Là bản có diện tích thảo quả lớn nhất xã Quài Tở với gần 50ha, Ten Hon hiện có hơn 97% hộ dân tham gia trồng loại cây dược liệu. Dưới những tán rừng già, thảo quả, sa nhân đang trở thành nguồn thu nhập của nhiều gia đình.
Gia đình anh Mùa Sua Thào, bản Ten Hon, duy trì gần 2ha thảo quả. Mỗi năm gia đình anh thu trung bình khoảng 100 triệu đồng từ bán thảo quả. Đến mùa thu hoạch, thương lái lên tận bản thu mua nên người dân yên tâm sản xuất. Tận dụng diện tích rừng được giao quản lý, bảo vệ, gia đình anh trồng thêm sa nhân xanh dưới tán rừng để nâng cao hiệu quả kinh tế. Theo anh Thào, có thu nhập từ rừng thì người dân càng có trách nhiệm bảo vệ rừng, bởi đây chính là điều kiện để cây dược liệu phát triển.
Thực tế tại Quài Tở cho thấy, cây dược liệu đang góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ năm 2022, một doanh nghiệp trên địa bàn xã Tuần Giáo liên kết với người dân bản Ten Hon trồng thử nghiệm 2.000 cây sâm Ngọc Linh. Sau hơn 4 năm, cây sinh trưởng tốt, thích nghi với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Đến nay, Quài Tở đã hình thành 83,5ha thảo quả, 85ha hồi, gần 70ha sa nhân và 3,3ha sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu trồng dưới tán rừng.
Ông Lầu A Sính, Phó Chủ tịch UBND xã Quài Tở cho biết: Địa phương xác định phát triển dược liệu dưới tán rừng phải gắn với quản lý, bảo vệ rừng. Bởi cây dược liệu chỉ phát triển khi hệ sinh thái tự nhiên được bảo vệ; bảo vệ rừng cũng chính là bảo vệ sinh kế lâu dài của người dân.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường: Điện Biên có diện tích tự nhiên 954.126ha, trong đó đất quy hoạch cho phát triển lâm nghiệp 592.269ha, chiếm 62,03%. Năm 2025, diện tích đất có rừng đạt 434.647,57ha, tỷ lệ che phủ rừng 45,52%. Đáng chú ý, rừng tự nhiên chiếm 98,4%, tương đương 427.758,14ha. Diện tích rừng ở độ cao trên 1.200m khoảng 71.000ha, trên 1.500m khoảng 14.100ha. Đây là điều kiện thuận lợi để Điện Biên phát triển nhiều loài dược liệu có giá trị. Kết quả điều tra, khảo sát thực địa của ngành chuyên môn ghi nhận sự phân bố tự nhiên của nhiều loài dược liệu quý, hiếm.
Tại Sín Thầu, Mường Nhé, Nậm Kè phát hiện sâm Lai Châu, sâm Vũ Diệp, thất diệp nhất chi hoa, tam thất... Trong khi đó, khu vực Núa Ngam, Mường Nhà, Pú Nhung, Chiềng Sinh, Sáng Nhè, Quài Tở, Mường Phăng, Mường Tùng ghi nhận đẳng sâm, hoàng đằng, sa nhân, thảo quả... Các mô hình trồng thử nghiệm dược liệu cũng cho kết quả tích cực. Hợp tác xã 7/5 tại xã Na Sang thử nghiệm trồng 2ha sâm Ngọc Linh, sâm Lai Châu, đẳng sâm, cát sâm, bước đầu cây sinh trưởng, phát triển tốt.
Ông Lò Hồng Phong, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Tỉnh xác định phát triển cây dược liệu, nhất là các loài quý dưới tán rừng, là một trong những hướng đi trọng tâm, gắn tạo việc làm, nâng cao đời sống với bảo vệ rừng và đa dạng sinh học. Nội dung phát triển dược liệu đã được đưa vào Đề án phát triển kinh tế lâm nghiệp giai đoạn 2021 - 2025, định hướng đến năm 2030. Tỉnh phê duyệt phương án phát triển vùng trồng dược liệu quý tại Quài Tở với quy mô dự kiến khoảng 3.980ha. Theo Chương trình Sâm Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, Điện Biên dự kiến phát triển 500ha sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh dưới tán rừng phòng hộ.
Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 2.000ha cây dược liệu được trồng theo các chương trình, dự án và người dân tự trồng (sa nhân, quế, thảo quả, sơn tra, sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh, đương quy...). Tiềm năng có nhưng việc phát triển dược liệu trên địa bàn tỉnh vẫn gặp khó khăn khi quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa hình thành vùng trồng tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ. Nguồn lực của người dân hạn chế, khai thác tự nhiên thiếu chú ý bảo vệ tái sinh. Sản phẩm chủ yếu bán thô hoặc sơ chế đơn giản, làm giảm giá trị cạnh tranh.
Thời gian tới, tỉnh tiếp tục lồng ghép các nguồn lực để phát triển dược liệu, gắn bảo tồn nguồn gen với mở rộng vùng trồng và thu hút doanh nghiệp đầu tư. Trong đó, tỉnh triển khai đề tài xây dựng vườn lưu giữ 200m2 nguồn gen cây thất diệp nhất chi hoa, đồng thời lồng ghép các nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia. Từ lợi thế rừng tự nhiên và nguồn dược liệu phong phú, Điện Biên từng bước nâng giá trị cây dược liệu dưới tán rừng, tạo sinh kế bền vững cho người dân và hình thành vùng dược liệu có giá trị của khu vực Tây Bắc.