Điện Biên được thiên nhiên ưu đãi về khí hậu, thổ nhưỡng, những yếu tố lý tưởng để cây cà phê Arabica sinh trưởng và phát triển. Chính điều kiện tự nhiên đặc thù đã tạo nên hương vị riêng cho cà phê Điện Biên: Vị thanh, hậu ngọt, hương thơm dịu, phù hợp với xu hướng tiêu dùng cà phê chất lượng cao. Hiện nay, diện tích cà phê toàn tỉnh khoảng 5.000ha, tập trung ở các xã: Mường Ảng, Búng Lao, Tuần Giáo, Quài Tở...

Xã Mường Ảng được thiên nhiên ưu đãi điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp với sự sinh trưởng, phát triển của cây cà phê. Cà phê Arabica Mường Ảng được trồng ở độ cao từ 700 - 1.700m so với mực nước biển, hương vị thơm đậm đà, có độ chua và hàm lượng cafein hoàn hảo.

Toàn xã Mường Ảng hiện có gần 1.700ha cà phê, sản lượng cà phê tươi đạt bình quân 16.500 tấn/năm, sản lượng cà phê trấu năm 2025 ước đạt 3.300 tấn. Đây không chỉ là vùng trồng cà phê lớn nhất tỉnh mà còn được coi là thủ phủ cà phê Arabica khu vực Tây Bắc. Nếu như trước đây, cà phê chủ yếu được tiêu thụ ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp, thì nay tư duy sản xuất đã thay đổi rõ rệt: Chuyển từ “sản lượng” sang “chất lượng”, từ bán nguyên liệu sang phát triển sản phẩm, từ sản xuất nhỏ lẻ sang xây dựng thương hiệu.

Ông Vương Bá Trung, đại diện Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cà phê Việt Bắc chuyên thu mua cà phê trên địa bàn các xã Mường Ảng, Búng Lao và Tuần Giáo, cho biết: “Muốn đi xa phải bắt đầu từ chất lượng. Chúng tôi đang phối hợp nghiên cứu thổ nhưỡng, lựa chọn giống phù hợp, hướng dẫn người dân sản xuất theo quy trình để đảm bảo chất lượng đầu ra. Mục tiêu là để ngày càng nhiều thị trường quốc tế biết đến và tin dùng cà phê Điện Biên”.

Sự tham gia của doanh nghiệp không chỉ giúp giải quyết đầu ra ổn định cho nông dân mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất. Người dân quan tâm nhiều hơn đến thu hái, sơ chế đúng quy trình, giảm dần thói quen làm theo kinh nghiệm cũ. Năm 2025, Công ty đã thu mua 1.500 tấn cà phê trấu, sản phẩm cà phê chủ yếu xuất bán sang thị trường các nước như: Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan...

Cơ sở chế biến cà phê Hà Chung, xã Mường Ảng, hiện có 2 sản phẩm cà phê bột Arabica pha phin đã đạt OCOP 4 sao. Chủ cơ sở, chị Bùi Thị Việt Hà cho biết: Yếu tố cốt lõi làm nên chất lượng sản phẩm là nguyên liệu. Chúng tôi chỉ sử dụng quả chín 100%, kiểm soát chặt chẽ từ khâu chọn lọc đến rang xay. Hơn 10 năm gắn bó với nghề giúp tôi hiểu rằng, chỉ khi đặt chất lượng lên hàng đầu thì sản phẩm mới có chỗ đứng bền vững trên thị trường.

Tại xã Tuần Giáo, Công ty Cổ phần Cà phê Hồng Kỳ Quốc Tế đã nghiên cứu, chế biến và phát triển nhiều sản phẩm cà phê khác nhau. Trong đó, sản phẩm cà phê HK13 và HK10 được công nhận OCOP 4 sao.

Ông Nguyễn Quốc Tế, Công ty Cổ phần Cà phê Hồng Kỳ Quốc Tế cho biết: Xây dựng sản phẩm OCOP không đơn thuần là hoàn thiện hồ sơ mà là cả quá trình đầu tư bài bản về chất lượng, quy trình và thương hiệu. Chúng tôi xác định sản phẩm cà phê phải mang đặc trưng của vùng đất, tạo dựng được niềm tin với người tiêu dùng. Mục tiêu không chỉ là bán sản phẩm mà còn tạo thu nhập ổn định cho doanh nghiệp và bà con nông dân liên kết vùng nguyên liệu.

Để làm được điều đó, Công ty đã chủ động liên kết với người trồng cà phê tại Tuần Giáo và Mường Ảng, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Song song với đó là đầu tư hệ thống máy móc hiện đại cho toàn bộ quy trình sản xuất, từ sơ chế, làm sạch nguyên liệu, rang xay đến đóng gói. Doanh nghiệp chú trọng xây dựng hình ảnh sản phẩm thông qua bao bì, nhãn mác, tem truy xuất nguồn gốc và phát triển kênh quảng bá trên nền tảng số.

Thực tiễn từ Mường Ảng, Tuần Giáo cho thấy nâng cao chất lượng sản phẩm không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành hành động cụ thể của doanh nghiệp, người dân và chính quyền. Để nâng cao chất luợng cà phê, những năm gần đây, tỉnh Điện Biên đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trọng tâm là thay đổi tư duy từ “sản xuất nhiều” sang “sản xuất chất lượng”, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường. Ngành nông nghiệp phối hợp với các địa phương hướng dẫn người dân áp dụng quy trình canh tác bền vững, sử dụng giống cà phê Arabica có năng suất, chất lượng cao; tăng cường tập huấn kỹ thuật chăm sóc, cắt tỉa, bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn sinh học. Đặc biệt, việc thu hái cà phê chín được chú trọng, từng bước thay đổi thói quen thu hái quả xanh trước đây, qua đó nâng cao chất lượng hạt cà phê ngay từ đầu vào.

Trong bối cảnh thị trường cạnh tranh, người tiêu dùng ngày càng khắt khe, thì việc lấy chất lượng làm nền tảng, lấy thương hiệu làm mục tiêu lâu dài mới giúp cà phê Điện Biên đứng vững và phát triển. Với định hướng đúng đắn cùng những giải pháp cụ thể, bài bản, cà phê Điện Biên đang từng bước chuyển mình từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa chất lượng cao, có thương hiệu. Đây là con đường nâng cao giá trị cho hạt cà phê, là hướng đi bền vững góp phần thúc đẩy nông nghiệp Điện Biên phát triển xanh, hiệu quả và hội nhập.