Trên nương ngô tím của gia đình ông Quàng Văn Định, bản Co Pao, xã Thanh Nưa, những bao ngô vừa thu hoạch đã nhanh chóng được thương lái vào tận ruộng thu mua với giá khoảng 6.000 đồng/kg đối với ngô bắp còn nguyên vỏ. Gần 800kg ngô của gia đình ông năm nay không phải tìm mối bán. Ngô vừa bẻ xuống đã có người cân hàng, đóng bao đưa đi tiêu thụ, giúp gia đình có thêm nguồn thu ổn định.
Ông Định cho biết, ngay từ khi ngô chưa đến kỳ thu hoạch đã có nhiều thương lái, doanh nghiệp và hợp tác xã vào tận nương đặt mua. Tuy nhiên, tùy mục đích sử dụng mà thời điểm thu hoạch cũng khác nhau. Với các thương lái cung cấp cho thị trường ngô tươi, họ thường thu mua sớm hơn, khi bắp ngô vừa đầy hạt, hạt mẩy, còn độ non vừa phải để luộc bán tại chợ và các cửa hàng thực phẩm. Trong khi đó, các doanh nghiệp, hợp tác xã chế biến thường chờ ngô già, hạt chắc mới thu hoạch để đưa vào sản xuất các sản phẩm như ngô sấy giòn, bột ngô và nhiều sản phẩm chế biến khác. Theo ông Định, nhu cầu thị trường ổn định giúp ngô tím khá dễ tiêu thụ, hầu như không phải lo đầu ra. “Trồng đến đâu bán hết đến đó, nhiều khi còn không đủ hàng để cung cấp cho khách” - ông Định chia sẻ.
Không riêng ngô tím, nhiều diện tích dứa tại xã Na Sang, xã Mường Nhà cũng đang có đầu ra khá thuận lợi. Đến mùa thu hoạch, thương lái từ các tỉnh dưới xuôi đưa xe tải vào tận vùng sản xuất thu mua.
Từ thực tế tiêu thụ của một số loại nông sản cho thấy, khi sản phẩm phù hợp nhu cầu thị trường và có đầu mối thu mua ổn định, người dân yên tâm đầu tư sản xuất hơn. Áp lực tiêu thụ sau thu hoạch cũng giảm đáng kể. Tuy nhiên, không phải loại nông sản nào cũng có đầu ra thuận lợi và ổn định như ngô tím, dứa. Nhiều loại quả mang tính mùa vụ, việc tiêu thụ sau thu hoạch vẫn chủ yếu dựa vào thương lái nhỏ lẻ hoặc người dân tự mang đi bán. Khi vào chính vụ, sản lượng tăng nhanh trong khi thời gian bảo quản ngắn khiến áp lực tiêu thụ càng lớn.
Giữa trưa nắng, bên vỉa hè quốc lộ 12 (đoạn gần bến xe khách tỉnh), chị Sùng Thị Say, bản Cổng Trời, xã Mường Tùng vẫn ngồi bên những bao tải mận vừa chuyển từ bản xuống. Mận được chị đổ ra từng rổ nhỏ bán lẻ cho khách đi đường. Gia đình chị Say trồng khá nhiều mận. Vào vụ thu hoạch, mận chín rộ nhưng lượng tiêu thụ tại địa phương không đáng kể. Hôm nào nhiều hàng, chị đóng bao tải gửi xe khách xuống phố, cước vận chuyển khoảng 50 nghìn đồng/bao. Bán hết số mận mang xuống, chị lại về bản hái rồi chuyển xuống bán tiếp. “Mận bán tại vườn chỉ khoảng 10 nghìn đồng/kg nhưng cũng không có người mua. Nếu mang xuống đây bán lẻ thì được khoảng 25 nghìn đồng/kg. Dù giá cao hơn, nhưng cũng mất nhiều công sức. Từ việc thu hái, đóng bao, gửi xe xuống phố đến ngồi bán cả ngày ngoài vỉa hè” - chị Say chia sẻ. Chị thường thuê trọ ở phường Điện Biên Phủ để bán mận. Có đợt ở gần một tuần mới về.
Không chỉ mận ở Mường Tùng, nhiều loại mận tại các địa phương khác như Ham Xoong (xã Nà Bủng), Phiêng Ban (Nà Tấu)... cũng đang được người dân bán chủ yếu theo hình thức nhỏ lẻ. Việc tiêu thụ phụ thuộc nhiều vào khách ven đường, thương lái nhỏ hoặc mạng xã hội.
Thực tế này cho thấy, nhiều nông sản địa phương đầu ra vẫn thiếu ổn định và bền vững. Người dân chủ yếu tự xoay xở tiêu thụ. Với những loại quả mang tính mùa vụ, nếu không tiêu thụ kịp thời rất dễ bị ép giá hoặc giảm chất lượng.
Không ít hợp tác xã, hộ dân hiện nay đã chú trọng hơn đến việc nâng cao chất lượng sản phẩm, thay đổi phương thức sản xuất để đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, một trong những khó khăn lớn vẫn là thiếu liên kết tiêu thụ lâu dài; quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; khâu bảo quản, sơ chế sau thu hoạch còn hạn chế.
Theo ông Trần Sỹ Quân, Phó Chi cục trưởng Chi cục Nông nghiệp (Sở Nông nghiệp và Môi trường), để nâng cao hiệu quả tiêu thụ nông sản sau thu hoạch, thời gian qua ngành chuyên môn đã phối hợp với các địa phương đẩy mạnh hướng dẫn người dân tổ chức sản xuất gắn với nhu cầu thị trường; hỗ trợ xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng cường kết nối tiêu thụ nông sản. Ngành chức năng cũng khuyến khích các hợp tác xã, hộ dân tham gia liên kết sản xuất, đăng ký mã số vùng trồng, ứng dụng kỹ thuật sơ chế, bảo quản sau thu hoạch nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm áp lực tiêu thụ trong thời điểm nông sản vào vụ thu hoạch tập trung. Việc xây dựng mã số vùng trồng cũng góp phần thuận lợi hơn trong truy xuất nguồn gốc, từng bước khẳng định thương hiệu nông sản địa phương và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.
Đầu ra ổn định luôn là yếu tố quan trọng để sản xuất nông nghiệp phát triển bền vững. Thực tế cho thấy, cùng với việc nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, việc hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ đang trở thành yêu cầu ngày càng rõ nét đối với nông sản địa phương. Khi bài toán sau thu hoạch từng bước được tháo gỡ, nông sản được nâng cao giá trị, đồng thời mở ra cơ hội để người dân yên tâm đầu tư sản xuất, phát triển kinh tế và từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.