Cà phê bén rễ, mở lối thoát nghèo

Đưa chúng tôi đi thăm các vườn cà phê uốn lượn theo khắp các triền đồi, ông Lầu A Tú, Trưởng bản Chế Á cho biết: Cây cà phê bắt đầu bén rễ đất Quài Tở từ cách đây hơn 10 năm, khi những hộ dân đầu tiên ở bản Chế Á mạnh dạn mang giống từ Mường Ảng về trồng thử. Khi ấy, ít ai hình dung được rằng, loại cây này có thể gắn bó lâu dài và làm thay đổi sinh kế của một cộng đồng. Những ngày đầu, thiếu kinh nghiệm chăm sóc, lại gặp thời điểm giá cà phê bấp bênh, không ít hộ từng có ý định phá bỏ để chuyển sang cây trồng khác. Nhưng nhờ sự kiên trì vận động, định hướng của chính quyền địa phương, người dân giữ lại cây, từng bước học cách chăm sóc, cải tạo vườn.

Từ vài nghìn mét vuông ban đầu, đến nay, cả bản Chế Á có 76 hộ trồng được hơn 200ha cây cà phê, trở thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn. Điển hình như gia đình anh Vừ A Dơ, có khoảng 5ha trồng cà phê, trong đó hơn 4ha đã cho thu hoạch.

“Chỉ riêng vụ cà phê năm 2025 gia đình tôi thu hoạch khoảng 20 tấn quả tươi. Với giá bán dao động từ 27.000 - 30.000 đồng/kg, gia đình tôi thu về hơn 500 triệu đồng, lãi trên 300 triệu đồng. Nhờ cây cà phê, cuộc sống của gia đình tôi đã khấm khá hơn” - anh Dơ cho hay.

Niềm vui ấy không chỉ của riêng một gia đình, mà là niềm vui chung của cả bản, cả xã, nơi mà cây cà phê đang góp phần thay đổi cuộc sống. Phấn khởi hơn, tháng 11/2025, khoảng 40.200 cây cà phê chè Catimor trồng trên diện tích gần 11,5ha ở các bản Hua Sa A, Hua Sa B và Chế Á được công nhận là cây đầu dòng. Quyết định này không chỉ giúp nâng cao chất lượng giống cà phê của xã, của tỉnh, mà còn mở ra cơ hội phát triển sản xuất, chế biến và thương hiệu cà phê bản địa, góp phần tăng giá trị kinh tế và phát triển bền vững cho người dân vùng cao.

“Có vườn cây được công nhận cây đầu dòng thì bà con được gieo ươm để bán cây giống hoặc là bán hạt để làm giống giá cũng cao hơn” - ông Lầu A Tú, Trưởng bản Chế Á phấn khởi cho biết.

Hướng tới hiệu quả, bền vững

Không phải ngẫu nhiên cây cà phê lại “hợp đất” Quài Tở. Nằm ở độ cao lý tưởng, khí hậu mát mẻ quanh năm, đất đai màu mỡ, nơi đây hội tụ đầy đủ điều kiện để tạo nên những hạt cà phê mang hương vị riêng. Sau hơn 10 năm gắn bó, kiên trì chăm sóc, người trồng cà phê ở Quài Tở đã đón nhiều mùa quả ngọt.

Nhận thấy tiềm năng đó, người dân không còn trồng cà phê theo kiểu tự phát, mà từng bước chuyển sang sản xuất có định hướng. Điển hình là sự ra đời của Hợp tác xã cà phê Pha Đin đầu năm 2024. Từ 7 thành viên ban đầu, đến nay hợp tác xã đã phát triển lên 15 thành viên, đóng vai trò cầu nối giữa người trồng với thị trường.

Là người hiểu rõ giá trị cây cà phê, anh Sùng A Dia, Giám đốc Hợp tác xã cà phê Pha Đin chia sẻ: Cùng với đầu tư hệ thống máy chế biến, chúng tôi hướng dẫn bà con sản xuất theo quy trình hữu cơ, kiểm soát chất lượng từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch. Khi chất lượng được đảm bảo, cà phê Quài Tở không chỉ bán được giá hơn mà còn từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Cùng với đó, chính quyền địa phương cũng đang đẩy mạnh tái cơ cấu nông nghiệp theo hướng bền vững. Cuối năm 2025 và đầu năm 2026, với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân, xã Quài Tở đã đăng ký trồng mới gần 500ha cà phê, nâng tổng diện tích cà phê toàn xã lên hơn 1.600ha. Những con số ấy không chỉ phản ánh sự phát triển về quy mô, mà còn cho thấy quyết tâm lớn trong việc xây dựng vùng sản xuất hàng hóa tập trung. Song hành với phát triển kinh tế là mục tiêu bảo vệ môi trường, nâng tỷ lệ che phủ rừng, hướng tới một nền nông nghiệp xanh, bền vững.

Ông Giàng A Dế, Bí thư Đảng ủy xã Quài Tở cho biết: Nghị quyết số 12 của Ban Chấp hành Đảng bộ xã về đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, liên doanh, liên kết và phát triển bền vững giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035 đã đặt mục tiêu phát triển 2.600ha cà phê và 2.000ha mắc ca trên địa bàn. Hai loại cây trồng này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường sinh thái mà còn tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho nhân dân, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Những ngày đầu tháng 4 vừa qua, cùng với nhiều địa phương trong tỉnh, Quài Tở đã huy động hơn 2.300 người, trong đó hơn 2.000 người dân trực tiếp tham gia Lễ Phát động trồng cà phê, mắc ca và thử nghiệm mô hình phát triển kinh tế không gian tầm thấp năm 2026. Giữa nắng gió vùng cao, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng nhịp cuốc, nhịp xẻng, tạo nên không khí lao động sôi nổi. Đó không chỉ là sự khởi đầu của những diện tích mới, mà còn thể hiện ở sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân.

Từ những gốc cà phê nhỏ bé ngày nào, Quài Tở hôm nay đang từng bước viết nên câu chuyện đổi thay của mình. Màu đỏ của những mùa quả chín không chỉ là màu của no ấm, mà còn là sắc màu của niềm tin, của hy vọng về một tương lai bền vững nơi vùng cao này.