Giữ rừng từ ý thức cộng đồng

Từ bản A Pa Chải, xã Sín Thầu, những cánh rừng nối tiếp nhau trải dài theo các dãy núi, tạo thành mảng xanh rộng lớn của Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé. Với đồng bào Hà Nhì, rừng có vai trò quan trọng trong việc duy trì nguồn nước, bảo vệ môi trường sống và tạo nền tảng cho cuộc sống phát triển ổn định lâu dài. Anh Lỳ Xá Lòng kể, từ bao đời nay, người Hà Nhì đã có ý thức giữ rừng. Những quy ước, hương ước được xây dựng, như những lời nhắc của người già được truyền lại cho thế hệ sau. trở thành cách ứng xử quen thuộc của mỗi gia đình và cộng đồng.

Ở bản A Pa Chải, ý thức giữ rừng được thể hiện bằng nhiều việc làm cụ thể, góp phần bảo vệ màu xanh của rừng và hệ sinh thái tự nhiên vốn có. Đây cũng chính là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ diện tích rừng rộng lớn ở khu vực biên giới. “Rừng còn thì còn nước, còn đất để sống. Mình mà không giữ rừng, sau này nước thiếu, cuộc sống của người dân trong bản gặp nhiều khó khăn. Vì thế, ai cũng cần phải có ý thức bảo vệ rừng”, anh Lỳ Xá Lòng chia sẻ.

Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé thuộc địa giới hành chính của 3 xã, gồm: Sín Thầu, Mường Nhé và Nậm Kè. Tỷ lệ che phủ rừng đạt 78,15%; trong đó, hơn 36.400ha rừng tự nhiên thứ sinh; rừng gỗ tự nhiên lá rộng thường xanh chiếm 99,47% diện tích có rừng; rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới ở độ cao trên 700m chiếm hơn 96% tổng diện tích.

Khu dự trữ được chia thành 3 phân khu chức năng, gồm: hơn 23.412ha bảo vệ nghiêm ngặt, trên 22.880ha phục hồi sinh thái và 284ha phục vụ dịch vụ, hành chính. Vùng đệm Khu bảo tồn rộng 45.617,84ha, nơi cộng đồng các dân tộc đoàn kết sinh sống tại 24 bản. Khu vực này cũng liền kề với Khu bảo tồn Quốc gia Phou Den Din, nước CHDCND Lào. Qua đó, hình thành không gian sinh thái xuyên biên giới, có ý nghĩa quan trọng đối với bảo tồn đa dạng sinh học.

Với quy mô và giá trị sinh thái lớn, công tác bảo tồn đặt ra yêu cầu gắn chặt với đời sống và sự phát triển chung của cộng đồng vùng đệm. Ông Đỗ Thuỳ Giang, Phó Chủ tịch UBND xã Sín Thầu chia sẻ: “Địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân 11 bản trong xã tích cực tham gia bảo vệ rừng; nghiêm chỉnh chấp hành các quy định của Luật Lâm nghiệp và bảo tồn đa dạng sinh học. Trưởng bản và các Ban Công tác Mặt trận các bản trong xã thường xuyên nhắc nhở người dân không săn bắt, bẫy, mua bán động vật rừng; không khai thác lâm sản trái phép và chủ động phát hiện, thông báo khi có hành vi xâm hại rừng. Qua đó, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ rừng cho mỗi người dân trong cộng đồng”.

Đưa công nghệ vào bảo tồn

Theo kết quả điều tra, đánh giá đa dạng sinh học được phê duyệt tại Quyết định số 3319/QĐ-UBND ngày 24/12/2021 của UBND tỉnh Điện Biên, Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé ghi nhận 1.086 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 640 chi và 179 họ. Trong đó, 119 loài giá trị bảo tồn cao, gồm các loài có tên trong Danh lục Đỏ IUCN, Sách Đỏ Việt Nam, thực vật đặc hữu Việt Nam và các loài thuộc Phụ lục CITES. Hệ động vật ghi nhận có 459 loài hoang dã, gồm: 80 loài thú, 260 loài chim, 65 loài bò sát và 54 loài lưỡng cư; 113 loài thuộc danh mục quý hiếm. Nhiều loài có giá trị bảo tồn cao như: Vượn đen tuyền Tây Bắc, Vượn má trắng, tê tê, sóc bay lông chân. Ngoài ra, khu vực còn ghi nhận có 300 loài côn trùng, trong đó 2 loài bướm quý hiếm (Bướm Phượng cánh rời và Bướm Phượng cánh liền) sinh sống.

