Tính đến tháng 7/2026, diện tích rừng toàn tỉnh đạt hơn 436.000ha, tỷ lệ che phủ rừng đạt 45,7%. Trong đó, rừng tự nhiên hơn 427.758ha, chiếm 98,41%. Với lợi thế đó, Điện Biên được xác định có dư địa lớn để phát triển các dự án tín chỉ carbon, nhất là REDD+ (cơ chế quốc tế nhằm giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc chống mất rừng và suy thoái rừng ở các nước đang phát triển) và các mô hình nông - lâm kết hợp gắn với trồng mắcca, cà phê.

Để tham gia thị trường tín chỉ carbon, tỉnh đang định hướng xây dựng cơ sở dữ liệu carbon rừng, triển khai dự án thí điểm và từng bước hình thành thị trường tín chỉ carbon rừng, qua đó chuyển giá trị sinh thái của rừng thành nguồn lực phục vụ bảo vệ rừng, cải thiện sinh kế và phát triển kinh tế xanh.

Tại Hội thảo “Thị trường tín chỉ carbon rừng và cơ hội với Điện Biên” do Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh phối hợp với Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam và Forest Trends tổ chức ngày 8/8 vừa qua, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lê Xuân Cảnh cho biết: Việc phát triển tín chỉ carbon không chỉ đơn thuần là tạo ra một loại hàng hóa mới mà còn là cơ hội chuyển hóa giá trị sinh thái của rừng thành nguồn lực tài chính phục vụ phát triển bền vững. Nguồn thu từ tín chỉ carbon có thể được tái đầu tư cho bảo vệ rừng, phục hồi rừng tự nhiên, nâng cao năng lực quản lý tài nguyên; đồng thời hỗ trợ người dân cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Tại hội nghị, ông Trần Lâm Đồng, Phó Giám đốc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam cho rằng, Điện Biên có rừng tự nhiên lớn và là một trong 6 địa phương tham gia Dự án REDD+ được Quỹ Khí hậu xanh phê duyệt ngày 26/3/2026, với sự hỗ trợ của JICA. Đây là nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục xây dựng văn kiện dự án ở cấp địa phương, xác định phạm vi rừng, mức tham chiếu và ranh giới thực hiện.

Cũng theo ông Trần Lâm Đồng, trong giai đoạn đầu, Điện Biên nên ưu tiên REDD+ cùng AFP, tức canh tác nông - lâm kết hợp và cây phân tán. Các phương thức như trồng rừng mới, xúc tiến tái sinh và nuôi dưỡng, làm giàu rừng tự nhiên có thể được nghiên cứu ở giai đoạn tiếp theo. AFP cũng được xem là hướng phù hợp với điều kiện sản xuất của Điện Biên. Trong đó, mắc ca và cà phê có thể trở thành những cây trồng quan trọng trong các mô hình vừa tạo sinh kế, vừa tăng khả năng hấp thụ carbon.

Điện Biên định hướng mở rộng diện tích mắc ca lên khoảng 40.000ha vào năm 2030. Nếu được quy hoạch và phát triển bền vững, mắc ca không chỉ góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, tạo sản phẩm hàng hóa mà còn có thể kết hợp với các nguồn lợi từ dịch vụ môi trường rừng và tín chỉ carbon. Khi vừa tạo ra sản phẩm nông nghiệp, vừa gia tăng khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon, những mô hình này có thể tạo thêm giá trị cho người sản xuất.

Tuy nhiên, hiện tỉnh chưa có số liệu công bố chi tiết về trạng thái rừng tự nhiên theo các nhóm giàu, trung bình, nghèo, nghèo kiệt, phục hồi. Đây là cơ sở quan trọng để xác định mức tham chiếu cho REDD+ và phương thức nuôi dưỡng, làm giàu rừng tự nhiên. Đối với các mô hình AFP, một phần diện tích mắc ca, cà phê hiện được trồng trên đất quy hoạch rừng phòng hộ, rừng sản xuất chưa được cấp quyền sử dụng đất ổn định. Vì vậy, việc rà soát, xử lý chồng lấn giữa quy hoạch rừng với diện tích cây lâu năm, hoàn thiện hồ sơ giao đất, giao rừng là yêu cầu quan trọng trước khi xây dựng dự án.

Một dự án carbon không chỉ cần diện tích rừng lớn mà còn phải chứng minh được quyền sử dụng hợp pháp đối với đất và rừng, có ranh giới rõ ràng trên bản đồ, dữ liệu carbon đầy đủ, chính xác, nhất quán và minh bạch. Từ yêu cầu đó, tỉnh xác định trọng tâm là rà soát, điều tra bổ sung hiện trạng rừng, nhất là rừng tự nhiên nghèo và nghèo kiệt; xác định quỹ đất trống, đồi núi trọc; khoanh vùng ưu tiên cho từng loại hình dự án; xử lý chồng lấn giữa quy hoạch rừng với diện tích mắc ca, cà phê và hoàn thiện hồ sơ giao đất, giao rừng.

Theo định hướng, giai đoạn 2026 - 2027 sẽ tập trung xây dựng Đề án, hoàn thiện dữ liệu nền và triển khai các dự án thí điểm. Giai đoạn 2028 - 2030 đăng ký các dự án chính thức theo tiêu chuẩn quốc gia và thủ tục hành chính. Trước mắt, dự án REDD+ được xác định là hướng có thể tận dụng nền tảng đã có. Song song với REDD+, tỉnh nghiên cứu thí điểm AFP tại các vùng mắc ca, cà phê tập trung. Các mô hình cần gắn với hoàn thiện hồ sơ đất đai, tổ chức liên kết giữa các chủ rừng và thiết kế mô hình sản xuất đáp ứng yêu cầu về tín chỉ carbon.

Về lâu dài, các mục tiêu phát triển lâm nghiệp và nông nghiệp của tỉnh tiếp tục mở rộng dư địa cho thị trường carbon. Đến năm 2030, Điện Biên đặt mục tiêu trồng mới 1.000ha rừng tập trung, khoanh nuôi tái sinh gần 52.000ha rừng tự nhiên, nâng tỷ lệ che phủ rừng lên khoảng 47%, phát triển khoảng 1.000ha cây dược liệu... Nếu được triển khai đồng bộ, những mục tiêu này sẽ tạo sự kết nối giữa bảo vệ rừng, phát triển nông nghiệp, cải thiện sinh kế và giảm phát thải. Khi đó, tín chỉ carbon không chỉ là một loại hàng hóa mới mà có thể trở thành động lực thúc đẩy người dân, cộng đồng và các chủ rừng quan tâm hơn đến việc giữ rừng, phục hồi rừng và ứng phó với biến đổi khí hậu.