Không thể lấy quy mô trường đại trà làm chuẩn

Chủ trương sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đặt ra yêu cầu giảm đầu mối, hình thành các trường có quy mô lớn hơn. Tuy nhiên, tại những địa bàn miền núi, dân cư thưa và phân tán, việc áp dụng chung một mức quy mô tối thiểu có thể khiến nhiều trường không đáp ứng được tiêu chí.

Ông Nguyễn Văn Hưng, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thái Nguyên, cho biết theo dự thảo quy định mới, quy mô tối thiểu của trường học tăng đáng kể so với Thông tư 23, trong khi không còn phân biệt rõ giữa vùng thuận lợi và vùng khó khăn.

Tại một số địa bàn thuộc tỉnh Bắc Kạn trước đây, dù gom toàn bộ học sinh trong xã, nhiều nơi vẫn không đủ số nhóm, lớp để thành lập một trường theo mức quy mô dự kiến. Đối với trường liên cấp, có trường hợp phải tập hợp học sinh của nhiều xã vẫn chưa đạt số lớp tối thiểu.

Vấn đề càng rõ hơn đối với hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú. Theo ông Hưng, đây là các trường chuyên biệt và quy định hiện hành không cho phép sáp nhập với trường phổ thông đại trà. Trong khi đó, phần lớn trường nội trú, bán trú tại miền núi chỉ có khoảng 8-10 lớp.

Nếu áp cùng mức quy mô tối thiểu như trường đại trà, các trường này sẽ không đáp ứng tiêu chuẩn. Việc sáp nhập với một trường cùng loại cũng khó thực hiện do trong phạm vi một xã thường không có nhiều trường nội trú hoặc bán trú.

Từ thực tế trên, Thái Nguyên đề nghị có tiêu chuẩn quy mô riêng cho trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú ở vùng khó khăn. Quy mô tối thiểu cần tiếp tục được phân định theo điều kiện địa bàn, thay vì sử dụng một mức chung cho cả vùng thuận lợi và miền núi. 

Trường bán trú có được sáp nhập với trường đại trà?

Không chỉ vướng về quy mô, các địa phương còn chưa có căn cứ rõ ràng để xác định trường chuyên biệt có thể sáp nhập với trường phổ thông đại trà hay không.

Ông Nguyễn Ngọc Thái, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Quảng Ngãi, đề nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo làm rõ trường phổ thông dân tộc bán trú có được sáp nhập với trường phổ thông đại trà trên cùng địa bàn hay không.

Theo ông Thái, trường phổ thông dân tộc bán trú thường có quy mô nhỏ nhưng thuộc một loại hình khác. Vì vậy, việc sắp xếp không thể chỉ căn cứ vào số học sinh hoặc số lớp mà bỏ qua chức năng, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của nhà trường.

"Trường phổ thông dân tộc bán trú có được sáp nhập với trường phổ thông đại trà trên cùng địa bàn không, bởi các trường phổ thông dân tộc bán trú có quy mô nhỏ nhưng là loại hình khác", ông Thái nêu vấn đề.

Quảng Ngãi cũng đề nghị sớm định lượng cụ thể thế nào là trường có quy mô lớn. Theo lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, các địa phương đang khẩn trương hoàn thiện phương án sắp xếp, nhưng hướng dẫn hiện mới xác định theo hướng định tính.

Nếu địa phương sáp nhập trường theo một mức quy mô, sau đó quy định chính thức được ban hành với mức khác, phương án có thể phải tiếp tục điều chỉnh. Điều này sẽ gây khó khăn cho việc tổ chức bộ máy, bố trí đội ngũ và duy trì hoạt động của các nhà trường.

Vì vậy, trước khi triển khai sắp xếp trường nội trú, bán trú, cần làm rõ hai nội dung: các loại hình trường nào có thể sáp nhập với nhau và tiêu chí quy mô nào được áp dụng đối với từng loại hình. 

Địa giới thay đổi, quy định tuyển sinh không còn phù hợp

Việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và thay đổi địa giới hành chính cũng làm phát sinh vướng mắc về thẩm quyền quản lý, phạm vi tuyển sinh của trường phổ thông dân tộc nội trú.

Ông Nguyễn Tân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Huế cho biết, trường phổ thông dân tộc nội trú được đặt trên địa bàn một huyện, phục vụ học sinh thuộc diện chính sách trong một khu vực rộng. Sau khi tổ chức lại địa bàn hành chính, trường nằm trên địa bàn của một xã và việc xây dựng kế hoạch tuyển sinh thuộc thẩm quyền của chủ tịch UBND xã.

Theo đại diện thành phố Huế, quy định này không còn phù hợp với trường phổ thông dân tộc nội trú vốn có phạm vi tuyển sinh vượt ra ngoài một xã. Địa phương đề nghị điều chỉnh quy định về thẩm quyền quản lý; trường hợp giao Sở Giáo dục và Đào tạo quản lý, Sở có thể ban hành quy chế tuyển sinh trên địa bàn rộng như đối với các trường trực thuộc trước đây.

Huế cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa trường phổ thông dân tộc nội trú hiện có với trường nội trú tại xã biên giới, nhất là về đối tượng thụ hưởng chính sách và thẩm quyền quản lý.

‎Cùng nêu vướng mắc về tuyển sinh, bà La Thị Thúy, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Vĩnh Long, đề nghị sửa đổi Thông tư số 04/2023 về quy chế tổ chức và hoạt động của trường phổ thông dân tộc nội trú.

Theo bà Thúy, quy định tại Điều 9 về đối tượng tuyển sinh không còn phù hợp sau quá trình sáp nhập. Vĩnh Long đề nghị điều chỉnh nội dung này để các địa phương có căn cứ triển khai tuyển sinh trong điều kiện địa giới và phạm vi quản lý đã thay đổi.

Tại Đắk Lắk, vướng mắc lại phát sinh đối với mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp. Bà Lê Thị Thanh Xuân, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, cho biết địa phương có một trường được đầu tư tại địa bàn lân cận xã biên giới.

Trong khi đã có quy định đối với trường phổ thông nội trú tại xã biên giới, mô hình trường nằm ngoài địa bàn xã biên giới hiện chưa có văn bản điều chỉnh cụ thể. Đắk Lắk đề nghị đẩy nhanh sửa đổi các thông tư để địa phương có đầy đủ cơ sở pháp lý tổ chức và vận hành nhà trường.

Những vướng mắc được các địa phương nêu ra cho thấy việc sắp xếp trường vùng dân tộc, miền núi không thể chỉ dựa trên mục tiêu giảm số đầu mối. Tiêu chí quy mô, loại hình trường được phép sáp nhập, thẩm quyền quản lý và đối tượng tuyển sinh đều cần được quy định phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn.

Nếu áp nguyên mô hình của trường phổ thông đại trà, quá trình sắp xếp có thể phát sinh thêm vướng mắc đối với các cơ sở đang thực hiện nhiệm vụ bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh vùng dân tộc, miền núi và khu vực biên giới.