Trong 9 tháng đầu năm 2026, Ban Quản lý Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé đã phối hợp tổ chức 1.125 lượt tuần tra, kiểm tra, chốt chặn, với tổng số khoảng 9.200 lượt người tham gia. Cùng với đó, 615 tuyến tuần tra được cập nhật trên nền trảng số hỗ trợ theo dõi lộ trình, thời gian và phạm vi hoạt động của từng đợt tuần tra. Công nghệ cũng được đưa vào nhiều khâu quản lý với các công cụ như: SMART, GIS, bản đồ số, ảnh vệ tinh, flycam và bẫy ảnh...

Đến nay, công tác phân định ranh giới đã hoàn thành với 234 mốc giới được cắm theo quy định. Theo anh Lường Văn Trường - Tổ trưởng Tổ Chuyên trách bảo vệ rừng số 2: Ở Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé, mỗi cán bộ trong đơn vị đều xác định rõ trách nhiệm trong từng nhiệm vụ, sử dụng hiệu quả trang thiết bị được trang cấp để phục vụ tuần tra, giám sát, điều tra đa dạng sinh học và tuyên truyền cho người dân.

Từ thực địa đến dữ liệu số, phương thức quản lý đang từng bước chuyển dần từ việc ghi nhận bằng kinh nghiệm, sang theo dõi dựa trên thông tin và cơ sở khoa học. Đây là yêu cầu cần thiết đối với một không gian bảo tồn rộng, địa hình chia cắt và có nhiều giá trị tự nhiên quý giá cần được theo dõi lâu dài.

Giữ trọn giá trị, mở hướng tương lai

Để những giá trị dưới tán rừng được nhận diện đầy đủ và bảo vệ lâu dài, Ban Quản lý Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé đang tích cực xây dựng sổ tay dạng ảnh và cơ sở dữ liệu số về các loài thực vật nguy cấp, quý, hiếm, đặc hữu và đặc trưng. Đồng thời tiếp tục điều tra, giám sát các hệ sinh thái, cập nhật dữ liệu về các loài động, thực vật có giá trị bảo tồn. Việc hợp tác với các cơ quan nghiên cứu, trường đại học và tổ chức bảo tồn cũng được đặt ra nhằm phục vụ giám sát đa dạng sinh học, phục hồi sinh cảnh và bảo tồn những loài có giá trị đặc biệt.

Cùng với đó, Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí tại Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé giai đoạn 2022-2030 đã được UBND tỉnh Điện Biên phê duyệt tại Quyết định số 2359/QĐ-UBND ngày 29/12/2022. Đặc biệt, Dự án chuyển hạng Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé thành Vườn quốc gia Mường Nhé đang được tích cực triển khai. Hồ sơ dự án đã được hoàn chỉnh, trình UBND tỉnh xem xét; phương án tổ chức bộ máy, cơ cấu hoạt động của Vườn quốc gia đã trình các cơ quan có thẩm quyền trao đổi, cho ý kiến.

Theo ông Diệp Văn Chính, Giám đốc Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé, nhiệm vụ trọng tâm là thực hiện các giải pháp quản lý phù hợp để khu vực thực sự trở thành không gian sinh sống ổn định của các loài động, thực vật; ưu tiên bảo vệ an toàn tuyệt đối các loài đặc hữu, các loài có tên trong Sách Đỏ, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, nghiên cứu và giám sát đa dạng sinh học.

Từ ý thức giữ rừng của cộng đồng đến việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, mỗi giải pháp đều góp phần bảo vệ hệ sinh thái, giữ nguồn nước và sinh cảnh của các loài động, thực vật quý hiếm. Qua đó, gìn giữ Khu dự trữ thiên nhiên Mường Nhé như một không gian sống an toàn cho các loài động, thực vật quý dưới những cánh rừng nơi cực Tây Tổ quốc. Qua đó, góp phần bảo tồn những giá trị tự nhiên cho các thế hệ mai sau.