Những ngày này, tại nhiều địa phương trong tỉnh, không khí chuẩn bị cho vụ trồng mới cà phê, mắc ca diễn ra khẩn trương. Từ vùng sản xuất trọng điểm đến khu vực mở rộng diện tích, người dân tích cực cải tạo đất, đào hố, chuẩn bị vật tư và chủ động nguồn cây giống, bảo đảm cả về số lượng, chất lượng, sẵn sàng bước vào niên vụ mới.

Theo thông tin của Sở Nông nghiệp và Môi trường, về nguồn cây giống, đối với cà phê, diện tích gieo ươm đã đạt 6.007,39ha, tương đương 101,3% kế hoạch. Ngoài ra, lượng cây giống hiện có tại các doanh nghiệp, hợp tác xã có thể cung ứng cho khoảng 1.513ha. Dù vậy, hiện vẫn còn 12 xã chưa chủ động được nguồn giống với tổng diện tích khoảng 1.390ha. Trong khi đó, tổng nguồn cung còn lại ước khoảng 1.590,3ha (chưa kể lượng gieo ươm nhỏ lẻ trong dân), cho thấy nếu có sự điều tiết, luân chuyển hợp lý giữa các địa phương, nguồn giống vẫn có khả năng đáp ứng nhu cầu.

Đối với cây mắc ca, nguồn cung giống trong tỉnh còn hạn chế. Hiện, toàn tỉnh có 3 đơn vị sản xuất giống với khoảng 16.000 cây. Với nguồn cung mắc ca đang có không đủ đáp ứng nhu cầu theo kế hoạch. Hiện nay, các doanh nghiệp chủ động liên kết, nhập giống từ các tỉnh như Đắk Lắk, Quảng Ngãi, Lào Cai… với tổng số hàng trăm nghìn cây mắc ca. Để hoàn thành mục tiêu, toàn tỉnh cần khoảng 857.260 cây giống mắc ca, do đó việc huy động nguồn giống từ cả trong và ngoài tỉnh là giải pháp tất yếu trong thời điểm hiện nay.

Thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035, ngay từ đầu năm, các địa phương chủ động rà soát, đánh giá quỹ đất có khả năng mở rộng diện tích cà phê; đồng thời tổ chức cho người dân đăng ký nhu cầu trồng mới. Trên cơ sở đó, các xã tổng hợp, tính toán nhu cầu cây giống bảo đảm phục vụ sản xuất, tổ chức gieo ươm, chăm sóc, đóng bầu và cấp phát cho các hộ dân thuộc diện được hỗ trợ, sẵn sàng cho vụ trồng mới.

Năm 2026, xã Tủa Thàng đặt mục tiêu chuyển đổi khoảng 100ha đất nương sang trồng cà phê. Tuy nhiên, đến nay, toàn xã đã có gần 1.000 hộ dân tại 6 thôn gồm: Tủa Thàng, Phi Giàng 1, Phi Giàng 2, Hồng Ngài, Làng Vùa và Tà Huổi Tráng đăng ký trồng với tổng diện tích 221ha, vượt 121ha so với kế hoạch đề ra.

Để chủ động nguồn cây giống, xã Tủa Thàng lựa chọn phương án mua hạt và hướng dẫn người dân tự gieo ươm tại chỗ. UBND xã đã tổ chức đoàn công tác đi tham quan, học tập kinh nghiệm trồng, chăm sóc cà phê tại các xã Quài Tở, Tuần Giáo. Trên cơ sở đó, địa phương triển khai mô hình gieo hạt, ươm cây ngay tại địa bàn; nguồn hạt giống được lấy từ vườn cây đầu dòng tại xã Quài Tở. Ông Phạm Quang Long, Chủ tịch UBND xã Tủa Thàng cho biết: “Để bảo đảm hiệu quả gieo ươm, UBND xã phối hợp với Hợp tác xã Cà phê Pha Đin (xã Quài Tở) hướng dẫn người dân từ khâu làm đất, xử lý hạt, gieo ươm đến đóng bầu, chăm sóc cây giống. Cán bộ nông nghiệp thường xuyên bám cơ sở, kịp thời hỗ trợ kỹ thuật cho bà con. Đến nay, công tác gieo ươm cơ bản hoàn thành, dự kiến đáp ứng đủ nhu cầu cây giống phục vụ chuyển đổi cây trồng trong năm 2026”.

