Những ngày đầu tháng 7, tại bản Pu Lau (xã Mường Nhà) từng xe tải nối nhau vào thu mua dứa mật. Không còn cảnh người dân thấp thỏm chờ đợi thương lái hay lo dứa chín rộ nhưng tiêu thụ chậm như trước đây. Năm nay, người trồng dứa yên tâm hơn bởi phía sau họ đã có HTX đứng ra bao tiêu sản phẩm, đồng hành từ khâu sản xuất đến tiêu thụ.

Hiện nay, xã Mường Nhà có gần 300ha dứa mật. Khi quy mô sản xuất ngày càng lớn, bài toán tiêu thụ cũng dần bộc lộ những khó khăn. Nếu trước đây diện tích nhỏ, sản lượng ít, thu hoạch đến đâu bán hết đến đó thì khi mở rộng diện tích trồng việc tiêu thụ phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái khiến người dân thường xuyên đối mặt với nỗi lo “được mùa mất giá”.

Để tháo gỡ nút thắt này, năm 2022, HTX Dứa mật Pu Lau thành lập và xây dựng chuỗi liên kết sản xuất trên quy mô gần 300ha. HTX thu mua toàn bộ sản phẩm vùng liên kết và hướng dẫn người dân quy trình sản xuất an toàn, thống nhất kỹ thuật chăm sóc, thu hoạch, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Ông Thào A Giàng, Giám đốc HTX Dứa mật Pu Lau, xã Mường Nhà cho biết: “Liên kết sản xuất là sự đồng hành cùng người dân từ khâu lựa chọn giống, chăm sóc, thu hoạch đến tiêu thụ. Khi chất lượng sản phẩm được bảo đảm thì giá trị quả dứa cũng được nâng lên, tạo lợi ích cho cả người sản xuất và đơn vị tiêu thụ”.

Là thành viên HTX Dứa mật Pu Lau, gia đình anh Vàng A Ly có 5ha dứa mật kinh doanh được bao tiêu sản phẩm. Anh Ly cho biết: “Trước đây gia đình phải tự tìm nơi tiêu thụ, có năm dứa chín rộ nhưng bán rất chậm. Từ khi tham gia HTX, sản phẩm được bao tiêu toàn bộ, người dân chỉ tập trung chăm sóc để nâng cao chất lượng. Đầu ra ổn định nên nhiều hộ mạnh dạn mở rộng diện tích, nâng cao thu nhập”.

Nhiều năm qua, 2 xã Sính Phình và Sín Chải dù có diện tích chè cổ thụ và chè chất lượng cao khá lớn, tuy nhiên hoạt động sản xuất còn manh mún, chất lượng nguyên liệu không đồng đều nên giá trị sản phẩm chưa tương xứng với tiềm năng. Để khắc phục những hạn chế đó, Công ty TNHH Hương Linh tỉnh Điện Biên đã xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm trên địa bàn 2 xã.

Doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua 100% sản lượng chè của người dân và phối hợp hướng dẫn quy trình chăm sóc, thu hái đúng kỹ thuật nhằm bảo đảm chất lượng nguyên liệu đầu vào. Toàn bộ quy trình chế biến trên dây chuyền hiện đại, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm. Chị Nguyễn Mỹ Linh, Giám đốc Công ty TNHH Hương Linh tỉnh cho biết: “Liên kết giữa doanh nghiệp và người dân đã tạo nên chuỗi giá trị khép kín, trong đó mỗi mắt xích đều có trách nhiệm và quyền lợi rõ ràng. Người dân có đầu ra ổn định, doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu chất lượng, còn sản phẩm chè ngày càng khẳng định chỗ đứng trên thị trường”.

Từ những mô hình liên kết quy mô nhỏ, tỉnh Điện Biên đang hướng đến những chuỗi giá trị lớn hơn với sự tham gia của các doanh nghiệp đầu tàu trong lĩnh vực nông nghiệp. Hiện nay, Tập đoàn TH triển khai dự án phát triển hơn 18.000ha mắc ca, trong đó vùng lõi khoảng 4.000ha và vùng liên kết gần 14.000ha tại khu vực các xã thuộc huyện Tuần Giáo cũ. Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, doanh nghiệp cũng đề xuất đầu tư nhà máy chế biến mắc ca tại xã Tuần Giáo nhằm hình thành trung tâm thu mua, sơ chế và chế biến, góp phần hoàn thiện chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ.

Theo ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn TH, phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới không thể tiếp tục dựa vào sản xuất nhỏ lẻ mà phải chuyển sang mô hình ứng dụng công nghệ cao, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị. Trong quá trình triển khai, chúng tôi đặc biệt coi trọng mô hình hợp tác với người dân thông qua các HTX, tổ hợp tác. Điều quan trọng nhất là xây dựng được hệ sinh thái phát triển cùng có lợi, trong đó doanh nghiệp, người dân và địa phương cùng tham gia tạo ra giá trị bền vững cho ngành hàng mắc ca Điện Biên.

Thực tế cho thấy, liên kết không đơn thuần là giải pháp tiêu thụ sản phẩm mà đã trở thành phương thức tổ chức sản xuất hiện đại. Trong chuỗi liên kết ấy, người nông dân không còn sản xuất đơn lẻ mà trở thành một mắt xích; HTX làm cầu nối tổ chức sản xuất; doanh nghiệp đầu tư vốn, công nghệ, chế biến và mở rộng thị trường; Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua cơ chế, chính sách hỗ trợ.

Đến nay, toàn tỉnh đã hỗ trợ trên 240 dự án liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản với tổng kinh phí hơn 282 tỷ đồng. Các mô hình liên kết ngày càng đa dạng, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như lúa gạo, rau màu, cà phê, chè, cây ăn quả, mắc ca và chăn nuôi. Qua đó từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản. Thực tế cho thấy, các mô hình liên kết giúp giảm chi phí sản xuất từ 10 - 15%, năng suất tăng 15 - 25%, lợi nhuận trên cùng đơn vị diện tích cũng tăng đáng kể.

Bà Chu Thị Thanh Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm là giải pháp quan trọng để cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Thời gian tới, ngành sẽ tiếp tục tham mưu triển khai các chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi liên kết, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong sản xuất, truy xuất nguồn gốc, quảng bá sản phẩm.

Trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp ngày càng chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, yêu cầu của thị trường và sự cạnh tranh ngày càng lớn, liên kết sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm được xem là giải pháp căn cơ để nâng cao giá trị nông sản và phát triển nông nghiệp Điện Biên bền vững.