Hiện nay, việc di chuyển từ TP. Hà Nội lên tỉnh Điện Biên chủ yếu thông qua quốc lộ 6 và quốc lộ 279; đó là 2 tuyến đường đèo dốc, tiềm ẩn nhiều nguy hiểm. Chính vì vậy, việc đầu tư tuyến Cao tốc Sơn La - Điện Biên - Tây Trang được xem là giải pháp căn cơ nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” hạ tầng giao thông, đồng thời nâng cao năng lực vận tải và khả năng cạnh tranh của khu vực.

Để lựa chọn phương án tuyến tối ưu, các cơ quan chức năng đã nghiên cứu, so sánh tổng thể 3 phương án khác nhau. Trong đó, phương án được lựa chọn có hướng tuyến từ xã Mường Lạn - xã Mường Ảng - xã Mường Phăng - phường Điện Biên Phủ - phường Mường Thanh với chiều dài 48,3km, tổng mức đầu tư khoảng 23.252 tỷ đồng được đánh giá là phù hợp nhất vì đảm bảo yếu tố kinh tế - kỹ thuật và tối ưu khả năng kết nối các vùng động lực phát triển.

Ông Bùi Thanh Hiếu, Trưởng phòng Kế hoạch - Tài chính (Sở Xây dựng) cho biết: Chúng tôi phải nghiên cứu rất nhiều phương án tuyến khác nhau, sau đó so sánh một cách toàn diện. Phương án 3 theo hướng từ điểm giáp ranh giữa 2 tỉnh Điện Biên và Sơn La qua các xã: Xa Dung, Na Son, Pu Nhi về phường Điện Biên Phủ, có chiều dài trên địa phận tỉnh Điện Biên ngắn nhất nhưng lại đi qua nhiều dãy núi cao, dẫn đến chiều dài hầm lớn, chi phí xây dựng cao cũng như khó khăn về kỹ thuật trong quá trình xây dựng và vận hành. Phương án 2 từ xã Mường Lạn sang xã Pu Nhi đến phường Điện Biên Phủ phát sinh nhiều tuyến nhánh kết nối, làm tăng chi phí. Vì vậy, phương án hướng tuyến từ xã Mường Lạn - xã Mường Ảng - xã Mường Phăng - phường Điện Biên Phủ - phường Mường Thanh được lựa chọn là tối ưu khi đảm bảo cân bằng giữa chi phí, kỹ thuật và khả năng kết nối phát triển kinh tế.

Theo ông Hiếu, việc bố trí các nút giao được nghiên cứu, tính toán kỹ lưỡng nhằm bảo đảm hiệu quả khai thác cao nhất, tăng cường tính kết nối liên vùng và đáp ứng yêu cầu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Các vị trí nút giao tại khu vực Mường Phăng, Mường Ảng và Búng Lao được lựa chọn trên cơ sở vai trò là các trung tâm kinh tế, du lịch hoặc các điểm kết nối giao thông quan trọng trong khu vực.

“Đơn cử như tại xã Mường Phăng, bắt buộc phải có nút giao để du khách từ dưới xuôi hoặc từ tỉnh Sơn La lên Điện Biên có thể tiếp cận trực tiếp khu di tích lịch sử mà không cần đến phường Điện Biên Phủ rồi ngược lên. Hay tại xã Mường Ảng theo định hướng trở thành khu vực phát triển công nghiệp, việc kết nối rất cần thiết nên cần nghiên cứu bố trí nút giao trên địa bàn cho phù hợp nhất” ông Hiếu chia sẻ.

Trên cơ sở các nghiên cứu, đánh giá của cơ quan chuyên môn, tại kỳ họp thứ 28, HĐND tỉnh Điện Biên khóa XV đã thông qua chủ trương đầu tư dự án giai đoạn 1 với 100% đại biểu tán thành. Dự án có quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh, tổng mức đầu tư khoảng 23.252 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước, trong đó phần lớn là vốn Trung ương. Thời gian thực hiện dự kiến từ năm 2026 đến 2030.

Sau khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ kết nối trực tiếp với nhiều khu vực trọng điểm như: Sân bay Điện Biên Phủ, khu trung tâm hành chính, các khu công nghiệp và điểm du lịch nổi bật. Đặc biệt là các khu du lịch nghỉ dưỡng đã được quy hoạch như: Khu du lịch quốc gia Điện Biên Phủ - Pá Khoang; tổ hợp cáp treo kết hợp khu văn hóa phục vụ công cộng Điện Biên Phủ tại xã Mường Phăng...

Dự kiến, tuyến cao tốc sẽ đi qua các bản trên địa bàn xã Mường Phăng như: Co Luống, Co Mận, Trung Tâm, Bua, Đông Mệt, Co Thón... tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đi lại; đồng thời cũng mở ra cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.

Ông Trần Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Phăng chia sẻ: “Việc lựa chọn hướng tuyến đã được tỉnh và các cơ quan chức năng tính toán rất kỹ nhằm tạo điều kiện tốt nhất cho phát triển kinh tế - xã hội. Cao tốc đi qua những khu vực có tiềm năng du lịch như Mường Phăng sẽ giúp địa phương thu hút thêm du khách. Trong thời gian tới, chúng tôi sẽ tập trung phát triển các dịch vụ, nhất là hệ thống lưu trú để giữ chân du khách lâu hơn”.

Là dự án đường cao tốc đầu tiên được triển khai trên địa bàn, tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Cửa khẩu Tây Trang (giai đoạn 1) đang nhận được nhiều kỳ vọng từ cán bộ và nhân dân tỉnh Điện Biên về khả năng mở rộng kết nối vùng. Khi hoàn thành, dự án tạo nền tảng hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, kết nối hiệu quả Điện Biên với TP. Hà Nội và các tỉnh như: Sơn La, Phú Thọ. Từ đó, mở ra cơ hội giao thương, thu hút đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo bền vững và tăng cường bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực Tây Bắc.

Hiện nay, Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cà phê Việt Bắc đã xây dựng vùng nguyên liệu cà phê theo hướng bền vững tại các xã: Mường Ảng, Tuần Giáo, Quài Tở, Mường Lạn, Nà Tấu... Tuy nhiên, chặng đường dài với nhiều đèo dốc khiến việc vận chuyển nguyên liệu gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, việc đầu tư tuyến cao tốc Sơn La - Điện Biên - Tây Trang được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Ông Vương Bá Trung, Phó Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Cà phê Việt Bắc cho biết: Khi tuyến cao tốc được đầu tư, thời gian vận chuyển nguyên liệu và hàng hóa sẽ rút ngắn đáng kể, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, nâng cao giá trị sản xuất. Đây là điều kiện rất quan trọng để chúng tôi mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời gian tới.

Việc triển khai Cao tốc Sơn La - Điện Biên - Tây Trang được kỳ vọng sẽ tháo gỡ điểm nghẽn về hạ tầng, tạo tiền đề để các tỉnh: Sơn La, Điện Biên thúc đẩy giảm nghèo bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, nông nghiệp, đồng thời củng cố vững chắc thế trận quốc phòng, an ninh khu vực biên giới.