Thực hiện Quyết định 167/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Đề án lựa chọn, hoàn thiện, nhân rộng mô hình HTX kiểu mới hiệu quả tại các địa phương giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đã triển khai nhiều giải pháp nhằm củng cố, phát triển kinh tế tập thể theo hướng thực chất và bền vững. Qua đó, khu vực kinh tế tập thể đã có những chuyển biến tích cực. Từ những chủ trương, chính sách được triển khai, nhiều hợp tác xã đã từng bước khẳng định vai trò là cầu nối liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp.

HTX Dịch vụ và sản xuất nông nghiệp Hà Ân, xã Nậm Kè là mô hình HTX kiểu mới hoạt động hiệu quả. Sau khi chuyển đổi, HTX đã thay đổi phương thức hoạt động từ sản xuất nhỏ lẻ sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, chủ động liên kết với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu gắn với thị trường tiêu thụ. Hiện HTX phát triển hơn 10ha bí xanh, bí đỏ và liên kết với các hộ dân Nậm Kè hình thành vùng sản xuất khoảng 25ha. Nhờ sản xuất theo quy trình đồng bộ, năng suất đạt 70 - 100 tấn/ha, sản lượng cung ứng trên 3.000 tấn mỗi năm, góp phần nâng thu nhập bình quân của thành viên lên 15 - 17 triệu đồng/người/tháng.

Theo ông Nguyễn Tiến Nghĩa, Giám đốc HTX, điểm khác biệt của mô hình HTX kiểu mới là lấy hiệu quả kinh tế của thành viên làm trung tâm, đồng thời tăng cường liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Không chỉ tổ chức sản xuất, HTX còn chủ động mở rộng thị trường, phát triển chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị nông sản. Đến nay, nhiều sản phẩm của HTX đã được công nhận OCOP, trong đó sản phẩm Cực Tây Hà Nhì trà đạt OCOP 3 sao, góp phần khẳng định thương hiệu nông sản địa phương và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp, các HTX công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp cũng đang phát huy tốt tiềm năng sẵn có. Toàn tỉnh hiện có 26 HTX trong lĩnh vực này. Các HTX đã tận dụng nguyên liệu địa phương, phát triển các ngành nghề truyền thống, đầu tư máy móc, đổi mới công nghệ và cải tiến mẫu mã sản phẩm. Qua đó vừa nâng cao giá trị hàng hóa, vừa tạo việc làm cho lao động nông thôn, góp phần bảo tồn nghề truyền thống, đồng thời tạo ra những sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa địa phương.

HTX Dệt thổ cẩm Pa Thơm được thành lập năm 2020. Đến năm 2024, HTX đã chuyển đổi sang mô hình HTX kiểu mới. Nếu trước đây hoạt động dệt thổ cẩm chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ, sản phẩm đơn điệu và chủ yếu phục vụ gia đìnnh thì sau chuyển đổi, HTX đã tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn, gắn bảo tồn nghề truyền thống với phát triển kinh tế. Các thành viên được phân công theo từng công đoạn, cùng xây dựng mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm và chủ động kết nối thị trường tiêu thụ.

Nhờ sự thay đổi trong phương thức hoạt động, sản phẩm của HTX ngày càng đa dạng với các mặt hàng như túi xách, khăn, váy, áo và đồ lưu niệm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc Thái, có giá bán từ 200.000 đồng đến 2 triệu đồng/sản phẩm. Bà Lò Thị Vân, Giám đốc HTX Dệt thổ cẩm Pa Thơm cho biết, mô hình HTX kiểu mới không chỉ giúp các thành viên có việc làm và thu nhập ổn định hơn mà còn tạo điều kiện để nghề dệt thổ cẩm truyền thống được gìn giữ, phát triển và từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, nhiều HTX hoạt động ở các lĩnh vực khác cũng đang phát huy hiệu quả sau khi chuyển đổi. Hiện nay, toàn tỉnh có 482 tổ hợp tác và 372 HTX, trong đó có 247 HTX đang hoạt động. Tổng vốn điều lệ của các HTX đạt trên 1.000 tỷ đồng. Các HTX được thành lập và hoạt động theo Luật HTX năm 2023; tạo việc làm mới cho hơn 9.800 thành viên và duy trì việc làm cho 7.620 lao động. Điểm nổi bật của các HTX kiểu mới là sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy quản trị, điều hành, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương, lựa chọn những sản phẩm chủ lực có tính cạnh tranh cao để phát triển.

Theo ông Phí Văn Dương, Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh, việc chuyển đổi sang mô hình HTX kiểu mới đã tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động của khu vực kinh tế tập thể. Nếu như trước đây nhiều HTX hoạt động còn mang tính hình thức, quy mô nhỏ lẻ, năng lực quản trị hạn chế thì nay các HTX đã từng bước vận hành theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm, gắn sản xuất với nhu cầu thị trường và đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị. Hiệu quả hoạt động được nâng lên rõ rệt, với doanh thu bình quân đạt khoảng 2,08 tỷ đồng/HTX/năm, lợi nhuận bình quân đạt 197 triệu đồng/HTX/năm; thu nhập bình quân của thành viên và người lao động thường xuyên đạt khoảng 62 triệu đồng/người/năm.

Để nâng cao chất lượng hoạt động của các HTX kiểu mới, từ đầu năm đến nay, Liên minh HTX tỉnh đã tổ chức 6 hội nghị tập huấn về kỹ năng số cho gần 300 thành viên và người lao động; hỗ trợ các HTX tham gia các hội nghị xúc tiến đầu tư, hội chợ thương mại, quảng bá sản phẩm OCOP và kết nối thị trường tiêu thụ. Bên cạnh đó, 2 HTX đã được tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX với tổng số tiền 595 triệu đồng, tạo thêm nguồn lực để mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Từ nay đến hết năm, tỉnh đặt mục tiêu thành lập mới từ 70 HTX và 10 tổ hợp tác trở lên, ưu tiên các HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, du lịch và các ngành nghề có lợi thế địa phương. Đặc biệt, chuyển đổi số được xác định là một trong những động lực quan trọng của mô hình HTX kiểu mới, với mục tiêu 100% HTX được tiếp cận công nghệ thông tin, nâng cao năng lực quản trị, điều hành và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Thực tiễn cho thấy, mô hình HTX kiểu mới đang từng bước khẳng định vai trò là động lực quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn. Không chỉ giúp tập hợp nông dân liên kết sản xuất, tạo việc làm và nâng cao thu nhập, các HTX còn góp phần xây dựng thương hiệu sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ và thúc đẩy quá trình chuyển đổi số ở khu vực nông thôn. Những kết quả đó là minh chứng cho hướng đi đúng đắn của quá trình đổi mới kinh tế tập thể, tạo nền tảng để các HTX phát triển bền vững, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của tỉnh.