Thực hiện Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số”, Trường Mầm non Pu Nhi, xã Pu Nhi chú trọng tạo môi trường giao tiếp tiếng Việt thường xuyên cho trẻ. Thay vì giới hạn việc học trong các giờ lên lớp, giáo viên chủ động lồng ghép hướng dẫn ngôn ngữ vào những hoạt động thường nhật như đón trẻ, trò chuyện đầu giờ, vui chơi, ăn, ngủ và sinh hoạt tập thể. Qua những câu hỏi, lời hướng dẫn và trao đổi gần gũi, trẻ được nghe, hiểu, tập trả lời và diễn đạt nhu cầu bằng tiếng Việt.
Cô giáo Lò Thị Lan, Hiệu trưởng Trường Mầm non Pu Nhi cho biết: Năm học này, trường có 45 lớp với 989 trẻ, 100% là dân tộc thiểu số. Trẻ em ở các bản vùng cao, nhất là những bản xa trung tâm xã, trước khi đến trường chủ yếu giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ như tiếng Mông, tiếng Thái. Vì vậy, khi bước vào môi trường học tập sử dụng tiếng Việt, nhiều trẻ bỡ ngỡ, gặp khó khăn trong nghe hiểu và diễn đạt. Nhà trường xác định tăng cường tiếng Việt là nhiệm vụ xuyên suốt trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ. Giáo viên kiên trì trò chuyện, gợi mở để các em mạnh dạn trả lời, chủ động giao tiếp. Đồng thời phối hợp với phụ huynh khuyến khích trẻ sử dụng tiếng Việt tại gia đình.
Tại Trường Mầm non Tủa Chùa, một cách làm khác được triển khai là xây dựng không gian văn hóa dân tộc ngay trong khuôn viên trường. Những vật dụng quen thuộc trong đời sống đồng bào như bát, đũa, gùi, cuốc, nhạc cụ dân tộc và sản phẩm nông nghiệp được sắp xếp thành từng nhóm, gắn với tên gọi bằng tiếng Việt. Không gian văn hóa tạo điều kiện để trẻ vừa tìm hiểu những nét sinh hoạt gần gũi của gia đình vừa làm quen với từ ngữ thông qua quan sát và trải nghiệm.
Cô giáo Nguyễn Thị Bình, giáo viên Trường Mầm non Tủa Chùa chia sẻ: Giáo viên sử dụng không gian văn hóa như một lớp học trực quan, tổ chức cho trẻ tham quan, quan sát, nhận biết và gọi tên các đồ vật, tìm hiểu công dụng của từng vật dụng. Trong quá trình trải nghiệm, cô đặt câu hỏi, khuyến khích trẻ trao đổi, kể lại những điều đã quan sát bằng tiếng Việt. Những hình ảnh thân thuộc giúp trẻ dễ liên hệ với cuộc sống, tiếp nhận từ ngữ tự nhiên và hứng thú hơn khi tìm hiểu văn hóa truyền thống.
Ở bậc tiểu học, việc tăng cường tiếng Việt hướng tới khả năng đọc hiểu, diễn đạt và vận dụng ngôn ngữ trong học tập. Trường PTDTBT Tiểu học Sáng Nhè, xã Sáng Nhè với quy mô gần 2.400 học sinh, nhà trường chú trọng phát triển văn hóa đọc. Qua hoạt động đọc sách, học sinh được lựa chọn sách, truyện phù hợp với lứa tuổi, luyện đọc, kể lại nội dung và trao đổi về nhân vật, câu chuyện. Việc đọc và chia sẻ thông tin từ sách giúp các em làm quen với cách sử dụng từ ngữ, rèn khả năng đọc hiểu, diễn đạt suy nghĩ và hình thành thói quen chủ động tìm tòi kiến thức.
Thầy giáo Trần Đăng Vượng, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: Để nâng cao năng lực tiếng Việt cho học sinh, nhà trường chú trọng rèn luyện kỹ năng nghe, nói, đọc, viết thông qua từng môn học và hoạt động giáo dục. Với những học sinh còn hạn chế về ngôn ngữ, giáo viên quan tâm hỗ trợ phù hợp với năng lực, giúp các em chủ động hơn trong giờ học và thuận lợi tiếp thu kiến thức ở các môn học khác.
Năm học 2026 - 2027, toàn tỉnh có 194 trường mầm non, phổ thông và trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, với 7.289 lớp, 207.118 học sinh, học viên. Trong đó, nhiều cơ sở giáo dục nằm ở địa bàn vùng cao, nơi học sinh dân tộc thiểu số sử dụng tiếng mẹ đẻ phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày. Thực tế này đặt ra yêu cầu tăng cường tiếng Việt cần được thực hiện thường xuyên, bài bản, phù hợp với đặc điểm ngôn ngữ và văn hóa của từng địa phương.
Kế thừa kết quả Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến năm 2025”, ngành Giáo dục và Đào tạo tỉnh tiếp tục xác định đây là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Theo ông Thái Đình Huyên, Trưởng phòng Giáo dục mầm non - Phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo, thời gian tới, ngành tiếp tục chỉ đạo các cơ sở giáo dục triển khai giải pháp tăng cường tiếng Việt phù hợp với từng cấp học, từng nhóm đối tượng; chú trọng nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, xây dựng môi trường sử dụng tiếng Việt trong nhà trường và phối hợp với gia đình, cộng đồng hỗ trợ học sinh. Qua đó, tạo điều kiện để học sinh vùng cao tiếp cận tri thức, phát huy năng lực và phát triển toàn diện.