STEM – hướng đi tất yếu trong đổi mới giáo dục

Giáo dục STEM là mô hình dạy học tích hợp các lĩnh vực Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học, gắn kiến thức với thực tiễn, giúp học sinh phát triển tư duy khoa học, năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo và kỹ năng làm việc nhóm, đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại. Những năm qua, giáo dục STEM đã được triển khai tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, thông qua việc tích hợp linh hoạt trong các môn học và hoạt động trải nghiệm. Toàn tỉnh hiện có 295 trường tổ chức các hoạt động giáo dục STEM, với 596 hoạt động trải nghiệm. Thông qua các hoạt động này, học sinh từng bước hình thành tư duy khoa học, kỹ năng giải quyết vấn đề, năng lực làm việc nhóm và khả năng sáng tạo – những yếu tố then chốt của công dân trong kỷ nguyên số.

Theo ông Cù Huy Hoàn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai giáo dục STEM trên địa bàn tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn. Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học STEM chưa đồng bộ; nhiều hoạt động mang tính tự phát, thiếu không gian học tập chuyên biệt; việc tổ chức nghiên cứu, sáng tạo khoa học công nghệ chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay.

Những hạn chế này xuất phát từ điều kiện kinh tế – xã hội của tỉnh còn nhiều khó khăn, hệ thống hạ tầng phục vụ giáo dục chưa được đầu tư đồng bộ, trang thiết bị cho chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong dạy học còn thiếu. Đáng chú ý, trước đây tỉnh chưa có cơ sở giáo dục nào sở hữu phòng thực hành STEM với thiết bị công nghệ cao, có tính hệ thống và khả năng kết nối để tổ chức hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo một cách bài bản.

Những phòng STEM hiện đại - nuôi dưỡng ước mơ khoa học

Mới đây, tỉnh ta khánh thành 3 phòng học STEM tại Trường Tiểu học và THCS Thanh Xương, Trường PTDTNT THPT Mường Nhé và Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn. Các phòng học này được Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam hỗ trợ kinh phí, thiết kế, cải tạo, trang bị thiết bị và tập huấn cho giáo viên trong khuôn khổ Chương trình STEM Innovation Petrovietnam. Đây được xem là bước đi mang tính đột phá, mở ra cơ hội để các nhà trường tổ chức giáo dục STEM một cách thực chất, đồng thời tạo nền tảng cho ngành Giáo dục từng bước tiệm cận với các mô hình giáo dục hiện đại.

Tại Trường Tiểu học và THCS Thanh Xương, phường Mường Thanh, phòng STEM của trường có diện tích khoảng 80m², được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, thuận tiện cho hoạt động nhóm và thực hành. Phòng được trang bị màn hình tương tác thông minh, hệ thống laptop, âm thanh, cùng nhiều thiết bị hiện đại như kính hiển vi, các bộ kit học tập liên môn, máy in 3D, máy CNC và các bộ robot giáo dục...

Không gian học tập được bố trí theo nhóm chuyên đề như AI và IoT, khoa học tự nhiên, robot… giúp học sinh dễ dàng lựa chọn nội dung phù hợp với sở thích và năng lực. Em Bùi Long Vũ, học sinh lớp 9D4, chia sẻ: “Lần đầu tiên vào phòng STEM, em rất bất ngờ với các thiết bị học tập hiện đại, em hào hứng khi tham gia các hoạt động tại phòng học, đặc biệt là nhóm robot. Qua việc lắp ráp và lập trình robot, em được rèn luyện tư duy logic và khả năng sáng tạo”.

Cùng chung cảm nhận, em Phan Ngọc Bảo Châm, lớp 8C2, cho biết phòng học STEM tạo điều kiện để học sinh vận dụng kiến thức các môn khoa học tự nhiên vào thực tiễn. Châm và nhóm bạn đã cùng nhau xây dựng được 1 mô hình sử dụng năng lượng tái tạo nhằm giảm phát thải các-bon. “Được trực tiếp làm mô hình và thử nghiệm khiến việc học trở nên thú vị và dễ hiểu hơn” - Bảo Châm nói.

Theo cô Phạm Thị Vân Ngọc, giáo viên môn Khoa học tự nhiên, tham gia vận hành, quản lý phòng thực hành, cho biết: Nhà trường ưu tiên sử dụng Phòng học thực hành giáo dục STEM cho các môn khoa học tự nhiên và công nghệ. Tại đây, học sinh không chỉ tiếp cận lý thuyết mà còn được trực tiếp vận hành thiết bị, thảo sức sáng tạo lắp ráp các bộ kit để tạo ra những sản phẩm thực tiễn. Qua việc khuyến khích tư duy sáng tạo cá nhân, môi trường này giúp người học tự do phát triển ý tưởng từ những hướng dẫn cơ bản ban đầu. Các em đều rất hào hứng khi được thực hành trong một không gian hiện đại như này.

Ở Trường PTDTNT THPT Mường Nhé, xã Mường Nhé - địa bàn biên giới còn nhiều khó khăn - phòng STEM là “luồng gió mới” được thầy và trò nơi đây mong đợi từ lâu. Phòng học được thiết kế hiện đại, linh hoạt, đáp ứng đầy đủ các hoạt động thực hành khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học; lập trình, robotics, AI, IoT; thí nghiệm, nghiên cứu khoa học... Thầy Phạm Văn Hạ, Hiệu trưởng Nhà trường khẳng định: “Điểm nổi bật của phòng STEM là không gian học tập mở, trang thiết bị phù hợp với nhiều cấp độ học sinh, góp phần phát triển năng lực số, năng lực giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc nhóm. Đây cũng là nơi ươm mầm cho các ý tưởng nghiên cứu khoa học, tham gia các cuộc thi khoa học kỹ thuật, đổi mới sáng tạo, từng bước nuôi dưỡng ước mơ khoa học cho học sinh vùng biên”.

Việc được đầu tư phòng học thực hành STEM với không gian hiện đại, trang thiết bị đồng bộ, nội dung và tài liệu bài bản đã tạo điều kiện quan trọng để các nhà trường tổ chức giáo dục STEM một cách hiệu quả. Không chỉ là nơi học tập, các phòng học STEM đang dần trở thành không gian khơi dậy đam mê khám phá, nuôi dưỡng ước mơ khoa học và rèn luyện kỹ năng cho học sinh Điện Biên. Từ những bước đi ban đầu này, giáo dục STEM được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng, góp phần tạo nền tảng nhân lực chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của tỉnh trong những năm tới.