pa Phìn, những dãy nhà mái đỏ với kiến trúc nhà sàn Tây Bắc tạo nên một không gian vừa hiện đại, vừa gần gũi. Trường có các khối lớp học văn hóa, phòng học bộ môn, 6 nhà nội trú, nhà ăn, bếp, nhà đa năng, bể bơi trong nhà và sân thể thao. Hệ thống điện, nước, phòng cháy - chữa cháy và xử lý nước thải được đầu tư... tạo thành một môi trường học tập, sinh hoạt tương đối hoàn chỉnh.

Giống nhiều bạn cùng trang lứa, niềm vui của Lìu Ngải Quý, học sinh lớp 8C1, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn, bắt đầu từ việc không còn phải vượt gần 15km đường dốc đến lớp mỗi ngày. Gia đình em thuộc diện hộ nghèo, trước đây việc học với Quý là một hành trình không dễ dàng. Nay được ở lại trường, em có thêm thời gian học bài, tham gia các câu lạc bộ và trở nên mạnh dạn hơn.

Trong những phòng học mới, mỗi học sinh tìm thấy một niềm vui riêng. Sùng Thị Mai thích câu lạc bộ mỹ thuật, nơi em được thầy cô hướng dẫn vẽ tranh cùng bạn bè. Nguyễn Quỳnh Anh say mê những giờ học STEM, được tự tay lắp ghép và thử nghiệm các mô hình máy móc. Niềm háo hức hiện rõ trong cách các em kể về ngôi trường mới.

Nhìn học sinh hào hứng bước vào từng giờ học, cô Nguyễn Thị Hoa, Phó Hiệu trưởng nhà trường càng cảm nhận rõ sự đổi thay. Theo cô, môi trường mới giúp học sinh nhanh chóng ổn định nền nếp, tự tin tham gia các hoạt động; giáo viên duyt trì tổ chức những giờ học sinh động, khuyến khích các em thực hành và sáng tạo.

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn là ngôi trường hoàn thành đầu tiên trong chương trình xây dựng trường học tại các xã biên giới. Dấu mốc ấy đang được nối dài bằng niềm vui đến lớp của hơn 1.000 học sinh. Với điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn, các em có thêm cơ hội học tập, rèn luyện và nuôi dưỡng ước mơ. Từ mái trường này, ý nghĩa nhân văn của chủ trương đang dần hiện hữu trong cuộc sống.

Sau khi Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Si Pa Phìn đi vào hoạt động, Điện Biên tiếp tục triển khai chủ trương với các dự án trường phổ thông nội trú liên cấp tại xã biên giới. Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, 9 trường khởi công năm 2025 có tổng mức đầu tư 2.239,02 tỷ đồng. Dự kiến 5 công trình khởi công năm 2026 có tổng mức đầu tư 1.370 tỷ đồng. Các dự án được triển khai nhằm từng bước đưa mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp đến tất cả các xã biên giới của tỉnh.

Đầu tháng 7/2026, khối lượng thi công tại 9 công trình mới đạt từ 65% đến 89%. Thời điểm khai giảng cận kề, trong khi mùa mưa Tây Bắc gây nhiều khó khăn cho việc vận chuyển vật liệu và thi công ngoài trời. Một số nơi có nền địa chất phức tạp, buộc đơn vị thi công phải điều chỉnh phương án để bảo đảm an toàn công trình. Tại Núa Ngam, nguy cơ sạt lở ở khu vực xây dựng khiến dự án phải bổ sung gần 1,4ha đất và triển khai thêm các giải pháp xử lý.

Để giữ tiến độ các dự án trường phổ thông nội trú liên cấp, những khó khăn phát sinh được tập trung xử lý ngay tại công trường. Cán bộ chuyên môn bám sát từng hạng mục, chủ động phối hợp với chủ đầu tư, nhà thầu tháo gỡ vướng mắc; nội dung vượt thẩm quyền được báo cáo tỉnh xem xét kịp thời. Với công trình còn nhiều phần việc, lực lượng từ các đơn vị thi công khác được điều động hỗ trợ. Riêng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Nà Bủng có thời điểm tăng cường khoảng 150 kỹ sư, công nhân cùng máy móc, thiết bị để đẩy nhanh các hạng mục còn lại.

Tiến độ được đẩy nhanh nhưng chất lượng công trình và an toàn lao động vẫn được đặt lên hàng đầu. Yêu cầu lãnh đạo tỉnh Điện Biên đưa ra trong quá trình kiểm tra đó là không đánh đổi chất lượng và an toàn lao động để lấy tiến độ. Thay vì chờ toàn bộ công trình hoàn tất mới lắp đặt thiết bị, các phần việc tổ chức theo hướng hoàn thành đến đâu, vệ sinh, lắp đặt và bảo quản đến đó.

Cùng với tiếng máy trên công trường, là một cuộc chuẩn bị khác cũng đang diễn ra. Đề án thành lập 9 trường được hoàn thiện; số lượng học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 tại từng địa bàn được rà soát; nhu cầu nội trú của các em ở bản xa được xác định cụ thể. Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên cấp dưỡng, y tế học đường và quản sinh được tập trung bố trí. Việc tuyển sinh được tính toán với quy mô tối đa 35 học sinh mỗi lớp, phù hợp điều kiện dạy học và chăm sóc học sinh.

Ông Nguyễn Văn Đoạt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Điện Biên cho biết: Năm học 2026-2027, riêng 10 trường phổ thông nội trú liên cấp đã tuyển 303 lớp với 10.157 học sinh; trong đó có 7.070 học nội trú và 3.087 học bán trú (học sinh dân tộc thiểu số chiếm 88,46%).

Ngày 5/9/2026, 9 trường phổ thông nội trú liên cấp đồng loạt khai giảng. Những sân trường vừa hoàn thiện đón học sinh, phòng học sáng đèn, bếp ăn bắt đầu đỏ lửa. Tiếng trống khai trường vang lên nơi biên giới, mở đầu một năm học mới với hàng nghìn học sinh được học tập, sinh hoạt và rèn luyện trong môi trường nội trú ổn định.

Bài 2: "Mái ấm" tri thức của học sinh vùng biên