Hiện nay, tỉnh Điện Biên có 434.647,57ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 45,52%, là lợi thế để phát triển kinh tế dưới tán rừng. Điều kiện tự nhiên thuận lợi giúp nhiều loại lâm sản ngoài gỗ và cây dược liệu như: Sa nhân, thảo quả, táo mèo, sâm, quế, mật ong... phát triển, mang lại giá trị kinh tế cao. Xác định đây là dư địa quan trọng, tỉnh đang đẩy mạnh phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng đa giá trị, gắn khai thác hợp lý tài nguyên rừng với bảo vệ hệ sinh thái và tạo sinh kế bền vững cho đồng bào vùng cao.

Ông Nguyễn Mạnh Toàn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm cho biết: “Phát triển kinh tế dưới tán rừng theo hướng bền vững luôn được tỉnh xác định là một trong những giải pháp quan trọng để vừa bảo vệ tài nguyên rừng, vừa nâng cao thu nhập cho người dân. Các địa phương đã triển khai nhiều cơ chế hỗ trợ, khuyến khích người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp phát triển các loại lâm sản ngoài gỗ, cây dược liệu có giá trị kinh tế, góp phần nâng cao giá trị rừng và tạo sinh kế ổn định”.

Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh trồng mới 83,5ha thảo quả, gần 2.000ha quế, hơn 200ha sa nhân, 206ha táo mèo cùng 2,3ha sâm Ngọc Linh và sâm Lai Châu. Việc mở rộng các mô hình sản xuất dưới tán rừng đã khai thác hiệu quả quỹ đất lâm nghiệp, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho hàng nghìn hộ dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở khu vực miền núi.

Xã Mường Chà là một trong những địa phương tiêu biểu của tỉnh trong phát triển kinh tế dưới tán rừng. Với tỷ lệ che phủ rừng đạt 63,8%, xã Mường Chà đang khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế từ rừng, từng bước hình thành nhiều mô hình sinh kế bền vững. Trong đó, nghề nuôi ong dưới tán rừng đã trở thành hướng phát triển mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân, đồng thời tạo dựng thương hiệu mật ong Chà Nưa trên thị trường.

Dưới những cánh rừng tự nhiên, hàng trăm thùng ong được đặt ở các khu vực có nguồn hoa phong phú. Môi trường sinh thái trong lành cùng thảm thực vật đa dạng đã tạo nên sản phẩm mật ong có màu vàng óng, vị ngọt thanh, hương thơm đặc trưng của núi rừng, được người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng.

Gắn bó với nghề nuôi ong nhiều năm, ông Thùng Văn Lạy, bản Cấu, xã Mường Chà cho biết: “Trước đây người dân chủ yếu vào rừng lấy mật ong tự nhiên nên sản lượng ít, việc khai thác lại tiềm ẩn nhiều rủi ro. Nhận thấy tiềm năng từ nguồn ong rừng, bà con đã thuần hóa ong rừng để nuôi dưới tán rừng. Nhờ tận dụng nguồn hoa tự nhiên, chi phí đầu tư thấp, kỹ thuật chăm sóc không quá phức tạp, mô hình ngày càng phát huy hiệu quả. Hiện gia đình tôi đang duy trì khoảng 30 đàn ong, mỗi năm thu hơn 100 lít mật, tạo nguồn thu nhập ổn định từ những cánh rừng quê hương.”

Cũng lựa chọn hướng đi từ nghề nuôi ong dưới tán rừng, anh Thùng Văn Ánh, bản Nà Ín hiện duy trì 10 đàn ong rừng thuần hóa. Mỗi năm, đàn ong cho thu hoạch 2 vụ vào đầu tháng 4 và cuối tháng 5, với sản lượng hơn 30 lít mật/vụ. Giá bán ổn định khoảng 250.000 đồng/lít, mang về nguồn thu gần 15 triệu đồng mỗi năm. Theo anh Ánh, giá trị lớn nhất của nghề nuôi ong không chỉ nằm ở những giọt mật ngọt mà còn ở ý thức gìn giữ rừng. “Muốn ong khỏe, mật ngon thì phải giữ được rừng, giữ được nguồn hoa tự nhiên. Mất rừng cũng đồng nghĩa với mất sinh kế.” - anh Ánh chia sẻ.

Từ những mô hình nuôi ong hiệu quả của người dân, chính quyền địa phương đã xây dựng thành công sản phẩm Mật ong Chà Nưa đạt chuẩn OCOP 3 sao, đồng thời thành lập Hợp tác xã Nuôi ong rừng Chà Nưa nhằm liên kết các hộ sản xuất, nâng cao chất lượng và phát triển thương hiệu.