Mục tiêu trồng mới 500ha cà phê, với quyết tâm cao, ngay từ đầu tháng 12/2025, xã Mường Chà đã ra quân xây dựng vườn ươm, tổ chức sản xuất cây giống để cung cấp cho hơn 450 hộ dân. Ông Vàng A Chính, Bí thư Đảng ủy xã Mường Chà cho biết: “Ngay từ đầu năm, xã đã chủ động ươm khoảng 2,7 triệu cây giống cà phê. Đến nay, cây giống sinh trưởng tốt, sẵn sàng cấp phát cho người dân khi bước vào vụ trồng”.

Song song với sự chủ động của các địa phương, các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất, cung ứng cây giống cũng tăng tốc chăm sóc vườn ươm, bảo đảm cây giống sinh trưởng tốt, đáp ứng kịp thời nhu cầu xuống giống theo khung thời vụ.

Từ tháng 9/2025, nắm bắt chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh, trọng tâm là chuyển đổi cây trồng trên nương sang các loại cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao như cà phê, mắc ca, Công ty Cổ phần Mường Thanh Green đã sớm chuẩn bị mặt bằng, chủ động nguồn hạt và triển khai gieo ươm cây giống phục vụ mùa trồng cà phê, mắc ca năm 2026. Đến nay, trên diện tích gần 6ha, đơn vị đã ươm 7,1 triệu cây cà phê, 1,5 triệu cây sa nhân và liên kết cung ứng khoảng 500.000 cây giống mắc ca.

Ông Quản Bá Tới, Giám đốc Công ty Cổ phần Mường Thanh Green cho biết: Toàn bộ hạt giống cà phê đều được tuyển chọn từ vườn cây đầu dòng tại những vùng trọng điểm như Quài Tở, Tuần Giáo. Hiện doanh nghiệp đã ký kết, cung ứng đủ cây giống chất lượng cho các xã: Na Son, Nậm Kè, Mường Nhé, Sáng Nhè, Nậm Nèn, Phình Giàng với tổng diện tích hàng nghìn hecta. Cây giống tại các vườn ươm sinh trưởng ổn định; đơn vị cam kết cung ứng đủ số lượng, bảo đảm chất lượng theo hợp đồng đã ký, đồng thời đáp ứng thêm nhu cầu của người dân trên địa bàn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, năm nay, tỉnh Điện Biên dự kiến trồng mới 5.930ha cà phê. Tuy nhiên, đến nay, tổng diện tích đăng ký đã tăng lên 12.935,8ha, đạt 218,4% kế hoạch; nhiều địa phương vượt chỉ tiêu như: Núa Ngam, Mường Nhà, Mường Ảng, Nà Tấu, Mường Mùn, Chiềng Sinh… Sự gia tăng đột biến diện tích trồng mới khiến việc bảo đảm nguồn cây giống cho phần diện tích ngoài kế hoạch gặp không ít khó khăn. Thực tế tiềm ẩn nguy cơ một bộ phận người dân vì thiếu thông tin hoặc tâm lý ham rẻ lựa chọn giống kém chất lượng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, hiệu quả sản xuất.

Trước tình hình đó, ngành nông nghiệp đã tăng cường hướng dẫn kỹ thuật cho các cơ sở sản xuất giống, kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình từ tuyển chọn cây đầu dòng, thu hái, xử lý hạt, gieo ươm đến chăm sóc, xuất vườn. Công tác kiểm tra, giám sát được đẩy mạnh nhằm kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm trong sản xuất, kinh doanh giống cây trồng. Các địa phương tích cực tuyên truyền, khuyến cáo người dân lựa chọn cây giống tại các cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm năng suất và hiệu quả sản xuất.

Việc đảm bảo đủ số lượng, chất lượng cây giống là yêu cầu trước mắt của mỗi vụ trồng, vừa mang ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển lâu dài của ngành cà phê, mắc ca trên địa bàn tỉnh. Khi nguồn giống được kiểm soát chặt chẽ, người dân yên tâm đầu tư sản xuất, đồng thời năng suất, chất lượng nông sản được nâng cao, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh.