ĐBP - Điện Biên thực hiện cơ cấu lại cây trồng, xác định mở rộng diện tích cây cà phê, mắc ca, cây ăn quả là hướng chủ lực phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. Đây là nội dung Nghị quyết Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2035.

Sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh những năm qua vốn tập trung cây lúa, rau màu ở khu vực lòng chảo Mường Thanh và một số loại cây trồng khác. Cây trồng theo hướng tự phát, diện tích manh mún, nhỏ lẻ, sản lượng không cao trong khi chưa quan tâm đầu tư chế biến nông sản nên sản xuất nông nghiệp chưa mang lại hiệu quả cao. Thực tế, Điện Biên có điều kiện, tiềm năng phát triển nông nghiệp bền vững với diện tích đất dành cho sản xuất nông, lâm nghiệp chiếm trên 90%; thổ nhưỡng, khí hậu đặc thù từng vùng, địa phương phù hợp tạo nông sản sạch, chất lượng. Để khai thác tiềm năng, nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, tỉnh cần có giải pháp chiến lược, xác định cây trồng chủ lực, quy hoạch vùng sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hút doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến nông sản tại địa phương.

Trên cơ sở các mô hình sản xuất nông nghiệp, chuyển đổi cây trồng đã triển khai tại các địa phương trong tỉnh, Đảng bộ, chính quyền tỉnh đã chỉ đạo rà soát, điều chỉnh cơ cấu cây trồng theo hướng giảm diện tích cây trồng kém hiệu quả, mở rộng các loại cây có giá trị kinh tế cao, phù hợp với nhu cầu thị trường. Việc phát triển diện tích trồng cà phê Arabica khu vực Mường Ảng, mắc ca địa bàn Tuần Giáo, dứa mật Pu Lau... đã và đang mang lại giá trị kinh tế cao. Từ hiệu quả thực tế, tỉnh xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng, lấy mắc ca, cà phê, cây ăn quả là những cây trồng chủ lực phát triển nông nghiệp xanh, bền vững.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XV xác định mục tiêu phấn đấu đưa diện tích cây cà phê toàn tỉnh lên 20.000ha vào năm 2030. Diện tích cà phê toàn tỉnh hiện khoảng 6.000ha tập trung tại Búng Lao, Mường Ảng, Tuần Giáo, Quài Tở. Cây mắc ca được trồng nhiều khu vực Tuần Giáo, Mường Mùn và nay mở rộng diện tích tới nhiều xã trong tỉnh bởi phù hợp điều kiện, thổ nhưỡng, khí hậu. Đến nay, diện tích mắc ca toàn tỉnh đạt 10.632ha, hướng tới nâng diện tích lên 60.000ha, tập trung trồng thành vùng, thuận lợi cho công tác chăm sóc, thu hoạch, chế biến. Với cây dứa được trồng nhiều trên đất nương ở xã Na Sang, Mường Nhà... mang lại hiệu quả kinh tế cao khi tới mùa thu hoạch, thương lái vào tận đồi thu mua.

Tận dụng lợi thế phù hợp các loại cây trồng chủ lực, năm 2025, toàn tỉnh đã chuyển đổi gần 950ha đất lúa sang cây trồng khác, trong đó hơn 440ha chuyển sang cây lâu năm có giá trị kinh tế cao. Tỉnh thực hiện trồng mới gần 3.400ha cà phê, trên 2.000ha mắc ca, duy trì sản xuất ổn định hơn 630ha chè và 4.160ha cây ăn quả. Theo kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa, năm 2026 toàn tỉnh sẽ chuyển đổi 1.561ha đất chuyên trồng lúa và lúa nương sang trồng cây hàng năm và cây lâu năm; trong đó cà phê và mắc ca là cây trồng chủ lực.

Phân tích điều kiện sản xuất và giá trị kinh tế cho thấy, cây mắc ca, cà phê và cây ăn quả phù hợp để tỉnh đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững. Giải pháp chiến lược của tỉnh là chuyển đổi những vùng đất bạc màu, đất nương sang trồng cà phê đồng thời trồng xen canh cây mắc ca để tối ưu hóa hiệu quả. Mắc ca và cà phê đều là cây trồng dài ngày, dễ trồng, không mất nhiều công chăm sóc; hàng năm bón phân 2 - 3 lần và dọn cỏ, cây có thể phát triển bình thường, người dân không vất vả như các cây trồng khác. Khu vực xã Búng Lao, Mường Ảng, Quài Tở là vùng trọng điểm cà phê của tỉnh, mang lại thu nhập cao, phát triển kinh tế gia đình, tạo việc làm cho lao động ngay tại địa phương. Đơn cử, xã Búng Lao có gần 1.000ha cây cà phê, mỗi năm thu hoạch khoảng 8.500 tấn cà phê. Trên địa bàn xã có Nhà máy chế biến cà phê Việt Bắc với quy mô, công suất tiêu thụ từ 250 - 300 tấn quả tươi/ngày đêm, góp phần nâng cao giá trị, sức cạnh tranh và thu nhập cho người trồng cà phê. Tại xã Mường Mùn phát triển hai loại cây trồng chủ lực là mắc ca và cà phê với 870ha mắc ca và trên 360ha cà phê. Người dân tại địa phương có thể tăng thu nhập từ thu hái thuê cà phê, mắc ca hay chăm sóc vườn cây...

Bằng hiệu quả thực tế, tỉnh yêu cầu cả hệ thống chính trị vào cuộc tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cây trồng, tuân thủ quy trình canh tác cây mắc ca, cà phê theo đúng hướng dẫn. Với sự vào cuộc của chính quyền, đoàn thể, tư duy, nhận thức về sản xuất, chuyển đổi cây trồng của nhân dân có sự thay đổi rõ nét. Từ sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, bà con đã chuyển hướng tham gia các mô hình liên kết cùng hợp tác xã, tuân thủ quy trình sản xuất theo chuỗi giá trị, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị nông sản.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu địa phương đã và đang minh chứng là giải pháp chiến lược, tạo động lực để Điện Biên phát triển nông nghiệp xanh, bền vững thời gian tới.