Anh Quàng Văn Nghiệp, Giám đốc Hợp tác xã Nuôi ong rừng Chà Nưa cho biết: “Trước đây mật ong làm ra chủ yếu tiêu thụ trong địa phương, giá trị chưa cao do thiếu thương hiệu và chưa được chuẩn hóa. Tham gia chương trình OCOP đã giúp hợp tác xã hoàn thiện quy trình sản xuất, đầu tư bao bì, nhãn mác, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc, qua đó nâng cao uy tín sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và gia tăng giá trị.”

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, UBND xã Mường Chà tiếp tục phối hợp với Hợp tác xã xây dựng kế hoạch phát triển vùng nuôi ong theo hướng bền vững, mở rộng quy mô đàn ong, nâng cao chất lượng sản phẩm và củng cố thương hiệu Mật ong Chà Nưa. Mục tiêu là bảo đảm sản phẩm đưa ra thị trường luôn đạt tiêu chuẩn mật ong nguyên chất 100%, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

Bên cạnh mật ong, cây sa nhân cũng đang trở thành cây trồng mang lại thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân xã Mường Chà. Hiện, toàn xã có hơn 200ha sa nhân cho thu hoạch. Ông Khoàng Văn Van, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Mường Chà cho biết: “Nhiều năm qua, sau khi nhận tiền dịch vụ môi trường rừng, mỗi hộ dân đều dành một phần để mua giống sa nhân trồng dưới tán rừng. Mỗi năm mở rộng thêm một ít, đến nay đã hình thành vùng sa nhân tập trung, mang lại nguồn thu đáng kể cho người dân.”

Những ngày này, chị Lò Thị Hương, bản Pa Có đang chăm sóc hơn 2ha sa nhân chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch. Chị Hương cho biết: “Năm nay cây sai quả, gia đình kỳ vọng được mùa. Từ khi trồng sa nhân dưới tán rừng, chúng tôi có thêm nguồn thu nhập ổn định, cuộc sống cũng đỡ vất vả hơn”.

Không riêng Mường Chà, nhiều địa phương trong tỉnh cũng đang khai thác hiệu quả tiềm năng kinh tế dưới tán rừng, từng bước hình thành các vùng sản xuất đặc trưng. Sa nhân được phát triển ở Mường Chà, Sín Thầu, Mường Pồn; táo mèo, thảo quả, sâm tại Quài Tở; mật ong ở Mường Chà, Thanh An... tạo nên những sản phẩm đặc trưng gắn với lợi thế rừng.

Tại xã Thanh An, Hợp tác xã Ong mật Điện Biên là một trong những mô hình tiêu biểu. Với 9 thành viên và khoảng 2.000 đàn ong, hợp tác xã tạo ra đa dạng các sản phẩm từ mật ong như: Mật ong hoa rừng, phấn hoa và sữa ong chúa, đặc biệt là sản phẩm mật ong bánh tổ đạt chuẩn OCOP xếp hạng 4 sao.

Ông Đỗ Xuân Đoàn, Giám đốc Hợp tác xã Ong mật Điện Biên cho biết: “Mỗi mùa hoa rừng, các đàn ong được di chuyển theo vùng hoa để tạo nguồn mật chất lượng cao. Trước đây chủ yếu bán mật ong thô, hiện nay nhờ sự hỗ trợ của chính quyền xây dựng sản phẩm OCOP, sản phẩm có thương hiệu, thị trường tiêu thụ rộng hơn và giá trị cũng được nâng lên.”

Từ những cánh rừng xanh, ngày càng nhiều mô hình sinh kế đang hình thành, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao. Quan trọng hơn, khi cuộc sống gắn với lợi ích từ rừng, người dân ngày càng tích cực trong bảo vệ và phát triển rừng.

Giữ rừng để phát triển kinh tế, phát triển kinh tế để người dân thêm gắn bó với rừng - vòng tuần hoàn ấy đang tạo nên hướng đi bền vững cho vùng đất giàu tiềm năng “vàng xanh” như Điện Biên. Khi những giọt mật ngọt, những vườn sa nhân, thảo quả hay cây dược liệu tiếp tục được nâng tầm giá trị, rừng sẽ thực sự trở thành “nguồn vốn xanh”, mang lại sinh kế ổn định và tương lai bền vững cho người dân.